Archives par mot-clé : Nguyen (dynastie)

NGUYỄN THẾ ANH (1936-2023) : Parcours d’un historien du Viêt-Nam et de l’Asie

Cette page rassemble les différents hommages et textes publiés ou réédités à l’occasion de la disparition du Professeur Nguyên Thê Anh le dimanche 19 mars 2023. Les liens sont présentés dans une chronologie décroissante. Nous remercions Cao Viêt Anh pour les liens d’articles en vietnamien.

Biographies en ligne


Hommages de collègues, ami-es et anciens étudiant-es

  • Hommages de chercheur-es et ami-es des États-Unis publiés sur la liste du Vietnam Studies Group à Washington : Hue-Tam Ho Tai, Nguyên Ngoc Châu, Pham Ngoc Lân, Michele Thompson, Gábor Vargyas… (mars 2023)
  • Hommage de Claude Kerviel, ami de longue date.

Articles célébrant le parcours académique

  • Article de Cao Vit Anh : “Việt Nam học nhìn từ lịch sử nghiên cứu tại Ecole pratique des hautes études (EPHE, Pháp): “: Trường hợp sử gia Nguyễn Thế Anh (1936-nay)” [2019]
  • Chapitre d’ouvrage de Nguyễn Q. Thắng, “Nguyễn Thế Anh, Sử gia, nhà Việt học hiện đại”, in Các tác giả người Việt viết tiếng Pháp, Tp. Hồ Chí Minh : Nxb Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, 2017, pp. 442-472.

Articles de l’auteur en ligne :

La place du Laos dans la littérature coloniale (29 octobre 2008)

Confucius et le confucianisme (19 février 2009)

France et Vietnam, les réalités d’un dialogue culturel de trois siècles (31 janvier 2011)

Le Viêt Nam : une société unique ? (3 février 2011)

Remarques sur les mouvements messianiques et millénaristes dans l’histoire du Vietnam (19 mai 2011)


Contributions dans des revues vietnamiennes

  • Articles publiés dans la revue Recherches sur Huê : Nghiên cứu Huế (9 tập).

Conférences en ligne

État et société du Viêt-Nam ancien (7 mars 2005)

Histoire et composition de l’Indochine (11 avril 2005)

La France en Indochine (23 mai 2005)


Entretiens en ligne

Disponible sur YouTube : https://youtu.be/8iP50AWjyb8


Liste des publications

Réalisée par Cao Việt Anh et arrêtée en mai 2022 cette liste regroupe 21 ouvrages, 123 références d’articles et de chapitres d’ouvrages avec mention de leur réédition ainsi que 32 comptes-rendus de lecture et deux travaux universitaires. Un ensemble de 178 références éditées entre 1965 et 2022.


Comptes-rendus de lecture en ligne des publications de Nguyên Thê Anh

Luật Khoa (2022),« “Việt Nam thời Pháp đô hộ”: 90 năm và những định mệnh lịch sử » : https://www.luatkhoa.com/2022/11/viet-nam-thoi-phap-do-ho-90-nam-va-nhung-dinh-menh-lich-su/

Nguyễn Quang Diệu (2021), « ‘Việt Nam vận hội’, góc nhìn Việt sử độc đáo từ bên ngoài của Nguyễn Thế Anh » : https://thanhnien.vn/viet-nam-van-hoi-goc-nhin-viet-su-doc-dao-tu-ben-ngoai-cua-nguyen-the-anh-1851100697.htm

Sơn Khê (2021), « Việt Nam vận hội : Góc nhìn đa chiều về lịch sử Việt Nam » : https://zingnews.vn/viet-nam-van-hoi-goc-nhin-da-chieu-ve-lich-su-viet-nam-post1184864.html

Mai Anh Tuấn (2021), « Việt Nam vận hội: Một góc nhìn về số phận Nho sĩ » : https://khoahocphattrien.vn/khoa-hoc/viet-nam-van-hoi-mot-goc-nhin-ve-so-phan-nho-si/20210225104459156p1c160.htm

Mai Anh Tuấn (2018), « “Theo dòng lịch sử”: Nhận thức mới, nhận thức lại về triều Nguyễn » : https://khoahocphattrien.vn/thoi-su-trong-nuoc/nhung-cuon-sach-khoa-hocdoi-song-duoc-yeu-thich-nhat-nam-2017/2018042302163381p882c918.htm

Việt Anh (2017), « Đọc sách “Việt Nam thời Pháp đô hộ” của Nguyễn Thế Anh »

https://tiasang.com.vn/khoa-hoc-cong-nghe/doc-sach-viet-nam-thoi-phap-do-ho-cua-nguyen-the-anh-10694/

Philippe Le Failler (BEFEO 2001, N.88): Guerre et paix en Asie du Sud-Est, Nguyên Thê Anh et Alain Forest (éd.) : https://www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_2001_num_88_1_3541

Charles Fourniau (Annales. Histoire, Sciences Sociales. 50ᵉ année, N. 2, 1995), Monarchie et fait colonial au Viêt-Nam (1875-1925), le crépuscule d’un ordre traditionnel, Nguyên Thê Anh : https://www.persee.fr/doc/ahess_0395-2649_1995_num_50_2_279373_t1_0454_0000_002


Pages éditeurs


Sử gia Nguyễn Thế Anh – Người truyền cảm hứng

Hommage en vietnamien de Nguyễn Quang Diệu paru sur Tuoi Tre Online le 27 mars 2023.

TTCT -Những đóng góp cho học thuật của sử gia Nguyễn Thế Anh xứng đáng là nguồn cảm hứng để hậu thế tiếp tục duy trì, nghiên cứu và học hỏi.

Tôi liên lạc với ông lần đầu vào tháng 9-2015, với đề xuất tái bản tác phẩm Việt Nam thời Pháp đô hộ nổi tiếng của ông. Dù đồng ý cho tái bản cuốn sách nhưng ông cũng lo lắng cho hiệu quả kinh doanh vì cuốn sách mới “được NXB Văn Học tái bản năm 2008, vậy thì có nên in lại nữa không?”, đồng thời lưu ý “trong ấn bản đầu (Lửa Thiêng, 1970) có vài lỗi ấn loát cần phải sửa”.

Cả ông và tôi đều hiểu rằng, với độ lùi lịch sử sau gần 50 năm kể từ lần in đầu tiên, tác phẩm cần có một số hiệu chỉnh. Một số đề xuất của tôi bị ông từ chối với lời giải thích kỹ càng và thấu rõ. 

Trong quá trình làm việc, xử lý bản thảo, ông luôn thể hiện sự cầu thị, lắng nghe và phản biện. Mọi thắc mắc của tôi đều được ông giải đáp, như khi tôi hỏi thông tin để bổ khuyết cho hồ sơ về hành trạng của ông.

Sau khi hồi hưu năm 2005, ông vẫn giữ thói quen đọc tài liệu, tin tức, trước hết là cho bản thân ông, sau đó chia sẻ cho một nhóm nhỏ nhiều thành phần, đa quốc gia, khi là một bài báo, khi là một đề tài nghiên cứu quan trọng. Ông rất nhiệt tình trả lời email dù là vấn đề nghiên cứu hay việc riêng, tận tình kết nối với các học giả khác, những người mà ông cho rằng có thể giúp tôi giải đáp thắc mắc.

Nguyễn Thế Anh là một sử gia đứng ngoài chính trị. Trong học thuật, bút sử trung chính của ông thể hiện tính quan phương, tính khách quan trong sử học. 

Theo ông, lịch sử được viết ra không nên tồn tại như một tòa án, dẫu biết rất khó đặt chính trị sang một bên trong công việc của một nhà sử học. “Để có một cái nhìn chân thật của sử gia, tức là một cái nhìn tách rời với lập trường, chúng ta sẽ phải đợi rất lâu” ông nói.

Lire la suite / đọc thêm : Sử gia Nguyễn Thế Anh – Người truyền cảm hứng – Tuổi Trẻ Online (tuoitre.vn) – Nguyễn Quang Diệu


Illustration “à la une” : photo Nguyễn Quang Diệu

Nguyên Thê Anh : État et société du Viêt-Nam ancien (entretien en 2005)

A l’occasion de la disparition du Professeur Nguyên Thê Anh, nous postons un entretien déjà ancien, disponible sur la chaîne Canal U. Au départ de l’entretien, Nguyên Thê Anh revient sur sa trajectoire d’historien.

Dans cet entretien, Monsieur NGUYÊN THÊ ANH, aborde plusieurs points essentiels de l’histoire du Vietnam. Partant de la dernière dynastie régnante au Vietnam – les  Nguyễn – qui a réussit à unifier le pays au début du XIXe siècle, il nous décrit le système confucéen de gouvernement adopté par cette dynastie. Puis il décrypte les rapports d’articulation entre le système administratif très structuré vietnamien et la colonisation française pour en venir au système administratif colonial. Il développe ainsi le thème de la perception du colonialisme français au Vietnam et les mouvements de résistance engendrés.

NGUYÊN THÊ ANH est ancien Recteur de l’Université de Huê, ancien professeur à l’Université de Saigon, ancien directeur du Centre d’Histoire et Civilisations de la Péninsule Indochinoise (EPHE/CNRS), Professeur émérite de l’École Pratique des Hautes Études (Sciences Historiques et Philologiques) – IVe Section (Sorbonne). Il a dirigé le Centre d’Histoire et Civilisations de la Péninsule indochinoise, qui rassemble des enseignants-chercheurs et des chercheurs travaillant sur l’évolution des différents pays du monde indochinois au cours des XIVe-XXe siècles, période de la formation des sociétés et États contemporains. Ainsi, tout en s’attachant spécialement à l’étude de l’histoire socioéconomique et intellectuelle du Viêt-Nam ancien, il a coordonné les activités du Centre autour de l’analyse des rapports entre les États et les cultures pour tenter d’évaluer, à partir des situations de contact, les convergences et les divergences entre les sociétés de la péninsule indochinoise et de l’Asie du Sud-Est en général. Dans cette optique, il a consacré ses séminaires des années 2003-2004-2005, à l’EPHE, à une réflexion approfondie sur la légitimation du pouvoir en péninsule indochinoise du XVIIIe au XXe siècle.

URL : https://www.canal-u.tv/chaines/fmsh/nguyen-the-anh/etat-et-societe-du-viet-nam-ancien

The Nguyen Weather-world – ASAA thesis prize winner

[ndlr] Prix de thèse australien 2018 sur l’Asie décerné à la chercheuse Kathryn Dyt. Présentation de son travail dans l’entretien en ligne signalé ci-dessous (extraits).

Dr Kathryn Dyt was awarded the 2018 John Legge Prize for best thesis in Asian Studies, here she tells us about her work.

Can you tell us a bit about your thesis. What’s the problem it explores and what did you find?

My thesis, The Nguyen Weather-world: Environment, Emotion and Governance in Nineteenth-Century Vietnam, is an environmental study of the Nguyen dynasty in Vietnam from 1802 to 1883, prior to French colonial rule. It explores how the Nguyen court organised itself in relation to the powerful, agentive and emotional ‘weather-world’ within which it was immersed. What I found is that the systems of governance at the Nguyen court have been approached from social and cultural perspectives, but ecological issues have been overlooked. Through situating the court within its environment, I was able to offer new perspectives on the nature of royal authority and power. The thesis shows how the environment related to the political structures of the court – for example, the ability to measure, divine and respond to climactic events was linked to court hierarchies. Nguyen emperors, I argue, consolidated their positions through displays of their superior weather knowledge and emotional interaction with the natural world.

How did you first become interested in this topic?

It was really through working on the material from the period. When I began to sift through the weighty tomes of the Nguyen court chronicles, I was surprised by the court’s copious documentation of a wide range of meteorological phenomena – not only ‘unusual’ and dramatic events such as storms, floods and droughts, but also a continuum of weather cycles and subtle seasonal changes in the natural world. This begged the question: What drove the Nguyen court to implement such a rigorous system of environmental information gathering? Previous histories of the period have tended to dismiss the court’s environmental reporting as unimportant, but I argue it provides compelling evidence that the environment was central to how the Nguyen understood, experienced and governed the world they were part of.

What was the most challenging aspect of doing this research?

Working with source material in different parts of the world in three different languages – Vietnamese, Chinese and French – was a real challenge. I had to conduct research in a number of different archives in Vietnam and France. The language of the Veritable Records (a major primary source for this period) is archaic and, at times, opaque and difficult to interpret, so I had to spend a lot of time reading and re-reading passages.

Read more / Lire la suite : Asian Currents

Illustration “à la une” : Kathryn Dyt © DR

Giáo sư Nguyễn Thế Anh : Theo dòng lịch sử [Tạp chí Xưa và Nay]

[ndlr] Présentation de l’ouvrage du professeur Nguyên Thê Anh, Directeur d’études émérite de l’EPHE dans le numéro 494 de la revue vietnamienne Tạp chí Xưa và Nay (4-2018), p. 54-55, recension de Nguyen Duy Long.

Cliquez sur l’image pour l’agrandir

Li Tana: Imperial Rice Transportation of Nguyen Vietnam – Singapore, 1 November 2017

[ndlr] Conférence de Li Tana.

NALANDA-SRIWIJAYA CENTRE LECTURE SERIES

____________________________________________________________

Imperial Rice Transportation of Nguyen Vietnam

(1802-1883)

Date: Wednesday, 1 November 2017
Time: 3.00 pm – 4.30 pm

Venue: ISEAS Seminar Room 2

About the Lecture

In the first volume of his monumental work Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, Victor Lieberman compared three geographically-based regions of Mainland Southeast Asia, namely the western, the central and the eastern mainland. Lieberman saw coherence in the three regions in that they were all politically and culturally integrated as the result of a series of synchronised cycles between 1000 and 1830. The major difference between Vietnam and its two neighbouring regions, in Lieberman’s analysis, was that Vietnam’s integration was neither as complete or sustained at the same level as achieved by Burma and Siam, even as late as the 19th century Nguyen dynasty (from 1802). Instead of three sustained imperial integrations, he saw two and a fraction. Geography was an important factor. Vietnam lacked one dominant, integrating river system like the Irrawaddy (2170 km long) in Burma or Chao Phraya (372 km long) in Thailand. Yet it did have one geographical feature which might have played a compensatory role in integration, a 3260 km coast line. Moreover, early 19th century Vietnam had a long maritime tradition and a powerful navy, plus close commercial relations with southern China. Why did these potential positives fail to promote closer integration of the new state?

This seminar considers that question by focusing on one of the most important economic factors implicated in that failure, imperial rice transportation. This system formed a major cornerstone of Nguyen policy, but its practical costs and operational failures combined to ensure that Vietnam’s coastal sea lanes did not play a similar unifying role as the major river systems in Burma and Siam.

About the Speaker

Dr Tana Li is Visiting Senior Fellow at Nalanda-Sriwijaya Centre and emeritus senior fellow at the College of Asia and Pacific Studies, the Australian National University. She works on maritime and environmental histories of Vietnam and southern China. Her works includes The Nguyen Cochinchina; Water Frontier: Commerce and the Chinese in the Lower Mekong Region, 1750-1880, and Gulf of Tongking Through History, among others. At the ISEAS, Li Tana is working on a manuscript of Maritime history of Vietnam. She is also leading an international collaborative project, “The Making of the Red River”, financially supported by the Chiang Chingkuo Foundation, Taiwan. This study of ecological history of the Greater Red River region is carried out by a team of historians, geologists, and GIS experts based in Austria, France, Vietnam, and Taiwan.

To register, please write to nscevents@iseas.edu.sg

 LiTana_Conference_1November2017

Source : ISEAS

Image “à la une” : Chiến thuyền của thủy quân triều Nguyễn (mô phỏng) © DR

Bradley Camp Davis : Imperial Bandits – Outlaws and Rebels in the China-Vietnam Borderlands

[ndlr] Ouvrage à paraître, présentation de l’éditeur.

BradleyCampDavis_ImperialBanditsThe Black Flags raided their way from southern China into northern Vietnam, competing during the second half of the nineteenth century against other armed migrants and uplands communities for the control of commerce, specifically opium, and natural resources, such as copper. At the edges of three empires (the Qing empire in China, the Vietnamese empire governed by the Nguyen dynasty, and, eventually, French Colonial Vietnam), the Black Flags and their rivals sustained networks of power and dominance through the framework of political regimes. This lively history demonstrates the plasticity of borderlines, the limits of imposed boundaries, and the flexible division between apolitical banditry and political rebellion in the borderlands of China and Vietnam.

Imperial Bandits contributes to the ongoing reassessment of borderland areas as frontiers for state expansion, showing that, as a setting for many forms of human activity, borderlands continue to exist well after the establishment of formal boundaries.

Bradley Camp Davis is assistant professor of history at Eastern Connecticut State University.