Archives par mot-clé : histoire

« Mémoires d’Indochine » 2019 : séance 4

Année universitaire 2019-2020 / Master Asie Orientale Contemporaine (ASIOC) / Semestre 1

ENS de Lyon / Sciences Po Lyon

“Décoloniser l’histoire de l’Indochine”

★ ★ ★

Un des timbres de la série “Légende du Ramayana” dessinée par Mar Leguay © DR

L’invention du Laos

Cette séance consacrée à l’histoire du Laos de la colonisation française à l’Etat-nation indépendant s’intéressera aux étapes de la conquête coloniale, à la fondation et à la construction d’un “Laos français” puis indépendant. Deux figures seront évoquées : celle d’Auguste Pavie (1847-1925), explorateur au destin inédit, et celle du Prince Phetsarath Rattanavongsa (1890–1959), fondateur du Laos Issara, mouvement nationaliste et indépendantiste laotien. L’étude de la diversité ethnique de ce pays sera abordée sous l’angle des constructions de catégories spécifiques en situations coloniale et postcoloniale.

Séance 4 : mercredi 16 octobre 2019 – salle de réunion de l’IAO

Lectures requises :

Dion Isabelle, « Chapitre 2 – Une conquête pacifique ? Auguste Pavie, L’explorateur aux pieds nus (Cambodge-Laos, 1876-1895) », dans : Amaury Lorin éd., Nouvelle histoire des colonisations européennes (XIXe-XXe siècles). Sociétés, cultures, politiques. Paris cedex 14, Presses Universitaires de France, « Le Noeud Gordien », 2013, p. 27-38. URL : https://www.cairn.info/nouvelle-histoire-des-colonisations-europeennes–9782130619284-page-27.htm

Søren Ivarsson and Christopher E. Goscha, “Prince Phetsarath (1890–1959): Nationalism and Royalty in the Making of Modern Laos”, Journal of Southeast Asian Studies, 38 (1), Feb. 2007, pp. 55–81.

Pholsena Vatthana, « Nommer pour contrôler au Laos, de l’État colonial au régime communiste », Critique internationale, 2009/4 (n° 45), p. 59-76. URL : https://www.cairn.info/revue-critique-internationale-2009-4-page-59.htm

Pour accompagner cette séance :

Evans, Grant, The politics of ritual and remembrance. Laos since 1975, Honolulu, University of Hawaiʻi Press, 1998. Cote IAO : 600AA.03/1150 et 605AA.15/43. CR de lecture par Annabelle Auger

Ivarsson, Søren, Creating Laos : the making of a Lao space between Indochina and Siam, 1860-1945, Copenhagen, NIAS, “Monograph series – Nordic Institute of Asian Studies”, no. 112, 2008. Cote IAO : 600AA.08/257. CR de lecture de Constance Voisin

Stuart-Fox, Martin, A History of Laos, Cambridge, Cambridge University Press, 1997. Cote IAO : 600AA.03/1112. CR de lecture par Nelly Didelot

★ ★ ★

Exposé de Nowmay Opalinski

  • Laurence de Cock, Dans la classe de l’homme blanc : l’enseignement du fait colonial en France des années 1980 à nos jours, Lyon, Presses universitaires de Lyon, 2018. 

Présentation de l’éditeur : PUL

Illustration “à la une” : timbre du Royaume du Laos, 1958 Chamnane Prisayane / Pheulpin

Environmental History of Vietnam – 30 septembre 2019, Paris / Hanoi

Annonce de la première séance d’un séminaire conjoint franco-vietnamien très intéressant sur les questions environnementales.

We are pleased to invite you to participate to the FIRST SESSION of the seminar ENVIRONMENTAL HISTORY OF VIETNAM, organized jointly by the Department of history of the University of social sciences and Humanities in Hanoi (USSH) and the French National Research Institute for Sustainable Development (IRD) under the framework of the AFD project GEMMES-VN and in collaboration with the Center for South East-Asia Studies (CASE) in Paris (EHESS, Inalco, CNRS).

30th September 2019 at the same time, in a parallel session between Hanoi and Paris :

  • in Hanoi from 14:00 to 16:30, University of Social Sciences and Humanities (USSH), department of History – 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội – Building C, 5th Floor, room 503
  • in Paris from 09:00 to 11:30, Centre Asie du Sud-Est (CASE) – 54 boulevard Raspail (7e étage) – Room: A07-51

First session:

Climate and environment in Vietnam during 17th and 19th centuries: primary sources, methods and philological analysis

with two keynote speakers :

•    Dr. Hoàng Anh Tuấn, Vice Rector of University of Social Sciences and Humanities (Hanoi), Associate Professor at USSH, Chair of Urban History, What primary sources, issues and challenges to write an environmental history of early-modern Vietnam?

•    Pr Emmanuel Poisson, Professor of History of Vietnam, University Denis Diderot, Paris, The perceptions and understanding of environment by scholars in classical Vietnam

Further information in the attached files related to the goals of the seminar, the abstracts and the organization of the first session, the tentative program of the year, the website and the connexion access details to follow the Seminar through Internet, if you are not in Hanoi or Paris.

You look forward to seeing you in Hanoi or Paris to discuss and develop environmental history of Vietnam.

The steering committee of EHVN.

Documents joints :

Compte-rendu – Journée d’études : (Dé)construire les “archives coloniales”

Signalement du compte-rendu de deux parties de Vincent Bollenot sur cette problématique intéressante pour notre séminaire. Nous remercions cet auteur pour ce partage de connaissances.

Les 27 et 28 juin 2019, les Archives nationales d’outre-mer (ANOM) ont accueilli à Aix-en-Provence la double journée d’études (Dé)construire les « archives coloniales » : Enjeux, pratiques et débats contemporains co-organisée avec le Groupe de recherche sur les ordres coloniaux (GROC). Cet événement scientifique avait pour ambition de rassembler chercheuses et chercheurs en sciences humaines de concert avec des archivistes afin de réfléchir à la pertinence de la catégorie d’ « archives coloniales », de sa production et de ses usages.

  • Le jeudi, les journées d’études s’ouvrent sur une présentation-visite des ANOM animée par Isabelle Dion, Eve Roy et Delphine Auzepy. Suivent trois panels et deux tables-rondes répartis sur les deux journées.

Lien vers le compte-rendu (1) publié le 26/07/2019 : https://groc.hypotheses.org/391

  • Ce second billet propose un compte-rendu de la deuxième journée, rythmée par deux panels et une table ronde.

Lien vers le compte-rendu (2) publié le 29/07/2019 : https://groc.hypotheses.org/403

Illustration “à la une” : Archives nationales – Site de Pierrefitte (détails) / Wikipedia

Saigon, témoin de l’histoire à travers les archives – SHD – mardi 21 mai 2019

[ndlr] Une journée d’étude co-organisée par le Service Historique de la Défense à Vincennes et l’Institut d’Asie Orientale à Lyon. A ne pas manquer.

Journée d’étude

Saïgon, témoin de l’histoire à travers les archives

Mardi 21 mai au Château de Vincennes, Pavillon de la Reine.

Poumon économique du Viêt-Nam, véritable pôle d’attractivité en Asie du Sud-Est, Hô Chi Minh-ville, anciennement Saigon, a été fondée il y a 320 ans par un seigneur local, membre de la dernière dynastie des Nguyên. Identifié par les missionnaires, ce petit port de pêcheurs fut conquis par les Français le 17 février 1859. L’importance stratégique du lieu, à la fois maritime, militaire et économique, apparut clairement aux marins. Tour à tour, les amiraux-gouverneurs s’attachèrent à en faire une ville coloniale moderne. Dynamisme économique, modernité urbaine, émergence d’un espace public franco-vietnamien vont constituer pendant des décennies l’essence même de cette ville.

À travers une histoire riche en rebondissements au cours du XXème siècle, Saigon présente de nombreuses facettes inédites qu’il convient de mettre à jour et d’analyser.

Grâce aux archives, les chercheurs redécouvrent aujourd’hui celle que l’on nommait autrefois « la perle de l’Extrême Orient » et mesurent à la fois l’évolution et l’expansion de la ville, d’une situation coloniale à la cité-province actuelle. Pour suivre pas à pas ces transformations sociales, politiques, économiques, une très riche documentation est désormais disponible principalement en France, au Viêt-Nam et aux États-Unis. Ces sources constituent en effet le matériau de base pour entreprendre une recherche historique, géographique et plus largement en sciences sociales. Archives administratives, dessins, plans et cartes, photothèque, images fixes ou animées, institutionnelles ou privées, elles sont nombreuses et souvent dispersées. Elles constitueront le cœur de cette journée d’étude sur Saigon.

Programme en ligne (PDF)

Inscription auprès de clotilde.sablon-du-corail@intradef.gouv.fr

Franck Michelin : La guerre du Pacifique a commencé en Indochine, 1940-1941 [parution]

Parution de la thèse remaniée de Franck Michelin. Un ouvrage clé pour la compréhension de cette période de l’histoire de l’Asie. Présentation de l’éditeur.

Le 23 septembre 1940, l’armée japonaise viole la frontière indochinoise malgré la conclusion d’un accord à Hanoï quelques heures plus tôt. Pour l’Indochine française, c’est le début de près de cinq années d’occupation, qui aboutissent, le 9 mars 1945, à l’élimination de la présence française. Ainsi, l’action des forces nippones a pour conséquence de précipiter l’indépendance du Vietnam, du Cambodge et du Laos, ainsi que celle de déclencher la Guerre d’Indochine. Pour le Japon, nouvel allié de l’Allemagne, c’est la première étape de l’expansion vers le sud qui mène, quinze mois plus tard, à l’éclatement de la Guerre du Pacifique.

Fruit d’un long travail de recherche et d’analyse d’archives françaises et japonaises, ce livre explore enfin le rôle du Japon, longtemps resté absent des études sur le second conflit mondial et sur les origines de la Guerre d’Indochine, bien qu’il ait précipité la crise qui allait changer pour toujours le destin de la France, celui de son ancienne colonie indochinoise, ainsi que celui de l’ensemble de la région Asie-Pacifique.

Spécialiste de l’histoire du Japon contemporain et des relations entre l’Europe et l’Asie, Franck Michelin est professeur à l’université Teikyo (Tokyo) et chercheur associé à l’université Paris-Sorbonne et à l’Institut d’Asie Orientale à Lyon.

Ouvrage à paraître (10 avril 2019) chez Passés composés éditions en co-édition avec le Ministère des Armées, 2019, 360 p. ISBN : 978-2379330605 Prix : 22 €

Image “à la une” : Armée japonaise en Indochine, source : Forum, La guerre en images © DR

Nguyen Van Huy : Po Dharma không còn nữa

A l’occasion de la disparition du chercheur Po Dharma, spécialiste de l’histoire du Champa, Nguyen Van Huy rappelle son parcours biographique partagé entre engagement politique et recherche académique. Né en 1945 dans la province de Ninh Thuân au Viêt-Nam, Po Dharma est décédé le 21 février 2019 à Toulouse.

Po Dharma tên thật là Quảng Văn Đủ, sinh năm 1945 (trường Viễn Đông Bác Cổ Pháp ghi năm sinh của ông là 1948) tại thôn Chất Thường (paleiBaoh Dana), xã Phước Hậu, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận là một nhà nghiên cứu văn hóa sử người Chăm.

Sau khi gia nhập tổ chức Fulro tại Campuchia năm 1968, ông Quảng Đại Đủ đổi tên thành Po Dharma. Po theo tiếng Phạn cũ là tên gọi tôn kính một cấp lãnh đạo hay một chức sắc, Dharma ở đây không mang nghĩa Phật giáo mà chỉ là ký hiệu tiếng chăm của tên Đại Đủ. Từ đó Po Dharma trở thành tên gọi chính thức của Quảng Đại Đủ trong mọi giao dịch và tác phẩm nghiên cứu. Tại Pháp, tên chính thức của ông la Po Dharma Quang.

Xuất thân từ một gia đình nông dân gồm 7 anh chị em, Po Dharma là người duy nhất trong gia đình tốt nghiệp đại học. Tháng 9/1972 ông được đưa sang Pháp du học và theo đuổi nghiệp nghiên cứu sử và văn hóa người Chăm vùng Phan Rang cho đến khi từ trần.

Sinh trưởng trong lãnh thổ của vương triều Panduranga-Champa cũ (Ninh Thuận và Bình Thuận ngày nay), Po Dharma đã dành trọn thời gian của đời mình để nghiên cứu và phục hồi bản chất chăm trong lãnh vực lịch sử và văn hóa. Ông là tác giả của nhiều công trình nghiên cứu trong lãnh vực này.

Trong thời gian còn là học sinh, từ 1966 đến 1968, Po Dharma là thành viên tích cực trong phong trào bảo vệ văn hóa chămpa trong môi trường Việt Nam ở Phan Rang. Trốn sang Campuchia tháng 9/1968, Po Dharma tham gia phong trào Fulro và là thành viên tích cực của lực lượng này tại xứ Chùa Tháp. Tốt nghiệp trường liên quân Cao Miên (Ecole Militaire Interarmes du Cambodge) năm 1969 và sau nhiều thương tích trong chiến đấu võ trang, tháng 9/1972 Po Dharma được chính quyền Lon Nol cho sang Pháp du học. Năm 1978 ông tốt nghiệp cử nhân tại Phân khoa Lịch sử và văn tự học (Sciences historiques et philologiques) thuộc Đại học Sorbonne, năm 1980 đậu cao học tại Trường Cao đẳng thực hành (Ecole pratique des hautes études-EPHE) vànăm 1986 tốt nghiệp tiến sĩ tại Đại học Paris-III (Sorbonne).

Năm 1972, Po Dharma gia nhập Trường Viễn Đông Bác Cổ Pháp (Ecole française de l’Extreme-Orient-EFEO) với tư cách là cộng tác viên kỹ thuậtchuyên về lịch sử và nền văn minh Chămpa và năm 1982 trở thành thành viên khoa học biên chế của trường. Năm 1987, ông được gửi sang Mã Lai để mở và tổ chức điều hành chi nhánh của trường EFEO tại Kuala Lumpur. Trở về lại Paris năm 1993, Po Dharma là giảng viên tại Trường Cao đẳng khoa học xã hội (Ecole des hautes études en sciences sociales-EHESS).

Năm 1999, Po Dharma được cử làm giám đốc chi nhánh của trường EFEO tại Kuala Lumpur. Năm 2003, ông lên chức Phó Giáo sư của trường EFEO và giảng dạy tại nhiều trường đại học Pháp (EFEO, EHESS, INALCO) và nước ngoài như đại học Malaya, đại học Kebangsaan (Mã Lai), đại học Tokyo (Nhật Bản), đại học Bắc Kinh, Quảng Châu, Quảng Tây (Trung Quốc). Ông cũng thường có mặt trên các diễn đàn khoa học quốc tế ở Châu Âu, Châu Á và Châu Mỹ để trình bày những đề tài liên quan đến Chămpa.

Về hưu năm 2016, Po Dharma đã cùng gia đình dọn nhà từ Sarcelles, một thành phố ngoại ô phía bắc Paris, về Toulouse, một thành phố nắng ấm miền Nam nước Pháp dưới chân núi Pyrénées.

Nguyễn Văn Huy

Lire la suite : Thông Luân

Thuy Dinh : Good Scholarship, Bold Scholarship and Bad Scholarship: A Conversation with Professor Liam Kelley

Un entretien intéressant (récent mais non daté) avec Liam Kelley sur la pratique historienne à lire en ligne sur Da Mau Magazine. Nous remercions le Professeur Nguyen The Anh pour le signalement de ce texte.

In his posthumous writing, the Vietnamese historian Ta Chi Dai Truong discussed the ups and downs of his career as well as many issues pertaining to the current state of historical scholarship in Vietnam. He mentioned Liam Kelley, an American professor of history at the University of Hawaii at Manoa, as part of the debate surrounding Kim Định, a French-trained, Vietnamese philosopher-historian who posited the idea that Chinese civilization evolved from ancient Vietnamese agriculturalists, not the other way around. We were able to contact Mr. Kelley and asked his permission for an interview. The following exchange was conducted originally in English and took place over three weeks via email. Professor Kelley, whose Vietnamese pen name is Lê Minh Khải, has graciously provided us with many unique insights in his responses to our questions.

Professor Liam Kelley Liam Kelley received his B.A. in Russian Language and Literature from Dartmouth College, 1989, and M.A. and Ph.D in Chinese history from the University of Hawaii at Manoa, 1996 and 2001. He is co-editor-in-chief of the Journal of Vietnamese Studies. His research and teaching focus on mainland Southeast Asian history and premodern Vietnamese history. He has published a book on envoy poetry (thơ đi sứ), co-edited a book on China’s
Southern frontiers, published articles and book chapters on the invention of traditions in medieval Vietnam, and the emergence of Vietnamese nationalism and spirit writing (giáng bút) in early twentieth century Vietnam. He has also completed English translations of the outer annals (ngoại kỷ) of the Đại Việt sử ký toàn thư and the Khâm định Việt sử thông giám cương mục.

Professor Kelley has also created a website for translations of materials for early Vietnamese history called Viet Texts and he maintains a blog on Southeast Asian history called Le Minh Khai’s SEAsian History Blog. Since 2011, he has been co-developing the Engaging with Vietnam initiative with Professor Phan Lê Hà, also at the University of Hawaii.

Texte complet en docx :