Archives par mot-clé : offensive du Tet

Sean Fear : How South Vietnam Defeated Itself

[ndlr] Article intéressant de la série Vietnam’ 67. Un regard sur la politique intérieure de la République du Viêt-Nam à la suite de la déflagration du Têt 1968.

In the early hours of Jan. 30, 1968, the first Communist rockets struck provincial capitals across South Vietnam. A nationwide ground assault followed, and by morning the next day, much of the urban South was besieged, including Saigon’s radio station, the South Vietnamese military headquarters and even the American Embassy. What local papers dubbed the “Year of Sand” — referring to the ubiquitous sandbags appearing in front of the nation’s doors and windows — was well underway.

In the United States, the attacks, which came to be known as the Tet offensive, are remembered as a psychological turning point, the moment when President Johnson is said to have lost the faith of CBS broadcaster Walter Cronkite — and by extension, the public at large. Indeed, though Communist forces suffered substantial losses in manpower and morale, the contradiction between American officials’ buoyant promises and weeks of astonishing televised carnage was never reconciled. But Tet’s political impact in South Vietnam proved equally significant, and no less critical, in determining the outcome of the war.

Still routinely mischaracterized as an American client regime, South Vietnam was home to millions of fervent but factionalized anti-Communists, mostly concentrated in urban centers and provincial capitals. Reacting to the shock of Tet, they set aside longstanding quarrels and rallied in a rare display of solidarity. But the outpouring of constructive energy following the Tet attacks was hastily squandered. Instead, President Nguyen Van Thieu used the opportunity to undertake naked power grabs, compromising the constitutional basis on which his legitimacy was premised, and driving even the most dedicated anti-communists to despair. Post-Tet resolve succumbed to cynical resignation, while military confidence and commitment eroded.

As a result, a moment that could have been a turning point for the country became the beginning of the end. When the government finally surrendered to Communist tanks in April 1975, the South’s political fate had long since been sealed.

Lire la suite : New York Times (23/02/2018)

Illustration « à la une » :A family fleeting fighting in Saigon in 1968. ©Tim Page/Corbis, via Getty Images

Ông Bùi Tín lý giải các góc độ trận Tết Mậu Thân [BBC]

Alors que le débat fait rage sur la toile sur le cinquantième anniversaire de l’Offensive du Têt et en particulier sur le rôle de quelques intellectuels communistes pendant le massacre de Huê, le colonel Bui Tin a donné dans un entretien avec la BBC (programme en vietnamien) quelques clés de compréhension de cet événement majeur de la guerre du Viêt-Nam.

Lien : Ở Hà Nội ‘không có sự đồng nhất về Mậu Thân’, BBC Vietnamese, 19/02/2018.

Pour en savoir plus :

  • Thụy My, « Vì sao Việt Nam ít đề cập đến Tết Mậu Thân 1968« , RFI (Vietnam), 21/02/2018. Theo ông Nguyễn Quang A, 72 tuổi, một doanh nhân về hưu và cựu đảng viên đã trở thành một nhà ly khai ở Hà Nội, ký ức về Tết Mậu Thân chỉ được công khai nói đến bằng những từ ngữ mơ hồ. “Tôi nghĩ rằng Đảng muốn chôn vùi mọi kỷ niệm cũ, vì nó làm suy yếu tính chính danh của họ”.
  • Voir aussi le dossier sur le programme vietnamien de la BBC : 50 năm trận Tết Mậu Thân

Ý kiến về lễ kỷ niệm 50 năm Mậu Thân ‘rầm rộ’ [BBC Vietnamese]

[ndlr] Une chronique intéressante sur la commémoration officielle par la RSVN de l’Offensive du Têt 1968, à lire comme illustration de la persistance d’une des fractures vietnamiennes.

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cùng các lãnh đạo cao nhất trong Đảng Cộng sản dự lễ kỷ niệm 50 sự kiện mà Việt Nam gọi là « Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 ».

Năm 1968, biến cố tổng tấn công trên khắp các địa phương của Việt Nam Cộng Hòa đã tạo ra bước ngoặt trong Chiến tranh Việt Nam.

Bí thư Thành ủy TP.Hồ Chí Minh Nguyễn Thiện Nhân phát biểu tại buổi lễ, nêu lập trường chính thức của Đảng:

« Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 mãi mãi là biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước, của ý chí quyết tâm sắt đá, tinh thần quyết chiến, quyết thắng của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta để giành độc lập, tự do, được dẫn dắt, soi đường bởi sự lãnh đạo tài tình, đường lối đúng đắn của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại ».

Ý kiến ‘phi chính thức’

Tuy vậy, giáo sư Nguyễn Khắc Mai, cựu Vụ trưởng Vụ Nghiên cứu, Ban Dân vận Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam nói với BBC: « Tôi cho rằng không nên làm kỷ niệm Mậu Thân rầm rộ, nghiên cứu thì cứ nghiên cứu để tìm ra bài học ngăn ngừa chuyện ấy trong tương lai. »

« Không nên khoét sâu những nỗi đau của một cuộc chiến huynh đệ tương tàn như vậy. »

« Người nhà đánh nhau, nồi da xáo thịt thì oai hùng nỗi gì mà tưởng niệm. »

« Hơn nữa, tôi thấy bây giờ dư luận không để ý nhiều đến buổi lễ này. »

« Bây giờ không phải bất kỳ sự kiện nào Đảng làm thì người ta cũng theo dõi, hoan nghênh đâu, » ông Khắc Mai cho hay.

Hôm 1/2, nhà báo tự do Nguyễn An Dân bình luận với BBC:

« Đảng Cộng sản Việt Nam dùng chữ « tri ân », vậy lễ này tri ân những người nằm xuống vì cái gì? Vì họ chiến đấu cho đảng? Hay vì họ nội chiến với chính đồng bào của mình? »

Lire la suite : BBC Vietnamese, 01/02/2018.

Image « à la une » : April 1969: a South Vietnamese woman mourns over the body of her husband, found with 47 others in a mass grave near Hue © AP Photo/Horst Faas

Panel discussion : The Tet Offensive – Lessons from the Campaign After 50 Years (CSIS)

[ndlr] Annonce du CSIS sur un panel consacré à l’Offensive du Têt.

The Project on Military and Diplomatic History cordially invites you to

The Tet Offensive: Lessons from the Campaign After 50 Years

Continuer la lecture de Panel discussion : The Tet Offensive – Lessons from the Campaign After 50 Years (CSIS)

Conference Call for Papers and Panels : “1968 and the Tet Offensive”

[ndlr] Annonce du Vietnam Center & Archive.

Conference Call for Papers and Panels

“1968 and the Tet Offensive”

April 27-28, 2018, Lubbock Texas

The Vietnam Center and Archive (VNCA) and the Institute for Peace & Conflict (IPAC) at Texas Tech University are pleased to announce a conference focused on the year 1968 and the Tet Offensive. We expect in this conference to approach these historical events in the broadest possible manner by hosting presenters who examine diplomatic, military, international regional, and domestic aspects of the Vietnam War during that year, as well as the strategic and tactical decision-making and actions that led up to and followed the Tet Offensive. This will include presentations that look at all participants to include the US, RVN, DRV, NLF, and the numerous allies and other nations involved. We will also strongly encourage presentations that examine the antiwar and peace movements at home and abroad, the efforts to support the war effort, and the efforts to end the conflict through international diplomacy, as well as military and diplomatic means in Vietnam and Southeast Asia.

Recent and emerging scholarship on the Tet Offensive and on 1968, more broadly, is refocusing much needed attention on some of the pivotal events that took place during that fateful year. In late November 1967, General William Westmoreland publicly conveyed his optimism regarding eventual US victory in Vietnam, helping President Johnson to buoy flagging US popular and political support for the war effort. In the aftermath of the Tet Offensive, as fighting broke out in every major city throughout the entirety of South Vietnam, many started to doubt the veracity of those previous claims, including prominent politicians and members of the American media.

Attention within the US came to focus on some of the more brutal battles that emerged as US Marines fought to retake Vietnam’s ancient Imperial city in the Battle for Hue and they came under heavy fire during in the Siege of Khe Sanh. As the fighting intensified in Vietnam, so it did in the streets and on campuses across America, as critics of the war continued their calls for an immediate US withdrawal and an end to the war. So powerful was the effect of these events that on March 31, President Johnson announced that he would not seek reelection – adding to the leadership changes already in play with the departure of Robert McNamara as Secretary of Defense in late February and the emergence of General Creighton Abrams and departure of General Westmoreland as commander of US forces in Vietnam in June. The violence that year included some of the most horrific wartime atrocities committed against civilians in Vietnam, including the Hue Massacre and the My Lai Massacre, while violence in the US claimed the lives of nationally prominent figures, such as Martin Luther King, Jr., and Robert F. Kennedy. The presidential election that year witnessed last-minute attempts by the Johnson administration to end the war in Vietnam sabotaged by the Nixon campaign.

By the end of 1968, approximately 550,000 Americans engaged in more than 200 major combat operations, dropped more than 500,000 tons of bombs, and the overall financial costs of the war for that year alone totaled approximately $20 Billion. 1968 resulted in the highest numbers of casualties in a single year with more than 16,000 Americans and approximately 100,000 Vietnamese killed on all sides. All the while, the North Vietnamese and NLF fought on. With a new president and leadership team preparing to take over in January of 1969, innumerable questions remained as to whether a US victory could be achieved in Vietnam.

This two-day conference will be hosted at the MCM Elegante Hotel and Suites in Lubbock, Texas. Conference organizers welcome both individual presentation proposals as well as pre-organized panel proposals that include a moderator/commentator and three individual presentations. Conference sessions will follow the standard 90-minute format to include 60 minutes for presentations (20 minutes per presentation) followed by 30 minutes for questions and discussion. Presentations by veterans are especially encouraged as are presentations by graduate students. Graduate student travel grants will be made available to select students. All presentations will be video recorded and made publicly available after the conference via the Vietnam Center and Archive website. Select papers may also be published in a collection by the TTU Press.

Proposal submission deadline is February 15, 2018

Please submit a 250 word abstract and separate two-page CV/resume to The program committee of Ron Milam, Steve Maxner, Justin Hart, Dave Lewis, and Laura Calkins will evaluate all paper proposals and develop a program that reflects the many remarkable aspects of 1968. If submitting a panel proposal, please include separate abstracts for each proposed presentation and CVs/resumes for each speaker.

Thank you for your interest in participating in this conference.


Contact Email:

Source :

Illustration « à la une » : photo de couverture du magazine Life, 9 février 1968 : « A guerilla is taken alive during the Ambassy battle » © 1968 Life.

Nhã Ca : Mourning Headband for Hue. An Account of the Battle for Hue, Vietnam 1968 – Review by Gary Kulik

[ndlr] Signalement d’un CR de lecture en ligne de Gary Kulik sur l’ouvrage de Nhã Ca, Mourning Headband for Hue: An Account of the Battle for Hue, Vietnam 1968. Témoignage poignant sur massacre perpétré par le Viêt-Công (FNL Sud Viêt-Nam) à Huê lors de l’offensive du Têt.

NhaCa_MourningHeadbandForHueMourning Headband for Hue, originally published in Saigon in 1969 as Giải khăn sô Huế, was the first book-length account of the Tet Offensive. Its author, a prominent Vietnamese writer, Trần Thị Thu Vân, wrote under the pen name Nhã Ca. In late January 1968, she had traveled to Hue, where she was born, to mourn the death of her father. The North Vietnamese Army and the Viet Cong attacked the next day. She remained trapped in Hue with her family for more than a month, until US and South Vietnamese forces finally prevailed in bloody urban fighting. Returning to Saigon, she wrote a forceful, fearful, poetic account of the devastating impact of war on civilians; its title invokes the white headband worn by Vietnamese grieving their dead. The book attests to the communist forces’ horrendous killings of thousands of Vietnamese in the Hue Massacre. Olga Dror’s translation now makes it accessible to an English-speaking audience.

Born in 1939, Nhã Ca became a prominent poet and writer in Saigon in the early 1960s. Her themes were « love, passion, and longing » (xvi). Raised a Buddhist, she adopted her pen name after reading the Old Testament « Song of Solomon, » also known (to Catholics) as « Canticles » (the approximate meaning of « Nhã Ca » is « canticle »). In 1966, she joined the Voice of Freedom, a radio station broadcasting into North Vietnam. Her first major work, At Night I Hear Cannons, was reprinted six times and sold over 100,000 copies. It tells the story of a family waiting, in the end futilely, for a son and son-in-law to return from the war to celebrate Tet, the Lunar New Year. While decrying the cost of war, its author yet takes no sides.

Olga Dror (Texas A&M), a scholar of Vietnamese history, worked closely with the author to capture her « unadulterated voice from the time of war » (xi). Her long « Translator’s Introduction » sketches Nhã Ca’s life and work and explains how the special « staccato tempo » of Mourning Headband « dramatically and palpably [reflects] life in raw and desperate eloquence in the middle of the battlefield that was Hue » (xviii). Especially valuable is Dror’s detailed and fair-minded analysis of contemporary reports of the massacre, the political uses of that reportage, and the rare and little known personal comments on the atrocity from the communist side. The current Vietnamese government has never acknowledged or openly discussed the massacre and there is no serious scholarly study of it.

Lire la suite : Michigan War Studies Review

Gareth Porter’s articles on the bloodbath myths in Vietnam [danlambao]

[ndlr] Signalement d’un article de Cao Dac Tuan relançant le débat autour des articles de l’historien engagé Gareth Porter publiés dans les années 1970 : l’un concerne la réforme agraire en RDVN et l’autre le massacre de 1968 à Hue. Sur le blog dissident Dan Lam Bao, Cao Dac Tuan livre son point de vue sur cette bataille de chiffres incarnation de deux désastres humains dans un Viêt-Nam en révolution et en guerre. De quoi nourrir notre réflexion sur les sources historiques, leurs constructions et leurs interprétations.



Abstract: In the 1970s, Gareth Porter, an anti-war American scholar, published two articles on the land reform campaign in North Vietnam in the 1950s and the massacre at Huế in the Tết Offensive 1968, calling these myths. Porter’s articles are full of distortions and devoid of scholarship. Porter committed several logical fallacies in his reasoning and reflected a malicious misrepresentation of facts to suit his political stand.

In the 1970s, Gareth Porter, an anti-war American scholar, has written a number of articles opposing the Vietnam War (Wikipedia 2014a). Porter is one of many anti-war American scholars including Noam Chomsky, Edward Herman, and Marilyn Young. One of Porter’s specialties is to hunt down statistical information provided by the anti-communist Vietnamese and Americans, looking for errors or mistakes to make a case for accusing these authors of lying, mis-representation, or exaggeration. While the objective of truth finding is commendable, Porter’s one-sided approach is seriously flawed and renders him a communist propagandist who uses cheap and malicious tricks to attack others.

There are two myths that Porter has raised: the bloodbath in North Vietnam’s land reform campaign (1953 – 1956) and the Huế massacre in 1968 (Wikipedia 2014). As will be presented in the following, the truths about the bloody land reform program and the massacre at Huế have been known for many years. Nevertheless, Porter’s articles still appear as references in many sources, including the Internet, and are exploited to the maximum by the Vietnamese communists in their propaganda.

Lire la suite : Dan Lam Bao, 14/11/2014.

Cao Dac Tuan est arrivé aux États-Unis en 1975 en tant que réfugié. Il a reçu un doctorat en génie électrique et un diplôme en droit. Il a enseigné le génie informatique et de l’informatique dans une université d’État. Il est actuellement avocat spécialisé dans le droit de la propriété intellectuelle. Il vit avec sa famille dans le comté d’Orange (Orange County), en Californie du Sud. Il a publié un recueil de nouvelles sur trame historique intitulé Fire in the rain en 2014.

GS Nguyễn Thế Anh : Những năm sau cuộc đảo chính Ngô Đình Diệm

University_of_Hue[ndlr / Résumé] Alors qu’il rentre de France pour enseigner à l’Université de Huê, le Professeur Nguyễn Thế Anh revient sur la période troublée au Sud Viêt-Nam après la chute de Ngô Đình Diệm en 1964. Recteur de l’Université de Huê de 1966 à 1969, il doit s’accommoder de la fronde bouddhiste et estudiantine dans le centre du pays. Son témoignage englobe les événements tragiques du Têt 1968 à Huê lors desquels il fut épargné. On comprend pourquoi il fut profondément marqué par la situation chaotique de Huê pendant la guerre. Il termine cet entretien sur son départ du Viêt-Nam avec son épouse quelques jours avant la chute de Saigon le 30 avril 1975. Un départ pour Washington avant de rejoindre la France où il intégra le CNRS puis l’EPHE en tant que Directeur d’études.

* * *

Giáo sư sử học Nguyễn Thế Anh đã kể lại với BBC về những năm tháng hậu Ngô Đình Diệm ở Huế và Sài Gòn.

Ông Anh đáng ra đã trở về Việt Nam từ Pháp, nơi ông du học, hồi năm 1963 nhưng phải lùi lại tới năm 1964 vì cuộc đảo chính hồi tháng 11/1963.

Từ Pháp ông về Huế làm khoa trưởng rồi viện trưởng Đại học Văn khoa Huế trong tình hình mà ông nói « rất căng thẳng » vì các cuộc biểu tình phản đối liên tục của Phật tử và sinh viên.

Giáo sư Nguyễn Thế Anh cũng chứng kiến vụ Mậu Thân 1968 trong những năm về sau nhưng cho rằng nhờ may mắn và nhờ có người anh làm tướng chỉ huy của miền Bắc trong dịp Mậu Thân mà thoát nạn.

Ông cũng kể về chuyện ông đã rời Sài Gòn, bốn ngày trước khi thành phố sụp đổ, như thế nào.

Source : BBC, 07/11/2013.


Pour en savoir plus : Tiểu sử Giáo sư Nguyễn Thế Anh

Đất Khổ – Land of Sorrows – Terre de douleurs [1971-1974]

[ndlr] Film vietnamien dont le tournage débute en 1971 et se termine en 1974. Le scénario du film s’appuie sur deux romans de Nha Ca. Il relate le vie d’une famille confrontée à la guerre et aux grandes offensives militaires de 1965, 1968 et 1972. Le célèbre compositeur et poète Trinh Cong Son y joue le premier rôle. Sans doute une des raisons pour lequelles le film fut interdit de projection au Sud Viêt-Nam pendant la guerre. Jugé à l’époque « anti-guerre et gauchisant ».

ĐẤT KHỔ: Kịch bản dựa trên tác phẩm Đêm Nghe Tiếng Đại Bác và Giải Khăn Sô Cho Huế của nhà văn Nhã Ca. Khởi sự quay đầu thập niên 1970 và hoàn tất năm 1973 lấy bối cảnh từ 3 biến cố chính trong lịch sử chiến tranh Việt Nam: vụ Tranh Đấu Phật Giáo năm 1965 ở Huế, Việt Cộng tấn công vào Tết Mậu Thân (1968), và mùa hè Đỏ Lửa (1972), cũng gây nhiều sôi nổi và bị cấm chiếu trước 1975 ở miền Nam VN vì nội dung « phản chiến và khuynh tả. »


Version sous-titrée en anglais

* * *

Filmed in 1971, the movie is set in Hue in the days before and during the Tet Offensive 1968 by VC. Its the harrowing and poignant story of the love of family, homeland, and culture during the Vietnam War. This Vietnamese, English-subtitled film dramatizes the effect of the Vietnam War on a single South Vietnamese family, the inner conflict of decisions, ideology by each member of the family.

* * *

Cuốn phim như là bi kịch cho mỗi gia đình Việt Nam, trong cuộc chiến Quốc Gia-Cộng Sản, soi rọi những khía cạnh của cuộc chiến qua tâm cảnh của những nhân vật sống trong thời cuộc: người lính Biệt Động Quân bị lạc ra khỏi binh chủng; một người anh đi lính quân lực Việt Nam Cộng Hòa; người em trai nghệ sĩ đào ngũ với cái nhìn « hiện sinh ngây thơ » về cuộc chiến (nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ở lứa tuổi 30); bà mẹ góa chịu đựng (Bích Hợp, nghệ sĩ số 1 của sân khấu cải lương Bắc Hà di cư); cô chị gái, như Hòn Vọng Phu, mòn mỏi đợi ý trung nhân chưa về (Xuân Hà), và cô em út, một teenage sâu sắc với nhiều chất vấn và bất mãn về thời thế (Vân Quỳnh). Phim Đất Khổ cũng có sự xuất hiện của diễn viên Hoa Kỳ Jerry Liles, trong vai một người Mỹ dân sự cao lồng ngồng, bị « mồ côi » và bất lực trong bối cảnh Việt Nam, rất khác với vai trò chủ động của những nhân vật người Mỹ trong những phim ảnh Hollywood về chiến tranh Việt Nam. Đạo diễn: Hà Thúc Cần.


 A propos de ce film voir aussi :

John Prados : La guerre du Viêt Nam – CR de lecture par Pierre Brocheux

John Prados, La guerre du Viêt Nam, Paris, Perrin, 2011, 833 p., index,cartes, photos.

Aux États Unis, la Vietnam War est le sujet de milliers (probablement plus) d’ouvrages : livres, articles, films, BD, jeux vidéos. En France, les publications sont, pour ainsi dire, inexistantes, les éditions Perrin ont donc pris l’heureuse initiative de faire traduire et d’éditer ce livre récent (il est sorti en 2009 aux Presses universitaires du Kansas). Le récit–analyse de Prados se situe dans un champ historiographique où, depuis plusieurs décennies, s’affrontent les “orthodoxes” selon lesquels la guerre ne pouvait pas être gagnée, et les “révisionnistes” qui affirment le contraire et parfois plus : ainsi Walt Rostow, conseiller du président L-B Johnson, pour qui la guerre avait été gagnée parce qu’elle avait préservé les autre pays asiatiques de l’emprise du communisme.

L’auteur revient à  la guerre franco-vietnamienne d’Indochine – là où les États-Unis avaient mis le doigt dans l’engrenage – mais il ne conduit pas son exposé de façon classique et linéaire, c’est ainsi que son premier chapitre démarre en avril 1971 où il fait le récit de la manifestation des vétérans américains contre la guerre portée au sud du Laos par l’offensive sud vietnamienne. Pour ne pas réécrire une énième histoire de la guerre,  il poursuit en « scannant » des thèmes qui ont été déjà étudiés : les présidents américains qui se sont succédés après F-D Roosevelt face à la question indochinoise  et notamment L-B Johnson et sa décision « d’escalade » dans l’intervention américaine, le tournant de 1968 (l’offensive du nouvel an), la politique de Richard Nixon et son conseiller H. Kissinger, les contradictions internes de la République vietnamienne et de son armée (et nouveauté : les débats sur la tactique et la stratégie au sein de l’état-major nord vietnamien). L’auteur y ajoute un volet personnel en donnant une place non négligeable au mouvement anti-guerre aux États Unis, mais dans la nébuleuse de la mouvance anti-guerre, il s’attache plus spécifiquement à l’organisation Vietnam Veterans against the War / VVAW dont il fit lui même partie. Ses critiques n’ont pas manqué de relever l’insertion dans le récit de son expérience personnelle qu’ils taxent de subjectif et de partial tandis que l’auteur lui donne le statut et la justification de témoignage engagé.

John Prados cherche à démontrer que la guerre ne pouvait pas être gagnée par les Américains pour deux raisons principales : l’exagération de l’importance stratégique du Vietnam dans la guerre froide et en regard de ce fait, l’État sud vietnamien était très faible. En dépit des moyens financiers et militaires mis en œuvre pour le nation building, les gouvernants américains aveuglés par leur anticommunisme voulurent ignorer que les adversaires étaient porteurs reconnus de l’idéologie nationale unitaire. Ce qu’ils prenaient pour la nation building n’était qu’un State building sur des fondations fragiles pour ne pas dire inexistantes.

Pour ce retour à  une histoire globale de la guerre par une démarche originale et par des chemins de traverse, John Prados possédait un acquis de connaissances et de réflexions sur la guerre du Vietnam. Il s’y intéressa dès 1960 et en 1983, il publia son premier ouvrage sur  L’opération Vautour, intervention envisagée au moment du siège de Dien Bien Phu. Il poursuivit par de nombreux autres livres (par exemple les opérations clandestines de la CIA) et articles construits non seulement par le  dépouillement d’archives mais aussi par de nombreuses enquêtes .

Cependant, l’atout qui semble déterminant est l’accès aux archives du National Security Council dont il  eut la charge du classement et de la conservation. Le temps qui passa ouvrit les vannes d’une documentation de première main : le plein effet des évènements produits après-coup, la déclassification, la loi sur les libertés de la recherche documentaire, la rédaction des mémoires-justifications, la libération des voix des participant et  des témoins ont été un grand profit pour l’auteur. Sans compter ce que le présent suggère à l’historien, en l’occurrence l’intervention armée américaine en Irak.

C’est également après coup que l’insertion dans le récit de l’expérience anti-guerre de l’auteur apparait pertinente parce qu’elle rend compte de l’importance accordée par les gouvernants américains à l’opinion de leurs concitoyens : elle dévoile une véritable guerre (on est tenté de la qualifier de guerre civile ) à travers la multiplicité des moyens (parfois sans scrupules : infiltrations, usages de faux, mises en scène provocatrices, passages à tabac) mis en œuvre par le FBI et  la police des États, la magistrature, pour contrer voire supprimer la contestation. Toutefois les efforts déployés n’ont pu empêcher le scandale du Watergate.

En tant que démonstration selon laquelle les États Unis ne pouvait gagner la guerre  et en dépit de la masse documentaire très riche et bien brassée, le livre peut ne pas emporter la conviction des lecteurs, néanmoins il est un très bon livre, bien traduit, parfaitement lisible. J’ajoute que la Notice bibliographique de 21 pages (787-808) et les notes de références souvent explicites en font un bon guide de recherche pour qui veut aller plus loin dans la connaissance du sujet.

Pierre Brocheux