Archives par mot-clé : République du Viêt-Nam (Sud)

George J. Veith & Merle Pribbenow : The Return to War: North Vietnamese Decision-Making, 1973-1975

[ndlr] Parution en ligne d’une étude de George J. Veith et Merle Pribbenow sur la reprise de la guerre après les Accords de Paris de 1973.

Edited and Annotated by George J. Veith
Translations by Merle L. Pribbenow

November 2017

In support of the Cold War International History Project’s efforts to facilitate the release of historical materials from governments on all sides of the Cold War, we have compiled 80 primary source documents dealing with North Vietnam’s decision-making from the signing of the Paris Peace Accords in January 1973 until the end of the war, April 1975. The documents are appended to this Working Paper and accessible on

Much of this declassified information formed the basis for the book, Black April: The Fall of South Vietnam, 1973-1975. This array of cables, memoranda, and directives provides a fascinating glimpse inside Hanoi’s choice in 1973 to return to war—despite having just signed the Paris Peace Accords. The files deliver insights into how the Politburo of the Vietnamese Workers’ Party, and its major command in the southern half of South Vietnam known as COSVN, viewed the situation after the accords. These documents clarify, to some extent, Hanoi’s decision to resume armed conflict in the south. They further outline Hanoi’s preparations in 1974 for launching a new offensive and the goals the Politburo wished to achieve, as well as the detailed military planning aimed at defeating South Vietnam. In the 1975 time-frame, the documents provide unique insights into how Hanoi’s military commanders managed the campaign that led to the rapid collapse of South Vietnam.

While this collection is voluminous, the author of and translator for this Working Paper did not include every document released by the editors of the volumes cited in the bibliography. We reviewed each document in various Vietnamese Communist publications, but only chose to translate those directly related to the fall of South Vietnam or those which provided information of broader and significant historical interest. Thus, many documents from the volumes of the Van Kien Dang series (a massive collection of nearly 40,000 pages of mostly internal Vietnamese Communist Party documents) were not translated and included in this Working Paper simply because they dealt with mundane party or economic affairs.

Although this set of documents cannot be considered definitive, it does provide one of the most detailed views of Vietnamese Communist decision-making ever unveiled for a specific period. However, the materials included in this study are almost exclusively documentary, as we chose not to incorporate information from the numerous memoirs, battle studies, or unit histories. We did, though, feature some secondary materials from the 1973 time-frame solely to help illuminate the thin documentary record on the Politburo’s decision to resume armed conflict in the South. While these other sources do generally agree on the Politburo’s review and approval process to resume the war, we suspect that the decision was not as smooth or unanimous as the Party portrays, especially after achieving a spectacular military victory in 1975.

Lire la suite : Wilson Center

Ou cliquer sur l’image ci-dessous pour accéder au PDF en ligne :

George J. Veith is the author of three books on the Vietnam War, including Code Name Bright Light: The Untold Story of U.S. POW Rescue Efforts during the Vietnam War (1998) and Black April: The Fall of South Vietnam, 1973-1975 (2013).

Merle Pribbenow is a former CIA officer who served in Vietnam from April 1970 to April 1975, and is the translator of Volume 2 of the history of the People’s Army of Vietnam, which was published by the University of Kansas Press as Victory in Vietnam: The Official History of the People’s Army of Vietnam, 1954-1975 (2002).

Carie Uyen Nguyen : Whose War Was It? [Aug. 18, 2017]

[ndlr] Poursuite des publications du New York Times sur la guerre du Viêt-Nam dans la série Vietnam ’67 (Historians, veterans and journalists recall 1967 in Vietnam, a year that changed the war and changed America).

Perhaps no one came out of the Vietnam War with a reputation as tarnished as the Army of the Republic of Vietnam. Since well before the war ended, ARVN soldiers were made an easy and ready scapegoat for America’s losses, a stereotype that found its way into academia and popular culture. We’re told they were incompetent cowards who often shirked their duties, leaving the hard work to the Americans.

As a Vietnamese student at an American university with an extensive archive of Vietnam-era oral histories, both written and tape-recorded, I’ve had a unique opportunity to dig deeper, to find all the ways that this story is flimsy and unfair. Unique because it’s not about showing that American soldiers were wrong — rather, I’ve come across account after account from American veterans talking about the courage and effectiveness of their allied brothers, the South Vietnamese soldiers.

Of course, I’ve come across many Americans with negative attitudes about ARVN. But a lot of them were rear-area personnel, people who never fought alongside ARVN and, I imagine, drew inaccurate conclusions from secondhand accounts they’d hear on base. Other negative accounts focused more on cultural differences than anything else. More than one talked about ARVN soldiers’ penchant for walking hand in hand as they headed out to battle. An American radio specialist who served in Binh Duong in 1967 could not understand it, even many years later: “That was kind of strange to us. I don’t think it was any more than they were just good friends, and that’s what they did over there, but it just seemed kind of strange.”

Other American veterans found it strange that the families of ARVN soldiers would often follow them to camp. As one G.I. contemplated: “So these troops were largely draftees. They went into the field with their wives and kids along with them in trail. When they set up the night defensive position, it was like the extended family was there. They did not want to go out and fight in many cases. They just wanted to survive and take care of their families.”

But in my research, the Americans’ critical assessments are easily matched, and then some, by sympathetic, positive accounts of ARVN. For example, many veterans actually liked having ARVN families nearby and praised the willingness of some wives to risk their lives to get fresh produce from nearby villages to cook hearty meals for their husbands and American soldiers. Others recognized that having family members nearby could be a solid source of moral support for ARVN soldiers, a reminder of what they were fighting for.

Lire la suite : New York Times

Carie Uyen Nguyen is a doctoral student in military history at Texas Tech University.

Image « à la une » : Marines of E Company, Second Battalion, with soldiers of the Army of the Republic of Vietnam (ARVN) during a break from patrolling near Da Nang in 1965. © U.S. Marine Corps, via Getty Images

Vers une nouvelle approche du passé contemporain vietnamien ?

[ndlr] Signalement de deux nouvelles approches du passé récent vietnamien dans le volume 15 d’une histoire globale du Viêt-Nam des origines à l’an 2000 (plus de 10.000 pages) dirigée par l’Institut d’Histoire.

  • La guerre sino-vietnamienne de 1979 bénéficie de plus de place dans l’histoire officielle et prend désormais l’appellation de « guerre d’invasion » (chiến tranh xâm lược) ;
  • Les États non communistes respectivement État du Viêt-Nam (Quốc gia Việt Nam, 1948-1955) et République du Viêt-Nam (Việt Nam cộng hòa, 1955-1975) ne sont plus qualifiés de « pouvoir fantoche » (ngụy quyền), d’armée fantoche (ngụy quân) », termes discriminants récurrents dans de nombreux ouvrages édités en RSVN. Les appellations autorisées sont  « régime de Saigon » (chính quyền Sài Gòn), « armée de Saigon » (quân đội Sài Gòn) et plus généralement les appellations officielles de ces deux États.

Ce changement d’appréciation qui peut paraître anodin a pourtant deux avantages selon l’historien Le Trung Tinh : atténuer les blessures vietnamiennes après la guerre et avoir un impact positif dans la reconnaissance sur le plan international des revendications vietnamiennes sur les Paracels et les Spratleys.

Pourtant, les organes de presse tenus par l’Armée et le Parti n’ont pas mis un arrêt à l’utilisation de l’ancienne terminologie « ngụy quân, ngụy quyền » dans les articles consacrés à la guerre de réunification du pays. Il faudra sans doute du temps pour déshabituer les auteurs de cette pratique discriminatoire pour bien des familles. Nommer l’ennemi dans les situations de guerre civile ou de guerres coloniales est souvent une affaire délicate qui peut prendre des décennies (en France nous avons les exemples de l’État français de Vichy et de la guerre d’Algérie). Plus de quarante ans après le conflit, une partie influente au sein du Parti communiste vietnamien soutient la politique de réconciliation, considérant qu’elle est une des clés du développement du pays.

Ce premier pas vers une meilleure considération du passé est un signe positif. Un geste politique officiel du Politburo vietnamien se fait désormais attendre…

FG, MàJ 24/08/2017

Việc từ bỏ cách gọi « ngụy quân », « ngụy quyền » và công nhận Việt Nam cộng hòa như một chính quyền độc lập là một bước tiến quan trọng trong việc hàn gắn những vết thương của người Việt sau chiến tranh.

Mặt khác điều này có những tác động tích cực đối với việc giải quyết tranh chấp trên Biển Đông, cụ thể là hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa bằng công pháp quốc tế.

TS Lê Trung Tĩnh

Voir les articles :

Lê Trung Tĩnh, « Thừa nhận Việt Nam cộng hòa là bước tiến quan trọng », Tuổi Trẻ, 20/08/2017. TTO – “Việt Nam cộng hòa và trước đó là Quốc gia Việt Nam là một thực thể chính trị mà Hiệp định Genève 1954 có nhiều nước trong đó Trung Quốc và Việt Nam dân chủ cộng hòa đã ký, công nhận ».

Lire la suite : Tuổi Trẻ

Hoàng Phương, « Chiến tranh xâm lược của Trung Quốc được đưa trong sách Lịch sử Việt Nam », VnExpress, 19/08/2017. Cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc được nói đến nhiều hơn trong bộ sử đồ sộ mới công bố với tên gọi chiến tranh xâm lược.

Ngày 18/8, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam giới thiệu, phát hành các bộ sách trọng tâm về lịch sử, văn hoá, biển đảo. Đồ sộ và gây chú ý nhất là bộ Lịch sử Việt Nam bao quát nền lịch sử nước ta từ khởi thuỷ đến năm 2000 do Viện Sử học Việt Nam biên soạn, trên cơ sở Chương trình nghiên cứu trọng điểm cấp Bộ.

Chia sẻ với báo giới bên lề buổi giới thiệu, PGS TS Trần Đức Cường, nguyên Viện trưởng Viện Sử học, Chủ tịch Hội khoa học lịch sử Việt Nam, tổng chủ biên bộ sách chia sẻ đây là tâm huyết của nhiều thế hệ cán bộ sử học. Hơn 30 nhà nghiên cứu sử học mất 9 năm để biên soạn bộ sử 15 tập, dày gần 10.000 trang này.

Lire la suite : VnExpress

Lire l’analyse du journaliste indépendant Pham Chi Dung :

Image « à la une » : sortie officielle de la collection de l’Histoire du Viêt-Nam en 15 volumes publiée par les éditions des Sciences sociales (Nhà xuất bản Khoa học Xã hội ) © 2017 H. P.

Nguyen Thuy Phuong : L’école française au Vietnam de 1945 à 1975 [parution]

[ndlr] Parution de l’ouvrage issu de la thèse de Nguyen Thuy Phuong. Présentation de l’éditeur, préface d’Eric Jennings, Professeur d’histoire contemporaine, Université de Toronto : « un travail rigoureux, nuancé et subtil ».

Nguyen Thuy Phuong
Un volume broché, 15,5 × 23 cm, 286 pages — mars 2017
ISBN 978-2-36058-077-4 — Prix public 29.00 €

Cet ouvrage fait revivre la saga de l’école française au Vietnam de 1945 à 1975, ouvrant une fenêtre sur une histoire encore largement méconnue. Pendant trois décennies, des milliers de jeunes vietnamiens suivent un enseignement en langue française au sein d’établissements toujours prestigieux malgré leur passé colonial, havres de savoirs et de paix qui offrent à leurs élèves un véritable avenir dans un pays plongé dans la guerre. Dans cette étude richement documentée à partir de nombreuses archives et témoignages recueillis en France et au Vietnam, Nguyen Thuy Phuong met en lumière les circonstances politiques et idéologiques qui ont façonné cet enseignement à une époque de mutations profondes. Elle trace avec finesse comment la « mission civilisatrice » française se mue en diplomatie culturelle face aux défis que représentent l’arrivée des communistes au pouvoir dans le Nord et celle des Américains dans le Sud du Vietnam. Cette histoire vue du haut est appréhendée aussi par le bas. Le livre décrit, de façon sensible, un univers multiculturel complexe et fragmenté qui a laissé, au-delà des salles de classe, une empreinte profonde sur plusieurs générations d’élèves qui se ressent encore dans les mémoires recueillis.

Ce livre d’une jeune chercheuse talentueuse montre à quel point l’éducation est au cœur des enjeux diplomatiques, culturels et identitaires dans un monde bouleversé par la décolonisation. Une histoire à découvrir et à méditer à l’ère de la mondialisation.

Rebecca Rogers

Premier Prix de l’Histoire de l’éducation Robert Mallet (2015)

Source : Encrage

Tạp chí Văn (1964-1975) – Nguyễn Đình Vượng : un panorama des idées littéraires et philosophiques au Sud Viêt-Nam

Une seconde revue littéraire a profondément marqué le paysage culturel du Sud Viêt-Nam pendant la période de la guerre. Son fondateur, l’écrivain Nguyễn Đình Vượng, amoureux des lettres, fut une des figures clés de l’édition avant 1975. Rappel succinct de l’histoire éditoriale de la revue Văn.

La revue Văn [Lettres] a été éditée de 1964 à 1975 pendant la période de la République du Viêt-Nam quasiment pendant la même période que la revue concurrente Văn học que nous avons présenté succinctement dans un précédent billet. L’autorisation de publication (n° 64/BTT/ND) a été délivrée le 4 décembre 1963, soit un mois et trois jours après la chute du régime du Président Ngô Đình Diệm. Le premier numéro de la revue paraît le 1er janvier 1964 à Saigon et le dernier le 26 mars 1975, un mois avant la chute.

Le numéro Giai Pham Van 37 publié en 1974 en hommage à l’éditeur.

Dirigée par Nguyễn Đình Vượng et gérée de 1964 à 1971 par l’écrivain Trần Phong Giao1, la revue Văn édita quelques 210 titres en numérotation continue de 1964 à 1972 puis 57 numéros supplémentaires spécifiés « Giai Phẩm » [Œuvres littéraires] lorsque la revue adopta son nouveau titre Giai phẩm Văn. Ainsi, 267 titres ont été édités entre 1964 et 1975. A cette série continue, il faut ajouter une autre collection, dédiée plus particulièrement aux œuvres des écrivains, intitulée Tp-san Văn, et comprenant elle-même quelques trente titres entre janvier 1966 et février 1968 soit pendant les deux ans de son existence.

Nguyễn Đình Vượng était très actif dans le domaine de l’édition. Il fonda et dirigea plusieurs autres titres de revue comme la série Văn Uyển [Chronique littéraire] qui devint Tân Văn [Nouvelles Lettres].

Le premier (1964) et le dernier numéro (1975) de Văn. Au milieu image du logo emblématique de la revue.

Au total, le contributeur « quan mac co » du forum Diễn Đàn Sách Xưa [DDSX] qui a entrepris un travail de compilation de données sur le travail éditorial de Nguyễn Đình Vượng estime que 379 titres ont été édités sous ces diverses appellations avant la chute de Saigon le 30 avril 19752. Le siège social et l’imprimerie de la revue se trouvaient au 38 rue Phạm Ngũ Lão dans l’actuel quartier routard et ce jusqu’à la fin de la guerre3.

Tổng kết sơ bộ về VĂN của Nguyễn Đình Vượng – Trần Phong Giao (Nguyễn Xuân Hoàng/ Mai Thảo)

  • Văn (bán nguyệt san) & Văn (giai phẩm): 210 + 57 = 267 số
  • Đặc san Văn (phê bình & nghiên cứu văn học) + Tân Văn: 7 + 22 = 29 số
  • Tủ sách phổ thông (tác phẩm do Văn xuất bản trong hai năm 1966-1967): khỏang 30 số
  • Văn Uyển + Tân Văn: 22 + 31 = 53 số

Tổng cộng: 379 số (sai số +/- 2)

van_couvÉchantillon de couvertures de Văn : la littérature hongroise, japonaise ou sud-américaine côtoie les poètes vietnamiens. Source : « huyvespa » DDSX

Selon Nguyễn Chí Kham, la revue était très appréciée des étudiants et se retrouvait vite épuisée dès la première semaine de vente4. Revue bimensuelle, chaque année 24 numéros était édités comprenant un numéro double pour le nouvel an lunaire. Chaque numéro possédait plus de cent pages5 et, toujours selon Nguyễn Chí Kham, elle était tiré à 4000 exemplaires avant que la guerre et la situation économique du Sud m’impactent son tirage et sa diffusion. Cependant, le tirage restait conséquent si l’on se réfère à la publication du dernier numéro paru le 26 mars 1975 tiré à 6000 exemplaires6.


Deux numéros de Văn consacrés à Nht Linh : le n° 14 publié un an après le suicide de l’écrivain et le n° 156, un numéro souvenir publié en 1970. En 1966 fut également publié un recueil de mémoires intitulé « Chân dung Nht Linh » [Portrait de Nht Linh].

La charte graphique de la revue fut modifiée à trois reprises. Deux fois au tout début de sa parution puis à partir du n° 25 correspondant au numéro spécial dédié à Albert Camus. Son logo (lettres blanches sur fond de couleur) très identifiable était présent sur la couverture jusqu’au dernier numéro de mars 1975.

En termes de contenu, la revue Văn apparaît comme beaucoup plus internationale que Văn học. Elle laisse une large place aux grands auteurs étrangers, français, américains, japonais ou latino-américains. Bien entendu, ancrée dans son temps, elle édita également de nombreux numéros dédiés aux jeunes auteurs vietnamiens à travers des numéros thématiques sur les Jeunes plumes, la littérature et la guerre, les écrivaines Nguyễn Thị Hoàng, Nguyễn Thị Thụy Vũ, Nhã Ca…7.

Parmi les auteurs français, on retrouve les philosophes et écrivains suivants : Simone de Beauvoir (n° 78), Albert Camus (n° 2, 25), André Gide (n° 94), André Malraux (n° 21), Guy de Maupassant (n° 12), André Maurois (n° 19, 119), Jacques Prévert (n° 23), Marcel Proust (n° 85), Arthur Rimbaud (n° GP40), Francoise Sagan (n° 45), Jean-Paul Sartre (n° 17, 152), Saint-Exupéry (n° 48), Stendhal (n° GP21) ;

Couvertures de Van (1964-1965) : numéro 2 spécial Camus, n° 17 (Sartre), n° 23 (Prévert), n° 25 (de nouveau Camus), n° 45 (Sagan) et n° 48 (Saint-Exupéry). Source : DDSX

Parmi les auteurs européens (allemands, anglais, italiens, russes…) : Heinrich Boll (n° GP5), Bertolt Brecht (n° 113), Fédor Dostoievsky (n° GP4), Eugene Evtouchenko (n° 97), Graham Greene (n° 59), Hermann Hesse (n° 70), Franz Kafka (n° 39, GP12), Thomas Mann (n° 96), Somerset Maugham (n°51), Alberto Moravia (n° 9), Boris Pasternak (n° 83), Luigi Pirandello (n° 55), Alexander Solzhenitsyn (n° 130, 163, GP1), Anton Chekhov (n° 53), Stefan Zweig (n° 7) ;

Couvertures des numéros consacrés à Stefan Zweig (n° 7), R. Tagore (n° 15) et Franz Kafka. Source : DDSX

Parmi les auteurs américains : Erskine Caldwell (n° 88), William Faulkner (n° 37), Ernest Hemingway (n° 41), Norman Mailer (n° 116), Carson McCullers (n° 103), John Steinbeck (n° 30), John Updike (n° 65), Tennessee Williams (n° 81), Richard Wright (n° 61) et quelques Sud-Américains : M.A. Asturias (n° 109), Pablo Neruda (n° 191), et un numéro thématique « Các Nhà Văn Mỹ Châu La Tinh » (n° GP2).

Trois écrivains américains : John Steinbeck, Erskine Caldwell et Ernest Hemingway. Source : DDSX

Parmi les auteurs japonais : Shintaro Ishihara (n° 57), Yasunari Kawabata (n° 122, 140), Akutagawa Ryunosuke (n° 167), Naoya Shiga (n° 191) et l’écrivaine Sata Ineko (n° 183). L’auteur indien Tagore (n° 15) très prisé au Viêt-Nam bénéficia également d’un numéro spécial.

van_kawabataNuméro spécial dédié à l’écrivain japonais  Yasunari Kawabata. Source : DDSX

Tout comme dans le revue Văn học éditée à la même époque à saigon, la revue Văn offrit une place de choix aux auteurs vietnamiens d’avant guerre. On peut citer :

Bích Khê (n° 64), Bùi Giáng (n° GP15), Tchya Đái Đức Tuấn (n° 117, 159), Đinh Hùng (n° 91, 112), Đông Hồ (n° 145, 186), Hàn Mặc Tử (n° 73-74, 179), Hoàng Đạo (107-108), Hồ Biểu Chánh (n° 80), Hồ Dzếnh (n° GP9), Khái Hưng (n° 22), Lê Văn Trương (n° 29), Nguyễn Bính (n° 60, 189), Nguyễn Đình Vượng (n° GP37), Nguyễn Đức Quỳnh (n° GP39), Nguyễn Gia Thiều (n° GP19), Nhất Linh (n° 14, 156), Phạm Duy Tốn (169), Quách Tấn (n° 161), Tản Đà (n° 35, 60, 175), Thạch Lam (n° 36, 60), Thanh Tâm Tuyển (GP24), Triều Sơn (n° 34), Võ Hồng (n° GP32), Võ Phiến (n° GP42), Vũ Khắc Khoan (n° GP22), Vũ Trọng Phụng (n° 67), Y Uyên (n° 129).

Écrivains et poètes vietnamiens : Triều Sơn, Tản Đà et Thạch Lam. Source : DDSX

Les auteurs vietnamiens de la période de la guerre sont plus particulièrement représentés dans la série Tp-san Văn éditée de 1966 à 1968. On y retrouve la prose des figures marquantes contemporaine de l’époque : Duy Lam, Duyên Anh, Du Tử Lê, Dương Nghiễm Mậu, Hồ Hữu Tường, Mai Thảo, Nguyễn Đình Toàn, Nguyễn Mạnh Côn, Nguyễn Thị Hoàng, Nhã Ca, Viên Linh, Võ Hồng, Vũ Hạnh, Y Uyên…

van_tuongniemlevantruongNuméro en souvenir de l’écrivain Lê Văn Trương. Source : DDSX

Mais d’une façon générale, la revue rassemblait des auteurs de toutes les régions du Viêt-Nam comme le rappelle la liste établie par Nguyễn Chí Kham dans son article :

Qui tụ ở đây có đủ các nhà văn ba miền Vũ Hoàng Chương, Ðông Hồ, Vũ Bằng, Lê văn Trương, Nguyễn Mạnh Côn, Võ Phiến, Linh Mục Thanh Lãng, giáo sư Nguyễn Văn Trung, Mai Thảo, Doãn Quốc Sỹ, Bình Nguyên Lộc, Sơn Nam, Nguyên Sa, Thanh Tâm Tuyền, Thảo Trường, Vĩnh Lộc, Văn Quang, Phan Du, Võ Hồng, Ðặng Tiến, Trần Thiện Ðạo, Tô Thùy Yên, Nguyễn Hiến Lê, Nguyễn Minh Hoàng, Vũ Ðình Lưu, Nguyễn Ðình Toàn, Tuấn Huy, Viên Linh, Ðỗ Quí Toàn, Phạm Công Thiện, Cung Trầm Tưởng, Nguyễn Xuân Hoàng, Hoàng Ngọc Biên, Dương Nghiễm Mậu, Thanh Nam, Phan Lạc Phúc, Phan Lạc Tiếp Huỳnh Phan Anh, Nguyễn Quốc Trụ, Nguyễn Mộng Giác, Tạ Ký, Trần Dzạ Từ… Về các nhà văn nữ, có Túy Hồng, Nhã Ca, Trùng Dương, Nguyễn Thị Hoàng, Nguyễn Thị Thụy Vũ8.

Échantillon de couvertures de numéros thématiques de Văn : Jeunes plumes (n° 6), Littérature et guerre (n° 18), L’écrivain Khái Hưng (n° 22), Soljenitsyne, Le lettré Nguyễn Du (n° 43) . Source : DDSX

Le forum Diễn Đàn Sách Xưa fourni une liste quasi exhaustive des numéros cette revue. Nous recompilons ci-après les données des contributeurs « thino » et « quan mac co » en y ajoutant la série Tp-san Văn9.

Mục lục VĂN

(d’après les données de « quan mac co » et de « thino » sur DDSX)

1964 (1ère année, 24 numéros)

#1 – Tuyển tập Thơ Văn
#2 – Đặc biệt về Albert Camus
#3 – Giai phẩm Xuân Giáp Thìn – Tuyển tập Thơ Văn
#4 – Tuyển tập Thơ Văn
#5 – Những tiếng nói mới trong văn học
#6 – Tuyển tập Thơ Văn – Những cây bút trẻ
#7 – Đọc văn Stefan Zweig
#8 – Tuyển tập Thơ Văn
#9 – Đọc văn Alberto Moravia
#10 – Văn hóa Phật giáo
#11 – Những cây bút trẻ đang lên
#12 – Đọc văn Guy de Maupassant
#13 – Thơ văn nữ lưu
#14 – Tưởng niệm Nhất Linh
#15 – Tưởng niệm Tagore
#16 – Tuyển tập thơ văn – Đêm tóc rối của Dương Nghiễm Mậu
#17 – Đặc biệt: Jean-Paul Sartre
#18 – Thơ văn có lửa
#19 – André Maurois tự thuật
#20 – Tuyển tập Thơ Văn
#21 – Đọc văn André Malraux
#22 – Tưởng niệm Khái Hưng
#23 – Đọc thơ Jacques Prévert
#24 – Đọc văn Marie Noel

1965 (2e année)

Changement de charte graphique, le nouveau logo Văn sur fond rouge

#25 – Số đặc biệt Đệ Nhất chu niên – Albert Camus
#26 & 27 – Giai phẩm Xuân Ất Tỵ
#28 – Tuyển tập Thơ Văn
#29 – Tưởng niệm Lê Văn Trương
#30 – Đọc văn John Steinbeck
#31 – Tuyển tập Thơ Văn
#32 – Một tác giả: Erskine Caldwell. Một tác phẩm: Kinh nghiệm đời văn
#33 – Đọc văn Lâm Ngữ Đường
$34 – Truy niệm Triều Sơn
#35 – Tản Đà
#36 – Tưởng niệm Thạch Lam
#37 – Đọc văn William Faulkner
#38 – Tuyển tập Thơ Văn
#39 – Tìm hiểu Franz Kafka
#40 – Tuyển tập Thơ Văn
#41 – Đọc văn Ernest Hemingway
#42 – Hà Nội, quê hương trong trí nhớ
#43 – 200 năm Nguyễn Du
#44 – 200 năm Nguyễn Du [2]
#45 – Giới thiệu Francoise Sagan
#46 – Tuyển tập Thơ Văn
#47 – Giải Nobel Văn chương 1965
#48 – Kỷ niệm Đệ Nhị chu niên – Đọc văn Saint-Exupéry

1966 (3e année)

#49 & 50 – Giai phẩm Xuân Bính Ngọ
#51 – Đọc văn Somerset Maugham
#52 – Tuyển tập Thơ Văn
#53 – Đọc văn Anton Chekhov
#54 – Tuyển tập Thơ Văn
#55 – Đọc văn Luigi Pirandello
#56 – Tuyển tập Thơ Văn
#57 – Đọc văn Shintaro Ishihara
#58 – Tuyển tập Thơ Văn
#59 – Đọc văn Graham Greene
#60 – Tản Đà, Thạch Lam, Nguyễn Bính
#61 – Đọc văn Richard Wright
#62 – Tuyển tập Thơ Văn
#63 – Tuyển truyện Đại Hàn
#64 – Tưởng niệm Bích Khê
#65 – Đọc văn John Updike
#66 – Tuyển tập Thơ Văn
#67 – Tưởng niệm Vũ Trọng Phụng
#68 – Đọc văn Quỳnh Dao
#69 – Tuyển tập Thơ Văn
#70 – Đọc văn Hermann Hesse
#71 – Tuyển tập Thơ Văn
#72 – Mùa giải thưởng Văn chương

1967 (4e année)

#73 & 74 – Tưởng niệm Hàn Mặc Tử
#75 & 76 – Giai phẩm Xuân Đinh Mùi
#77 – Đầu Xuân Lộc Mới (Tuyển tập)
#78 – Đọc Simone de Beauvoir, nữ văn sĩ thời danh Pháp
#79 – Tuyển tập Thơ Văn
#80 – Tưởng niệm Hồ Biểu Chánh
#81 – Đọc văn Tennessee Williams, kịch tác gia lẫy lừng Hoa Kỳ
#82 – Nắng Hè (Tuyển tập)
#83 – Đọc văn Boris Pasternak, văn hào Nga, giải Nobel Văn chương 1958
#84 – Tuyển tập Thơ Văn
#85 – Đọc văn Marcel Proust, nhà văn kinh điển lớn của Pháp
#86 – Viết về Thơ
#87 – Tuyển tập Thơ Văn
#88 – Đọc văn Erskine Caldwell, tiểu thuyết gia thời danh Hoa Kỳ
#89 – Mây mùa Thu (Tuyển tập)
#90 – Tưởng niệm Hồ Thích, tư tưởng gia Trung Hoa
#91 – Thương nhớ Đinh Hùng
#92 – Tuyển tập Thơ Văn
#93 – Viết về Hội họa
#94 – Tưởng niệm Andre Gide, văn hào Pháp, giải Nobel Văn chương 1947
#95 – Mưa cuối mùa (Tuyển tập)
#96 – Đọc Thomas Mann, văn hào Đức, giải Nobel Văn chương 1929 (số Giáng Sinh)

1968 (5e année)

#97 – Giới thiệu Eugene Evtouchenko, thi sĩ thời danh Nga-sô
#98 & 99 – Giai phẩm Xuân Mậu Thân
#100 & 101 – Viết trong khói lửa (Tuyển tập)
#102 – Mịt mờ thức mây (Tuyển tập)
#103 – Tưởng niệm Carlson McCullers, nữ văn sĩ danh tiếng Hoa-kỳ
#104 – Trên vai Việt Nam (Tuyển tập)
#105 – Đọc truyện Quách Lương Huệ, nữ văn sĩ thời danh Trung-hoa
#106 – Mảnh vụn trong hồn người (Tuyển tập)
#107 & 108 – Tưởng niệm Hoàng Đạo
#109 – Giới thiệu M.A. Asturias, nhà văn Guatemala, giải Nobel Văn chương 1967
#110 – Ngày trở lại Huế (Tuyển tập)
#111 – Mồng Một tháng Tám (Tuyển tập)
#112 – Giỗ đầu Đinh Hùng
#113 – Giới thiệu Bertolt Brecht, kịch tác gia bậc nhất nước Đức
#114 – Những cây bút trẻ (Tuyển tập)
#115 – Mở mắt nhìn quê hương (Tuyển tập)
#116 – Giới thiệu Norman Mailer, nhà văn nổi loạn xứ Hoa-kỳ
#117 – Thương nhớ Tchya Đái Đức Tuấn
#118 – Lối về chợ Trúc (Tuyển tập)
#119 – Tưởng niệm André Maurois, nhà văn lớn nước Pháp
#120 – Đêm Bethléem (Tuyển tập Giáng sinh)

1969 (6e année)

#121 – Kỷ niệm Đệ Ngũ chu niên. Casey Calvert, nhà văn xứ Cuba
#122 – Mùa đông trong trí nhớ (Tuyển tập). Kawabata, nhà văn Nhật giải Nobel 1968
#123 & 124 – Giai phẩm Xuân Kỷ Dậu
#125 – Đầu Xuân Lộc Mới (Tuyển tập)
#126 – Như nước trong nguồn (Tuyển tập). Stefan Zweig, nhà văn Đức
#127 – Đầu mùa nắng lửa (Tuyển tập). Jakov Lind, nhà văn Đức
#128 – Số đặc biệt : Léon Tolstoi, văn hào Nga
#129 – Thương nhớ Y Uyên
#130 – Mặt trời tháng Tư (Tuyển tập). A. Solzhenitsyn, nhà văn Nga
#131 – Lệ đá đêm sâu (Tuyển tập). G.C. Infante, nhà văn xứ Cuba
#132 – Phượng trong thành nội (Tuyển tập)
#133 – Về nhánh sông xưa (Tuyển tập). Klaus Rochter, nhà văn Đức
#134 – Sầu xưa chín rụng (Tuyển tập). I.B. Singer, nhà văn Do-thái
#135 – Tuyển tập văn mới
#136 – Trên ngọn sầu đông (Tuyển tập)
#137 – Người đàn bà thành Prague
#138 – Những cây bút trẻ (Tuyển tập)
#139 – Nói với mùa thu (Tuyển tập). Tiber Déry, nhà văn Hung-gia-lợi
#140 – Số đặc biệt: Kawataba Yasunari
#141 – Phiến đá chưa mòn (Tuyển tập). John Cheever, nhà văn Hoa-kỳ
#142 – Đường bay của nghệ thuật (họa và thơ)
#143 – Mưa khóc tan mùa (Tuyển tập). Rafael Steinberg, nhà văn Hoa-kỳ
#144 – Bình an dưới thế, số đặc biệt Giáng sinh

1970 (7e année)

#145 – Tưởng niệm Đông Hồ
#146 & 147 – Giai phẩm Xuân Canh Tuất
#148 – Đầu Xuân Lộc Mới (Tuyển tập trẻ)
#149 – Tuyển tập Thơ Văn
#150 – Số đặc biệt : Vũ Hoàng Chương
#151 – Tuyển tập Thơ Văn. Bernard Malamud, nhà văn Hoa-kỳ
#152 – Số đặc biệt : Jean-Paul Sartre (Pháp)
#153 – Trong nỗi buồn vàng (Tuyển tập trẻ)
#154 – Số đặc biệt : Mừng Phật đản 2514
#155 – Tuyển tập Thơ Văn. Irwin Shaw, nhà văn Hoa-kỳ
#156 – Số đặc biệt : Hoài niệm Nhất Linh
#157 – Số đặc biệt : Simone de Beauvoir (Pháp)
#158 – Mưa chưa dứt hạt (Tuyển tập trẻ)
#159 – Số đặc biệt : Hoài niệm Tchya Đái Đức Tuấn
#160 – Tuyển tập Thơ Văn. Dylan Thomas, nhà văn Anh-cát-lợi
#161 – Số đặc biệt : thi sĩ Quách Tấn
#162 – Tuyển truyện Á châu
#163 – Tuyển tập Thơ Văn. Alexander Solzhenitsyn, nhà văn Nga-sô
#164 – Đi giữa mùa Thu (tuyển tập trẻ)
#165 – Tuyển truyện Phi Châu da đen
#166 – Tuyển tập Thơ Văn. Irwin Shaw, nhà văn Hoa-kỳ
#167 – Tuyển tập Thơ Văn. Akutagawa Ryunosuke, nhà văn Nhật-bản
#168 – Tiếng hát lên trời, tuyển tập. Số đặc biệt mùa Giáng sinh

van_1970-1972Couvertures de Van de 1970, 1971, 1972, de gauche à droite et de haut en bas, numéros 153, 204, 176, [?], 172 et 179 dédié au poète Han Mac Tu. Source : « huyvespa » DDSX

1971 (8e année)

#169 – Tưởng niệm Phạm Duy Tốn
#170 & 171 – Giai phẩm Xuân Tân Hợi
#172 – Đầu Xuân Lộc Mới (Tuyển tập trẻ)
#173 – Tuyển truyện « Gió Đông » của các nhà văn Á châu (tập 2)
#174 – Tuyển tập Thơ Văn
#175 – Số đặc biệt : Viết về Tản Đà
#176 – Bóng tối vây quanh (Tuyển tập trẻ)
#177 – Tuyển tập Thơ Văn
#178 – Tuyển truyện Nga-la-tư
#179 – Số đặc biệt : Viết về Hàn Mặc Tử
#180 – Tuyển tập Thơ Văn. Alexis Tolstoi, nhà văn Nga
#181 – Khi mùa mưa tới (Tuyển tập trẻ)
#182 – Tuyển tập Thơ Văn. Slawomir Mrozeki, kịch tác gia Ba-lan
#183 – Tuyển tập Thơ Văn. Sata Ineko, nữ văn sĩ Nhật-bản
#184 – Tuyển truyện Hung-gia-lợi
#185 – Tuyển tập Thơ Văn
#186 – Tưởng niệm Đông Hồ
#187 – Tuyển tập các tác giả trẻ
#188 – Tuyển Tập Thơ Văn (Kim bổ sung từ số này)
#189 – Viết Về Nguyễn Bính
#190 – Tuyển Tập Thơ Văn
#191 – Nhà văn Nhật Naoga Shiga – Pablo Neruda
#192 – Giáng sinh 1971

1972 (9e année)

#193 – Kỷ Niệm Đệ Bát Chu Niên
#194 & 195 – Giai phẩm Xuân Nhâm Tý
#196 – Số Đầu Năm Nhâm Tý
#197 – Sáu Truyện Ngắn Mới
#198 – Số Đặc Biệt Về Thơ
#199 – Số Đặc Biệt Về Hội Họa
#200 – Số Đặc Biệt Về Sân Khấu
#201 – Tuyển Tập Thơ Văn
#202 – Sáu Nhà Văn Trẻ
#203 – Tuyển Truyện Ý Đại Lợi
#204 – Tùy Bút, Bút Ký, Hồi Ký
#205 – Tuyển Tập Thơ Văn
#206 – Các Nhà Văn Nữ
#207 – Tuyển Tập Thơ Văn
#208 – Truyện Ngắn Hồi Giáo
#209 – Tuyển Tập Thơ Văn
#210 – Tuyển Tập Thơ Văn
Giai phẩm Văn [GP]#1 – A. Soljenitsyne – diễn từ Nobel văn chương 1970 – Ngày 28/9/1972
[GP#2] – Các Nhà Văn Mỹ Châu La Tinh – 13/10/1972
[GP#3] – Giai Phẩm Văn số 3 (Tuyển tập thơ văn) – 26/10/1972
[GP#4] – Văn hào Fédor Dostoievsky – 14/11/1972
[GP#5] – Heinrich Boll Và Quỳnh Dao – 27/11/1972
[GP#6] – Giáng Sinh 1972 – 12/12/1972

1973 (10e année)

[GP#7] – Xuân Quý Sửu 73 – 10/01/1973
[GP#8] – TT Thơ văn Tân niên – 15/01/1973
[GP#9] – Nhà thơ Hồ Dzếnh – 12/02/1973
[GP#10] – TT Thơ văn – 24/02/1973
[GP#11] – Văn chương trong thời bình – 16/3/1973
[GP#12] – Rainer Rilke/ Franks Kafka – 31/3/1973
[GP#13] – Tưởng niệm Doãn Dân – 17/4/1973
[GP#14] – Tuyển tập tháng năm – 02/5/1973
[GP#15] – Đặc biệt nhà thơ Bùi Giáng – 18/5/1973
[GP#16] – Hiện tượng sách dịch – 8/6/1973
[GP#17] – Tháng sáu mùa hạ – 25/6/1973
[GP#18] – Năm nhà văn nữ Việt Nam – 13/7/1973
[GP#19] – Ôn như hầu Nguyễn Gia Thiều – 30/7/1973
[GP#20] – Tuyển tập tháng 8 – 16/8/1973
[GP#21] – Nhà văn Stendhal – 1/9/1973
[GP#22] – Vũ Khắc Khoan – 24/9/1973
[GP#23] – Tuyển tập tháng 10 – 12/10/1973
[GP#24] – Thanh Tâm Tuyển – 9/11/1973
[GP#25] – […]
[GP#26] – Giáng Sinh 73 và Patrick White Nobel 73 – 1/12/1973
[GP#27] – […]

1974 (11e année)

[GP#28] – 1/1974
[GP#29] – […]
[GP#30] – Tuyển tập đầu năm Giáp Dần – 1/2/1974
[GP#31] – […]
[GP#32] – Võ Hồng – 15/3/1974
[GP#33] – Tuyển tập tháng 3 – 23/3/1974
[GP#34] – 3 nhà văn Hoa Kỳ – 18/4/1974
[GP#35] – […]
[GP#36] – Tám Người Tên Tuổi – 1/5/1974
[GP#37] – Tưởng Mộ Nguyễn Đình Vượng – 15/5/1974
[GP#38] – Tuyển tập thơ văn – 8/6/1974
[GP#39] – Vĩnh biệt nhà văn Nguyễn Đức Quỳnh – 25/6/1974
[GP#40] – Rimbaud – 15/7/1974
[GP#41] – […]
[GP#42] – Tiểu thuyết và văn chương Võ Phiến – 1/8/1974
[GP#43] – Ba Nhà Thơ Tiền Chiến – 15 /8/1974
[GP#44] – Tuyển Tập Thơ Văn – 1/9/1974
[GP#45] – Tuyển Tập Thơ Văn – 15/9/1974
[GP#46] – Tuyển Tập Thơ Văn – 1/10/1974
[GP#47] – Chương trình quốc văn lớp 12 – 19/10/1974
[GP#48] – Vấn Đề Văn Học – 1/11/1974
[GP#49] – […]
[GP#50] – Những bài thơ tình Việt Nam hay nhất – 5/12/1974
[GP#51] – Giáng Sinh năm 74 – 23/12/1974

Le Giai phẩm Văn 42 d’août 1974 consacré à Võ Phiến.

1975 (12e année)

[GP#52] – 1/1975
[GP#53] – Xuân Ất Mão – 24/1/1975
[GP#54] – Văn chương nữ giới – 14/2/1975
[GP#55] – […]
[GP#56] – Triển Vọng mới năm 1975 – 4/3/1975
[GP#57] – Văn học và nghệ thuật Việt Nam ở hải ngoại – 26/3/1975 [dernier numéro]

van_couv-2Échantillon de couvertures de Van : numéro spécial pour le nouvel an lunaire (n° 170-171), pour Noël  (n° 144) ou le poète Vu Hoàng Chuong (n° 150), suivi de quelques numéros mélange. Source : « huyvespa » DDSX

D’après « quan mac co », la série Tp-san Văn éditée de 1966 à 1968 rassemble environ 30 titres parmi lesquels :

Mục lục Sách phổ thông do VĂN xb:


(éditée de janvier 1966 à février 1968)

Tháng 01-66 : Tuổi nước độc, truyện dài Dương Nghiễm Mậu
Tháng 02-66 : Bay đêm, truyện dài Saint-Exupéry, Lê Huy Oanh dịch
Tháng 03-66 : Con yêu con ghét, tập truyện Nguyễn Mạnh Côn
Tháng 04-66 : Thân phận con người, Akutagawa Ryunosuke, Diễm Châu dịch
Tháng 05-66 : Viên đạn đồng chữ nổi, truyện dài Mai Thảo
Tháng 06-66 : Chân dung Nhất Linh, hồi ký của 8 tác giả
Tháng 07-66 : Chân dung nàng thơ, truyện Robert Nathan, Hoàng Ưng & Trần Phong Giao dịch
Tháng 08-66 : Phấn đấu, truyện Dương Nghiễm Mậu
Tháng 09-66 : Mặt trời mù, Curzio Malaparte, Bửu Ý dịch
Tháng 10-66 : Thị trấn miền Đông, tân truyện Viên Linh
Tháng 11-66 : Hồi ký viết dưới hầm, Fyodor Dostoyevsky, Thạch Chương dịch
Tháng 12-66 : Ngôi trường đi xuống, truyện Vũ Hạnh
Tháng 01-67 : Chuyến thư miền Nam, Saint-Exupéry, Nhã Điển d.
Tháng 01-67 : Chị em Hải, truyện Nguyễn Đình Toàn
Tháng 02-67 : Bóng tối thời con gái, truyện Nhã Ca
Tháng 02-67 : Của chuột và người, John Steinbeck, H.N. Khôi & N.P. Bửu Tập dịch
Tháng 03-67 : Một cái chết rất dịu dàng, Simone de Beauvoir, Vũ Đình Lưu dịch
Tháng 04-67 : Khuôn mặt, tập truyện Thanh Tâm Tuyền
Tháng 05-67 : Một kiếp giang hồ, truyện Hermann Hesse, Võ Toàn dịch
Tháng 06-67 : Mưa không ướt đất, tập truyện Trùng Dương
Tháng 07-67 : Thời nhỏ trong gia đình Luvers, truyện Boris Pasternak, Mặc Đỗ dịch
Tháng 08-67 : Ngày qua bóng tối, Nguyễn Thị Hoàng
Tháng 09-67 : Tâm cảnh 1, truyện André Maurois, Mặc Đỗ dịch
Tháng 10-67 : Tâm cảnh 2, truyện André Maurois, Mặc Đỗ dịch
Tháng 11-67 : Gia đình tôi, tập truyện Duy Lam
Tháng 12-67 : […]
Tháng 01-68 : Người về đầu non, truyện Võ Hồng
Tháng 02-68 : Vỡ mộng, truyện André Gide, Bửu Ý dịch

tapsan_vanAperçu des titres publiés et à paraître dans la série Tp-san Văn (en 1966)

Les autres séries éditées par Nguyễn Đình Vượng sont Văn Uyển (citée plus haut), cette revue comprenant 22 titres. Elle devient Tân Văn à partir du n° 23 (1967) et poursuivit la numérotation continue de Văn Uyển sur 31 numéros. Au total, cette série comptabilise 53 numéros à laquelle s’ajouterait quelques numéros de plus publiés à partir de 1972 (voir la Table ci-dessous).

mucluc_sachvanTable générale des publications des revues Văn Uyển – Tân Văn – Văn arrêtée au 31 mars 1973 (cliquer sur l’image pour l’agrandir). Số Văn Giai phẩm ngày 31/03/1973 này đăng mục lục Văn Uyển – Tân Văn – Văn. Source : « joankim » DDSX

Pendant les douze années de son existence, la revue Văn fut une fenêtre sur le monde des Lettres en phase avec les grands auteurs de son époque. Elle offrait un « panorama des idées contemporaines » pour reprendre le titre d’un ouvrage collectif publié en 1957 sous la direction de Gaëtan Picon10. Ainsi, les étudiants pouvaient lire des traductions des romans d’André Gide ou de Curzio Malaparte, et faire connaissance avec la philosophie de Camus ou celle des existentialistes Merleau-Ponty et Sartre…11.

J’ai souvent évoqué en cours la différence de culture entre le Nord communiste et le Sud capitaliste pendant la période de la guerre. La pluralité intellectuelle offerte aux étudiants du Sud à travers les grandes revues Bách Khoa, Văn ou Văn học. La revue Văn est représentative de cette offre faite aux étudiants du Sud. L’attrait qu’elle suscitait auprès d’eux atteste du succès de ce paradigme d’ouverture au monde dans un pays en guerre et dans un contexte de Guerre froide (décelable d’ailleurs dans le choix de certains auteurs, cependant non systématique). Elle témoigne de fait du patrimoine culturel remarquable de la défunte République du Viêt-Nam.

Après la chute de Saigon, cette revue comme bien d’autres fut mise à l’écart et cessa d’être éditée. De nombreux écrivains prirent le chemin de l’exil (Mai Thảo, Nguyễn Mộng Giác, Nhã Ca, Viên Linh…), d’autres furent emprisonnés et certains comme Nguyễn Mạnh Côn devaient décéder dans les camps de rééducation. Grâce à la témérité des écrivains exilés, la revue devait reparaître en 1982 dans une nouvelle série en Californie. Elle put ainsi renaître de ses cendres et poursuivre une publication régulière jusqu’à la disparition progressive de ses gérants12.

François Guillemot, 06/12/2016. MàJ 08/12/2016.

Principale source :  Diễn Đàn Sách Xưa



  1. Il fut remplacé par les deux écrivains Nguyễn Xuân Hoàng et Mai Thảo []
  2. Cf. le billet de « quan mac co » en date du 12/10/2012 []
  3. Cf. Nguyễn Chí Kham, « Nhớ về tạp chí Văn », Người Việt, reproduit sur le forum Diễn Đàn Sách Xưa, 20/02/2010 []
  4. Nguyễn Chí Kham, art. cit. []
  5. entre 110 et 130, voire 150 pour la série Tp-san Văn en nous basant sur les numéros 29, 103 et 150 que nous avons consultés []
  6. Cf. les trois photos de Vũ Hà Tuệ, « Tạp chí Văn số ngày 26-3-1975 » sur Diễn Đàn Sách Xưa []
  7. Voir sur ce sujet, la table ronde publiée dans la revue Văn et dont le texte est reproduit sur le blog de l’écrivain Trần Hoài Thư : « Tạp chí Văn nói chuyện về các nhà văn nữ (TQBT 61)« , 1/10/2014 []
  8. Nguyễn Chí Kham, art. cit. []
  9. Les autres séries Văn Uyển et Tân Văn seront présentées dans un autre billet []
  10. Cf. Picon, Gaëtan (dir.), Panorama des idées contemporaines, Paris, Éditions Gallimard, Le point du jour, 1957. Nouvelle édition revue et augmentée en 1968 []
  11. Des collections partielles de la revue sont disponibles en France à la Bulac à Paris (de 1967 à 1975 avec des lacunes) et la Bibliothèque universitaire de Nice (n° 55, 1966 au n° 210, 1972 avec 20% de lacunes), voir sur le SUDOC []
  12. Nous en reparlerons dans un prochain billet []

UQÀM : Phi-Vân Évelyne Nguyen, lauréate du prix de la meilleure thèse de doctorat

[ndlr] Félicitations à notre collègue Phi-Vân pour ce prix thèse bien mérité et aux autres personnes sélectionnées pour cette récompense annuelle de la Faculté des sciences humaines de l’Université du Québec à Montréal.

Prix de la meilleure thèse de doctorat

Phi-Vân Évelyne Nguyen (Ph. D. histoire, 2015) a été récompensée pour sa recherche intitulée Les résidus de la guerre: la mobilisation des réfugiés du nord pour un Vietnam non communiste (1954-1965). Sa thèse est l’aboutissement d’une étude patiente et minutieuse l’ayant menée au Vietnam, en France et aux États-Unis, sur les traces des quelque 800 000 personnes qui, en 1954, choisirent de quitter la zone communiste du pays, dans le nord, pour rejoindre ce que l’on désignait à l’époque comme le «monde libre». La chercheuse a étudié le parcours politique et culturel de ces réfugiés, depuis leur arrivée dans le sud du Vietnam, en 1954, jusqu’au déclenchement de la guerre, en 1965. Grâce à deux bourses postdoctorales du CRSH et de la Fondation suisse pour la recherche scientifique, Phi-Vân Évelyne Nguyen poursuit actuellement ses recherches à l’Université Cornell, aux États-Unis.

Source : Actualités UQAM (24/11/2016)

Résumé en anglais :

Phi Vân’s dissertation, « Les résidus de la guerre, La mobilisation des réfugiés du nord pour un Vietnam non-communiste, 1954–1965″ [War Residues: The Mobilization of Northern Refugees for a non-Communist Vietnam, 1954–1965] analyzes the political and cultural consequences of the migration of more than 800,000 Vietnamese who left the North to regroup into South following the 1954 Geneva ceasefire. Using archival documents collected in Vietnam, the United States and France, the dissertation shows that one important consequence of the migration was to radicalize non-Communist nationalism. Many migrants identified as « refugees of Communism » and considered they were personally tied to the fate of the Vietnamese nation since the Geneva partition. As a consequence, the 1954 refugees exhorted everyone within Vietnam and beyond to fight back Communism and reunite the Vietnamese nation.

Sur ce sujet voir :

The Vietnam Center and Archive : “1967 – The Search for Peace”

[ndlr] Appel à communications.



Conference Call for Papers and Panels
“1967: The Search for Peace”

April 28-29, 2017, Lubbock, Texas


The Vietnam Center and Archive and the newly-created Institute for Peace & Conflict (IPAC) at Texas Tech University are pleased to announce a conference focused on the year 1967 and the search for peace in Vietnam. We hope and expect in this conference to approach the events of 1967 in the broadest possible manner by hosting presentations not only on the antiwar and peace movements at home and abroad, but also on efforts to end the conflict through international diplomacy as well as military and diplomatic means in Vietnam and Southeast Asia.

Recent scholarship has focused on 1967 as a pivotal year in the Vietnam War, as the broad consensus that had supported the war in its early years started to break down and the country fractured over whether the United States could successfully achieve its stated objectives in Vietnam. In streets and on campuses across America, critics of the war demanded an immediate U.S. withdrawal—a position rejected by the Johnson administration as naïve and irresponsible. In April, Martin Luther King became the most famous opponent of the war, much to the chagrin of President Johnson. Behind closed doors, an increasing number of officials within the administration began to question official U.S. strategy and they looked for ways to change course. In May, the Civil Operations and Revolutionary Development Support (CORDS) was created to hopefully “pacify” the rural areas controlled by NLF and PAVN troops, and win the “hearts and minds” of the villagers. In a speech in San Antonio in September of that year, President Johnson offered to suspend the bombing campaign in exchange for concessions from North Vietnam, prefiguring his more famous offer of a bombing pause announced in the wake of the Tet Offensive the following year. Meanwhile, a force increase to 480,000 troops, operations such as Cedar Falls, Junction City and Rolling Thunder had not defeated the will of the enemy to continue fighting. The depth of this divide behind closed doors was perhaps symbolized most profoundly by the resignation of Secretary of Defense Robert McNamara that fall. While this conference will reflect upon the 50th anniversary of all of the events that took place during that critical year, we also encourage the submission of papers and panels that will address the theme of peace over the course of the war from as many perspectives as possible.

This two-day conference will be hosted at the Clarion Hotel and Conference Center in Lubbock, Texas. Conference organizers welcome both individual presentation proposals as well as pre-organized panel proposals that include two to three presentations. Conference sessions will follow the standard 90-minute format to include 60 minutes for presentations and 30 minutes for questions and discussion. Presentations by veterans are especially encouraged as are presentations by graduate students. Graduate student travel grants will be made available to select students.

Proposal submission deadline is January 15, 2017. Please submit a 250 word abstract and separate two-page CV/resume to The program committee of Justin Hart, Dave Lewis, Steve Maxner, Laura Calkins, and Ron Milam will evaluate all paper proposals and develop a program that reflects the many remarkable aspects of 1967. If submitting a panel proposal, please include separate abstracts for each proposed presentation and CVs/resumes for each speaker.

Thank you for your interest in participating in this conference.

Source : Steve Maxner / VSG

Tạp chí Văn học (1962-1975) – Phan Kim Thịnh (chủ trương biên tập) : aperçu historique et production éditoriale

Pour les recherches sur la vie politique et culturelle au Sud, pendant la période de la République du Viêt-Nam (1955-1975), les grandes revues littéraires et/ou culturelles comme Bách Khoa (1957-1975), Phổ Thông (Nguyễn Vỹ, 1958-1975), Tập san Sử Địa (1966-1975), Văn (Nguyễn Đình Vượng, 1964-1975), Văn Hóa Nguyệt San (1952-1974)…, sont des instruments de travail incontournables. Dans ce premier billet qui en appellera d’autres, nous présentons succinctement ci-après la revue littéraire Văn học.

La revue Văn học [Littérature] a été éditée de 1962 à 1975 pendant la période de la République du Viêt-Nam. L’autorisation de publication (n° 5.585/CDV/TT/BC/I) a été délivrée le 28 octobre 1962 sous le régime du Président Ngô Đình Diệm1. Le premier numéro de la revue paraît le 1er novembre 1962 à Saigon2.

Phan Kim Thinh publia régulièrement des articles dans sa revue, ici le n° 151 consacré aux emblèmes nationaux © dien dan sach xua / « giay goi xoi »

Fondée par Phan Kim Thịnh, elle fut dirigée par cet écrivain (chủ trương biên tập) et gérée par Mmes Nguyễn Thị Ngọc Liên et Nguyễn Phương Khanh3. La revue a émergé au sein du mouvement étudiant de l’époque comme une tribune mensuelle dédiée à la jeunesse étudiante puis elle est devenue une revue bimensuelle culturelle presque exclusivement consacré à la littérature.

Son histoire éditoriale a connu deux étapes principales et plusieurs formats : du n° 1 (01-11- 1962) au n° 72 (01-05-1967), elle fut éditée sous le format 15×25 avant d’adopter à partir du n° 73 (01-06- 1967) jusqu’au n° 86 (01-01-1969) un format plus petit de 14×20. Selon nos propres mesures, les autres numéros publiés de 1969 à 1975 sont au format 14×20 ou 15×20. A partir de septembre 1964, elle devint bimensuelle paraissant les 1er et 15 du mois. Jusqu’en 1975, 203 numéros sont parus, le dernier numéro consacré à Lamartine paraissant le 26 mars 1975. La revue comprend le plus souvent 96 p.4

En termes de contenu, la première période de grand format entre 1962 et 1969 du n° 1 au n° 86 est marquée par une diversité de thématiques. On y aborde aussi bien des sujets culturels que politiques ou sociaux. On y présente les œuvres littéraires nouvelles publiées pendant cette période. La seconde période de 1969 à 1975, à partir du n° 87 (01-03-1969) propose des numéros thématiques sur la littérature populaire, la littérature étrangère, la littérature d’avant-guerre et celle publiée pendant la période de la guerre. Elle propose également des numéros spécifiques consacrés à un auteur vietnamien ou étranger, numéros comprenant généralement une présentation de l’auteur de ses œuvres et une critique à travers une série d’articles. Comme la revue littéraire Văn concurrente éditée à la même époque, Văn học a publié de nombreux numéros thématiques consacrés à des écrivains et poètes renommés.

La devise de la revue rappelle l’évolution du contenu présenté aux lecteurs. Le n° 10, paru au mois d’août 1963, affiche sous le titre « Tribune des étudiants du Viêt-Nam libre » (Diễn đàn sinh viên Việt Nam tự do) accompagné des termes « Mensuel Culture Société Arts » (Nguyệt san Văn hóa, Xã hội, Nghệ thuật). Le n° 27 du 1er novembre 1964 affiche sous le titre « Mensuel Culture Société Politique » (Ban nguyệt san Văn hóa, Xã hội, Chính trị). Les numéros suivants la revue se stabilise autour des termes « Essai, Culture, Société, Politique, Arts » (Biên khảo, Văn hóa, Xã hội, Chính trị). Le n° 62 ajoute le terme « Revue » (Tạp chí) devant les mentions de contenu. Sur le n° 65 du 1er octobre 1966, le terme « Politique » disparaît de la devise. A partir de la nouvelle mouture de 1969, elle se stabilise de nouveau autour des mots clés « Critique, Création, Arts » (Phê bình, Sáng tác, Nghệ thuật) jusqu’au n° 103 qui adopte les termes « Recherche, Critique, Création » (Nghiên cứu, Phê bình, Sáng tác) puis lorsque la collection Giai Phẩm apparaît, est ajoutée à ces trois mots clés la dernière devise « Recherche scientifique en sciences humaines » (Nghiên cứu khoa học nhân văn) qui ne change plus jusqu’à la disparition de la revue en avril 1975.

« Nguyệt san Văn hóa, Xã hội, Nghệ thuật » – « Biên khảo, Văn hóa, Xã hội, Chính trị »

Échantillon de couvertures de la première mouture de la revue Văn học de 1962 à 1969 (source : Diễn Đàn Sách Xưa / coll. « thino ») – Cliquer sur chaque image pour l’agrandir

La liste des thèmes abordés a été publiée, semble t-il régulièrement, en fin de volume sous une rubrique intitulée « Những chủ đề Văn Học đã xuất bản » [Les thématiques publiées par Văn Học]. Selon cette rubrique, les numéros publiés entre 1962 et 1969 soit jusqu’au numéro 86 étaient déjà épuisés en 1973. Quant aux numéros publiés depuis mars 1969, certains commençaient également à cette époque à être épuisés (notamment les numéros 91, 92, 100, 102 et 107). Les numéros publiés entre 1969 et 1975 étaient vendus 80đ, 90đ ou 120đ et jusqu’à 130đ, 150đ pour les numéros spéciaux consacrés au nouvel an vietnamien. En nombre d’exemplaires, le tirage des numéros de la revue apparaît assez variable. Par exemple, le numéro consacré à l’écrivain Nhượng Tống, membre du Parti National (VNQDĐ) a été édité à 10.000 exemplaires (un chiffre plutôt important) sans doute dû à la notoriété de cet auteur. La même année le numéro consacré Trần Trọng Kim, historien renommé et Premier ministre de l’Empire du Viêt-Nam en 1945, a été édité seulement à 2.500 exemplaires.

Le numéro consacré à Nhuong Tong édité le 1er décembre 1973 © coll. FG

Pour les écrivains vietnamiens figurant en bonne place dans la revue, on peut citer les auteurs, écrivains et poètes d’avant-guerre (par ordre alphabétique) :

  • Đông Hồ (n° 123), Hàn Mặc Tử (n° 195, 196), Hoàng Cầm (n° 141), Hồ Dzếnh (n° 185), J. Leiba (n° 88), Lê Văn Trương (n° 202), Lưu Trọng Lư (n° 88, 192), Nam Cao (n° 95, 101, 173), Nguyễn Bính (n° 100, 180), Nguyễn Công Hoan, Nguyên Hồng, Nguyễn Tuân (n° 105, 106), Nguyễn Văn Vĩnh (n° 111), Nhất Linh (n° 41, 98, 109), Phạm Quỳnh (n° 158), Phan Chu Trinh (n° 148), Phan Khôi (n° 122, 172, 173), Song An Hoàng Ngọc Phách (n° 113), Tam Lang (n° 132), Tản Đà (n° 98, 110), Thanh Tâm (n° 103, 104), Thế Lữ (n° 191), Tô Hoài (n° 183, 184), Trần Quang Dũng (n° 125, 140), Trần Trọng Kim (n° 171, 172, 173), Tú Mỡ (n° 127), Nữ sĩ Tương Phố (n° 118), Ứng Hòe Nguyễn Văn Tố (n° 177), Văn Cao (n° 115), Vũ Trọng Phụng (n° 44, 94, 114, 170)… ;
  • les lettrés des générations précédentes  : Cao Bá Quát (n° 160), Hồ Xuân Hương (n° 108, 117), Nguyễn Du (n° 34, 193), Nguyễn Đình Chiểu (n° 133)… ;
  • les auteurs de la période de la guerre (n° 91) : Duyên Anh (n° 149), Dương Kiền (n° 87, 93, 134), Dương Nghiễm Mậu (n° 87), Hoàng Hải Thủy (n° 179), Hữu Loan (n° 139), Nguyên Sa (n° 99), Phạm Duy (n° 102), Tam Ích (n° 145), Vũ Hoàng Chương (n° 97)… ;
  • quelques auteurs étrangers célèbres comme Soljenitsyne (n° 181), Quỳnh Giao (n° 156), Pearl Buck (n° 166) ou Han Suyin (n° 186), et même un numéro consacré à Picasso, « le révolutionnaire des couleurs » (n° 175). Parmi les auteurs français on retrouve Baudelaire (n° 168) et Lamartine (n° 203) mais cela reste relativement marginal (voir la liste ci-dessous).

Outre les numéros dédiés à une personnalité du monde des lettres, la revue a publié de nombreux numéros thématiques sur différents aspects de la littérature vietnamienne : littérature et chansons populaire, proverbes, sentences (n° 126, 128, 162, 178) ; la poésie chinoise des Tang (n° 190), la littérature japonaise (n° 90, 144), la littérature africaine (n° 56, 146), la littérature étrangère (n° 92), le journalisme (n° 62, 169)…

La numérotation disparaît à partir du numéro 157 © dien dan sach xua

L’intérêt de cette revue réside dans ce qu’elle offre un tableau intéressant de la littérature vietnamienne contemporaine et présente des auteurs qui ne sont plus édités aujourd’hui au Viêt-Nam. Suite au changement de régime politique, la revue dut cesser de paraître après la chute de Saigon, le 30 avril 1975.

D’après le forum Diễn Đàn Sách Xưa, dédié à la mis en valeur d’un patrimoine malmené par la guerre et le totalitarisme, Phan Kim Thịnh resta à Saigon après 1975. Il publia à partir de la fin des années 1990 des ouvrages biographiques grand public sous le pseudonyme Lý Nhân Phan Thứ Lang. On peut ainsi compter parmi ses publications au moins trois ouvrages sur des personnalités politiques de premier plan de la période 1945-1975 : un ouvrage sur le destin de Mme Nhu Trần Lệ Xuân-Giấc mộng chính trường [Tran Le Xuan, Le rêve politique] (Á Châu, 1998), un autre sur l’ex-empereur Bao Dai et la princesse Nam Phuong Giai thoại và sự thật về Bảo Đại-vua cuối cùng triều Nguyễn [Anecdotes et vérités sur Bao dai, le dernier empereur de la dynastie des Nguyen] (Nxb Đà Nẵng, 2000) ; Những câu chuyện về cuộc đời Nam Phương hoàng hậu cuối cùng Triều Nguyễn [Recueil d’histoires sur la vie de Nam Phuong, la dernière impératrice de la dynastie des Nguyen], ou encore sur l’ancien Premier ministre de la République du Viêt-Nam Nguyễn Cao Kỳ trở về đất mẹ [Le retour de Nguyen Cao Ky sur la terre natale] (Nxb CAND, 2007). Il a publié également des recueils d’histoires sur la vie culturelle à Saigon notamment Sài Gòn vang bóng, tạp văn (Nxb TP. HCM, 2001) et Sài Gòn-Gia Định một thời để nhớ : tạp văn (Nxb CAND, 2015).

A notre connaissance, aucune bibliothèque de France ne possède une collection complète de la revue Văn học. On peut néanmoins trouver une collection importante (avec 15% de lacunes) à la Bibliothèque universitaire de Nice dans l’ancien fonds Cedrasemi5. La BNF ne possèderait que les numéros 17 et 19 parus en 1964. Dans le catalogue mondial WorldCat, la revue est mentionnée dans le fonds des périodiques de la République du Viêt-Nam à la British Library (St Pancras). Elle est également consultable au Viêt-Nam principalement à Saigon à la Bibliothèque des Sciences sociales (Thư viện Khoa học xã hội) et à la Bibliothèque Générale des Sciences (Thư viện Khoa học Tổng hợp Tp. HCM).

Il est aujourd’hui assez difficile de reconstituer la liste précise des numéros, notamment de retrouver les titres des thématiques abordées et parfois même la date de publication. Toutefois, à partir du n° 87, une liste a été présentée en fin de chaque numéro.

« Phê bình, Sáng tác, Nghệ thuật » + « Nghiên cứu, Phê bình, Sáng tác »

Échantillon de couvertures de la seconde mouture de la revue Văn học de 1969 à 1975 (source : Diễn Đàn Sách Xưa / collection Giấy gói xôi) – Cliquer sur chaque image pour l’agrandir

Nghiên cứu khoa học nhân văn : « Phê bình, Sáng tác, Nghệ thuật »

Échantillon de couvertures de la troisième mouture de la revue Văn học non numérotée et estampillée Giai Phẩm [Œuvres] de novembre 1972 à mars 1975 (source : Diễn Đàn Sách Xưa / collection Giấy gói xôi) – Cliquer sur chaque image pour l’agrandir


[table provisoire, sera complétée au fil du temps lorsque nous aurons les documents en main]

1 – tháng 11-1962 [premier numéro]

2 – tháng 12-1962


3 – tháng 1-1963

4 – tháng 2-1963

5 – tháng 3-1963

6 – tháng 4-1963

7 – tháng 5-1963

8 – tháng 6-1963

9 – tháng 7-1963

10 – tháng 8-1963 : Những vấn đề của thời cuộc

11 – tháng 9-1963

12 – tháng 10-1963

13 – tháng 11-1963

14 – tháng 12-1963


15 – tháng 1-1964

16 – tháng 2-1964

17 – tháng 3-1964

18 – tháng 4-1964

19 – tháng 5-1964

20 – tháng 6-1964

21 – tháng 7-1964

22 – tháng 8-1964

23 – tháng 9-1964 [devient bimensuelle]

24 – 15 tháng 9-1964

25 – 1 tháng 10-1964

26 – 15 tháng 10-1964

27 – 1 tháng 11-1964 : Số đặc biệt hai năm – Tuổi hùng vĩ của dân tộc

28 – 15 tháng 11-1964

29 – 1 tháng 12-1964

30 – 15 tháng 12-1964



31 – 1 tháng 1-1965

32 – 15 tháng 1-1965

33 – [Số Xuân]

34 – 15 tháng 3 -1965 [số về Truyện Kiều]

35 – 1 tháng 4-1965 : Văn chương Truyện Kiều / Cách mạng -Dân ch ? / Văn nghệ sáng tác

36 – 15 tháng 4-1965 : Văn chương chiến tranh, thơ văn chiến tranh

37 – 1 tháng 5-1965 : Nhận định về thi ca, Những vấn đề thời sự, Thi văn sáng tác

38 – 15 tháng 5-1965

39  – 1 tháng 6-1965

40 – 15 tháng 6-1965

41 – 1 tháng 7-1965 : Số đặc biệt về Nhất Linh

42 – 15 tháng 7-1965 : Nghệ thuật và phê bình, Những vấn đề của chúng ta, Sáng tác văn nghệ

43 – 1 tháng 8-1965

44 – 15 tháng 8-1965 : [Vũ Trọng Phụng]

45 – 1 tháng 9-1965

46 – 15 tháng 9-1965

47 – 1 tháng 10-1965 : Huế tháng tám

48 – 15 tháng 10-1965

49 – 1 tháng 11-1965 : Cách mạng Việt Nam đi về đâu ? – Đệ tứ chu niên

50 – 15 tháng 11-1965 : Những giải thưởng văn chương Nobel 1901-1965

51 – 1 tháng 12-1965 : Văn học Sài Gòn thảo luận về ngữ pháp với văn học Hà Nội

52 – 15 tháng 12-1965


53 – […]

54 – […]

55 – Không gian, thời gian – 1 tháng 3-1966

56 – Tiếng nói Da Đen

57 – […]

58 – Mười năm giáo dục Miền Nam

59 – […]

60 – […]

61 – […]

62 – Mười năm tạp chí

63 – […]

64 – […]

65-66 – 1 tháng 10-1966

67 – 15 tháng 10-1966

68 – […]

69 – […]

70 – 1 tháng 12-1966

71 – 15 tháng 12-1966


Pour les deux années 1967 et 1968, la parution semble moins régulière.

72 – […]

Changement de format du n°73 (1-6-1967) au n°86 (1-1-1969) : 14×20.

73 – 1 tháng 6-1967

74 – […]

75 – […]

76 – […]

77 – […]

78 – […]

79 – […]

80 – […]

81 – […]

82 – […]

83 – […]

84 – […]

85 – […]

Các số Xuân 1969, 1971, 1972…

(source : Diễn Đàn Sách Xưa / collection Giấy gói xôi. Cliquer sur chaque image pour l’agrandir)

…et 1975



86 – […] Văn học – số Xuân Kỷ Dậu

  • Note : du n°87 au n° 176, liste reproduite d’après les indications du numéro consacré à Nhượng Tống paru le 1er décembre 1973 dans les dernières pages de ce numéro.

87 – Tuyển tập truyện ngắn: Dương Kiền – Lý Hoàng Phong – Dương Nghiễm Mậu – Nguyễn Đình Toàn – Vương Thanh

88 – Truyện tiền chiến: Tô Hoài – Nguyên Hồng – Nguyễn Tuân – Hoàng Cầm – Lưu Trọng Lư – Nguyễn Công Hoan – Vũ Trọng Phụng – J. Leiba

89 – Khu rừng mùa xuân: Tập truyện của Vương Thanh

90 – Văn học Nhựt-bản

91 – Thơ, Truyện thời chiến : Dương Kiền – Cung Tích Biền – Ánh Việt – Dương N. Mậu – Đỗ Tiến Đức – Nguyên Sa – Luân Hoán – Lê Vĩnh Thọ – Phùng Kim Chú

92 – Sáu nhà văn quốc tế : William Saroyan – Maxim Gorki – Zobor Déry – Ignazio Silone – Ernest Hemingway

93 – Con đường khổ nhọc : tập truyện của Dương Kiền

94 – 1 tháng 10-1969 : Vũ Trọng Phụng, « Dứt tình » với làng văn 13-10-1939

95 – 15 tháng 10-1969 : Nam Cao, Nhà văn hiện thực của Cách mạng và Kháng chiến

96 – 1 tháng 11-1969 : Mùa hoa nở, Văn thơ kỷ niệm đệ bát chu niên

97 – 15 tháng 11-1969 : Vũ Hoàng Chương, « Ta đợi em từ 30 năm »

98 – 1 tháng 12-1969 : Bệnh tật và cái chết, Những văn thi sĩ Tản Đà – Nhất Linh – Nguyễn Văn Vĩnh – Phạm Quỳnh – Hàn Mặc Tử

99 – 15 tháng 12-1969 : Nguyên Sa, Thi sĩ của tình yêu


100 – 1 tháng 1-1970 : Nguyễn Bính, « Lỡ bước sang ngang »

101 – 15 tháng 1-1970 : Truyện chọn lọc, tám truyện ngắn của Nam Cao

102 – 1 tháng 2-1970 : Phạm Duy, Tâm ca – Du ca và Dân ca

103 – 15 tháng 2-1970 : Thâm Tâm và T.T.K.H.

104 – 1 tháng 3-1970 : Thâm Tâm và tiểu thuyết « Thuốc mê »

105 – 15 tháng 3-1970 : Nguyễn Tuân, « Thiếu » quê hương

106 – Một chuyến đi, Du ký Nguyễn Tuân

107 – Tản Đà

108 – 1 tháng 7-1970 : Huyền thoại Bà Chúa thơ Nôm [Hồ Xuân Hương]

109 – 15 tháng 7-1970 : Hồ sơ cái chết Nhất Linh

110 – Tưởng nhớ thi sĩ Tản Đà

111 – Nguyễn Văn Vĩnh : Kiếp ve sầu

112 – Tiếu lâm ta, tiếu lâm Tây

113 – Song An Hoàng Ngọc Phách : Nạn nhân của Tố Tâm

114 – Vũ Trọng Phụng : Xuân Tóc Đỏ. Mẹ kiếp! Em chã. Biết rồi, khổ lắm, nói mãi!

115 – Văn Cao : nghệ sĩ đa tài

116 – Nguyễn Nhược Pháp và Nguyễn Giang

117 – Dâm và tục trong thơ Hồ Xuân Hương

118 – Giọt lệ của nữ sĩ Tương Phố

119 – Nữ sĩ Ngân Giang : một thi tài bị quên lãng


120 – Xuân 1971 – văn nghệ sĩ tiền chiến

121 – Những vang bóng một thời trong văn chương hoạt kê Việt Nam : Xã Xệ – Lý Toét – Cậu Ấm – Cô Chiêu – Bang Bạnh – Ba Giai – Tú Xuất…

122 – Phan Khôi : nhà ngự sử trên văn đàn VN

123 – Đông Hồ thi gia miền Nam

124 – Văn nghệ sĩ 1971 cười ra thơ

125 – Những bí mật về thi sĩ Trần Quang Dũng

126 – Truyền thuyết những ông Trạng trong thơ văn dân gian

127 – Tú Mỡ: Cha đẻ của Lý Toét

128 – Hài hước trong tục ngữ ca dao Việt Nam

129 – Nữ sĩ Vân Đài : Cô gái Phou-Thai

130 – Hôn nhân dị chủng trong thơ văn hài hước

131 – Bầu cử năm Hợi : Cuộc thảo luận về bầu cử giữa các văn nghệ sĩ

132 – Tam Lang : Kéo xe nửa thế kỷ văn chương

133 – Đồ Chiểu : Ngôi sao sáng trong thơ văn yêu nước

134 – Dương Kiền : Nhà văn trẻ trên sân khấu văn học và chính trị

135 – Bưu hoa và nghệ thuật

136 – Phú Đức : Tiểu thuyết gia miền Nam

137 – Nhà văn và thuốc phiện

138 – Văn nghệ sĩ và thú hát ả đào

139 – Hữu Loan : Một bài thơ 10 năm ngồi tù

140 – Phá tan nghi án thân thế và tác phẩm nhà thơ kháng chiến Quang Dũng

141 – Hoàng Cầm

142 – Bịnh tật và cái chết : Trần Trọng Kim – Đái Đức Tuấn – Đông Hồ và bịnh tật: Nguiễn Ngu Í


143 – Xuân 1972 : Nhà văn nói chuyện chuột

144 – Thơ và tiểu thuyết Nhựt Bản

145 – Tam Ích: Một học giả tự tìm cách chết

146 – Thơ, truyện Phi châu

147 – Rượu qua thơ văn Hoa Việt

148 – Phan Chu Trinh: Ngồi tù làm thơ

149 – Duyên Anh và thế giới tuổi thơ

150 – Những phụ nữ lưu danh trong Thi đàn Việt Nam

151 – Tìm hiểu quốc kỳ và quốc ca Việt Nam

152 – Ái tình và thi sĩ

153 – Khám phá danh tính dịch giả Chinh phụ ngâm

154 – Thi nhân và mùa thu

155 – Nghĩ về tiểu thuyết

156 – Hiện tượng đọc truyện Quỳnh Dao

  • A partir du n° 157 (15-11-1972), la revue se transforme en numéro spécifique (Văn Học Giai phẩm) et n’affiche plus de numérotation. En outre, elle s’aligne sur la loi 007 sur la presse concernant la publication des périodiques6. Les numérotations qui suivent sont données à titre indicatif.

[157] – Ý nghĩa của truyện cười

[158] – Phạm Quỳnh: Công hay tội với văn hóa Việt Nam?

[159] – Phở trong thơ văn dân tộc


[160] – Cao Bá Quát : Nhà thơ bất mãn và nổi loạn

[161] – Những lá thư tình của các danh văn thế giới

[162] – Mùa xuân tìm hiểu tục ngữ ca dao dân tộc

[163] – Truyện mùa cưới

[164] – Con trâu trong thơ văn

[165] – Tìm hiểu tên, bút hiệu của văn nghệ sĩ tiền chiến, hiện đại

[166] – Pearl Buck : Một nữ sĩ Mỹ viết truyện Tàu

[167] – Hà Nội trong ký ức

[168] – Thi sĩ Baudelaire : Thần tượng của thế giới thi ca đã ảnh hưởng đến các nhà thơ tiền chiến Việt Nam như thế nào?

[169] – Vui buồn của người viết báo

[170] – Đêm kịch tưởng niệm Vũ Trọng Phụng

[171] – phát hành ngày 20-08-1973 – Học giả Trần Trọng Kim

[172] – Cuộc bút chiến Trần Trọng Kim, Phan Khôi, Ngô Tất Tố

[173] – Kết thúc cuộc bút chiến Trần Trọng Kim, Phan Khôi, Ngô Tất Tố

[174] – Ngô Tất Tố : Một nhà nho có óc tiến bộ

[175] – Picasso : Nhà cách mạng mầu sắc

[176] – phát hành ngày 01-12-1973 – Nhượng Tống

[177] – Ứng Hòe Nguyễn Văn Tố: Người đính chính những bài văn cổ


[178] – Ngày Tết đọc câu đối

[179] – Nhận định và phê bình giải thưởng văn học nghệ thuật năm 1973

[180] – Nguyễn Bính : nhà thơ bình dân

[181] – Soljenitsyne đã bị tước quốc tịch và trục xuất khỏi Nga-Xô

[182] – Huế trong trí nhớ [accès au pdf en ligne sur le blog de Trần Hoài Thư]

[183] – Tô Hoài và xã hội loài vật

[184] – Tô Hoài (II)

[185] – Hồ Dzếnh với người phụ nữ Việt

[186] – Nữ sĩ Han Suyin

[187] – Văn thơ chiêu hồn thập loại chúng sinh

[188] – Chế Lan Viên: Trong cảnh « Điêu tàn »

[189] – Thơ TTKH

[190] – Chiến tranh trong thơ Đường

[191] – Thế Lữ : nhớ rừng qua mấy vần thơ

[192] – Lưu Trọng Lư : Thi sĩ lãng mạn tiền chiến

[193] – Viết về Nguyễn Du

[194] – Bích Khê : nhà thơ tượng trưng

[195] – Vụ án trích thơ Hàn Mặc Tử

[196] – Hàn Mặc Tử, trăng và thượng đế

[197] – Thi ca tranh đấu chống áp bức


[198] – Thơ văn mùa cưới

[199] – […]

[200] – […]

[201] – […]

[202] – Kỷ niệm Lê Văn Trương

[203] – dernier numéro diffusé le 26 mars 1975 – Lamartine, thi sĩ lãng mạn lớn nhất nước Pháp


Ce bref aperçu permet de mieux saisir l’itinéraire de cette revue pendant les 13 années de son existence pendant une période de guerre. Le critique et poète Trần Hoài Thư souligna dans un article mis en ligne le 10 octobre dernier, au moins quatre points forts de la revue que nous rappelons succinctement ci-après :

  • Văn học fut la première revue publiée pendant la période de la guerre qui publia sur ce sujet notamment sur la violence de guerre ;
  • Văn học a publié de nombreux essais de grande valeur et parfois inédit sur la littérature du Nord ;
  • Văn học a su rassembler une grande diversité d’auteurs, de toutes tendances ;
  • Văn học a édité de nombreux numéros thématiques de référence7.

Toutes ses raisons démontrent tout l’intérêt qu’il y aurait à utiliser cette ressource tout comme de nombreuses autres publications politiques et culturelles de valeur publiées pendant la période de la République du Viêt-Nam (1955-1975).

François Guillemot, 16/11/2016. MàJ 01/12/2016.

Sources principales : Numéros de Văn Học consultés & site Diễn đàn sách xưa

Pour en savoir plus sur Phan Kim Thịnh :



  1. D’après le numéro 109 du 15-07-1970 []
  2. Cf. « Những chủ đề Văn Học đã xuất bản » []
  3. Indication de l’ours du numéro édité le 20 août 1973. D’après l’ours du n° 109 de juillet 1970 Nguyễn Thị Ngọc Liên est indiquée directrice de la publication et Nguyễn Phương Khanh, secrétaire de la rédaction []
  4. En nous basant sur les numéros publiés en 1973 []
  5. Indication du SUDOC : du n° 87 (mars 1969) à décembre 1974 [lac.15%] []
  6. D’après « quan mac co » sur Dien Dan Sach Xua []
  7. Tran Hoai Thu, « Hành trình của tạp chí Văn Học (1962-1975)« , 10/10/2016, sur le blog de cet auteur []

‘Hồn Tử Sĩ, Nghĩa Trang Quân Đội Biên Hòa’ [DVD]

[ndlr] Annonce de la sortie du DVD consacré à la mémoire des soldats de la République du Viêt-Nam et du cimetière de l’armée à Bien Hoa dans lequel ils reposent.

dvd_hontusiWESTMINSTER, California (NV) – Vào trưa Chủ Nhật, 13 Tháng Mười Một, các nhà văn Trần Phong Vũ, Huy Phương, cựu quân nhân QLVNCH Ngô Chí Thiềng cùng ca sĩ Ngọc Đan Thanh sẽ tổ chức một buổi giới thiệu DVD “Hồn Tử Sĩ, Nghĩa Trang Quân Đội Biên Hòa” tại Westminster Civic Center.

Lire la suite : Người Việt, 09/11/2016.