Archives par mot-clé : guerre du Viêt Nam

Au cœur de la guerre du Việt Nam : herbicides, napalm et bulldozers contre les montagnes d’A Lưới

[ndlr] Signalement d’un article en ligne et des travaux d’Amélie Robert, géographe, enseignante et chercheure associée de l’UMR 7324 CITERES (CNRS, Université de Tours).

Résumé : Situées dans la partie occidentale de la province de Thừa Thiên Huế (Centre-Việt Nam), les montagnes d’A Lưới ont été lourdement affectées par la guerre du Việt Nam (1961-1975). Zone refuge pour les Việt Cộng, traversées par la piste Hồ Chí Minh – axe stratégique pour ces derniers –, elles subissent de nombreux épandages d’herbicides et bombardements, y compris au napalm, avec une intensité plus grande que dans les autres unités paysagères. Ces pratiques sont perpétrées par les troupes américano-sud-vietnamiennes qui mènent une véritable guerre contre l’environnement de l’ennemi. Mais celui-ci est aussi à l’origine de perturbations. Il recourt notamment aux bulldozers pour la construction des nombreuses voies de la piste Hồ Chí Minh. La comparaison des cartes d’occupation des sols de circa 1954 et 1975, dressées le long de transects, révèle les dynamiques paysagères survenues pendant la guerre. Certains sylvosystèmes de la région montagneuse d’A Lưới régressent, surtout dans la vallée principale. Mais d’autres progressent, conséquences indirectes de la guerre. En raison des combats, les montagnards, ethnies minoritaires, modifient leurs pratiques puis désertent la région, favorisant ainsi la reconquête forestière sur les terres délaissées. Pour les Kinh, ethnie majoritaire, la guerre est l’occasion de se familiariser avec la région montagneuse, jusque-là délaissée.

Pour en savoir plus, voir la thèse de l’auteure (2011) :

  • Amélie Robert, « Dynamiques paysagères et guerre dans la province de Thua Thiên Huê (Viêt Nam Central), 1954-2007 – Entre défoliation, déforestation et reconquêtes végétales » (thèse téléchargeable sur Tel-Archives).

Publications et communications d’Amélie Robert sur le portail Hal-SHS

Nguyen Nhu Kim : Ma guerre du Viêt Nam de 40 ans [parution 2017]

[ndlr] Annonce d’une nouvelle parution à caractère autobiographique que nous ajourons à la bibliographie du séminaire Mémoires d’Indochine.

Sous la plume d’une mère de famille, Nguyen Nhu Kim retrace 40 ans (1941-1981) de guerre puis d’exils d’une famille vietnamienne. Son récit débute avec la fondation du Viêt-Minh en 1941 et se termine par l’exil en 1981. L’auteur, dans ce récit à valeur de témoignage, replace les Vietnamiens au cœur des bouleversements du XXe siècle. C’est une nécessité qu’il annonce dans sa préface :

[…] je dois écrire ! Ecrire pour le million de victimes oubliées de la grande famine au Nord Viêt-Nam en 1945. Ecrire pour le quart de million de gens comme moi qui ont été chassés deux fois de leur pays en 1954 et « après 1975 ». Ecrire pour la vingtaine de millions de « perdants » habitant la République du Viêt-Nam en 1975 car les perdants n’ont pas le droit à la parole. Mais – ô ironie – y-a-t-il des gagnants vietnamiens au cours de notre guerre ? Peut-on parler de « vainqueurs des Etats-Unis » quand on reconnaît une perte d’un million de combattants contre environ 60.000 dans l’armée américaine ? Ecrire pour dénoncer l’absurdité d’une guerre aussi déséquilibrée. Ecrire pour le demi-million de disparus en Mer de Chine vers les années 1978-1980.

Ainsi, l’auteur entend briser le quasi-monologue occidental sur la guerre et souhaite pousser d’autres auteurs vietnamiens à sortir de leur « ghetto culturel » pour faire entendre une autre voix sur les déchirures internes. Espérons qu’il soit entendu.

FG

Understanding Insurgencies: Colonial Insurgencies as Transnational Phenomena – 27-28 avril 2018

[ndlr] Annonce d’une importante  journée d’étude à l’UQAM (Montréal).

Cliquer sur l’image pour l’agrandir

 

Understanding Insurgencies: Colonial Insurgencies as Transnational Phenomena

27-28 avril 2018

Université du Québec à Montréal (UQAM)

 

Présentation de la journée d’étude :

Depuis la Seconde guerre mondiale, le monde a connu des conflits marqués par la guérilla, les guerres irrégulières et les « insurgencies ». Les gouvernements occidentaux confrontés à ces mouvements eurent toutes les peines à les arrêter. Les expériences nationales des guerres de décolonisation ont certes fait l’objet d’études, mais rares sont celles qui comparent la désintégration des empires occidentaux et qui s’interrogent sur la manière dont ces expériences coloniales peuvent nous aider à mieux comprendre les conflits qui secouent encore le monde aujourd’hui – en Syrie, Iraq et Afghanistan. Ce projet de collaboration avec l’Université d’Exeter – intitulé Comprendre les insurrections : Résonances du passé colonial – réunit des chercheurs européens et nord-américains à travers huit ateliers incluant le nôtre: « Les insurrections coloniales comme des phénomènes transnationaux. »

Cet évènement réunira une douzaine de spécialistes autour du thème des connexions transnationales qui ont pu exister entre les mouvements anticolonialistes d’un côté et les puissances impériales de l’autre. Quels liens, au juste, existaient entre ces mouvements anticolonialistes qui se battaient pourtant souvent très loin les uns des autres ? Comment ces mouvements insurrectionnels et contre-insurrectionnels ont-ils pu gagner des soutiens aux niveaux régional et international ? Quels furent les idées, les expériences, les savoirs et les matériaux qui circulaient entre les groupes ? Et comment l’opinion mondiale et les nouvelles organisations internationales ont-elles compris et interagi avec la décolonisation ?

Jusqu’à récemment, la plupart des chercheurs ont étudié les guerres de décolonisation dans un cadre national. Notre projet les resitue comme un phénomène interconnecté et global, tant pour les colonisés que pour les colonisateurs. Leurs dirigeants ont construit des réseaux de collaboration et des moyens d’échanges intellectuels, politiques, militaires et économiques. Les communistes vietnamiens luttant contre la France entre 1945 et 1954, par exemple, ont importé des modèles révolutionnaires de la Chine communiste avant de les exporter ailleurs. Les Français, Britanniques et Américains, de leur côté, ont échangé leurs propres modèles de « counter-insurgency » lors des guerres de décolonisation. La décolonisation s’est aussi mondialisée: les nationalistes algériens du Front de libération nationale (FLN) ont mené par exemple une bataille fascinante contre les Français à l’Assemblée générale de l’ONU.

Pour bien saisir les dimensions de ce processus transnational, nous avons fait appel à des historiens de la décolonisation (Afrique, Proche-Orient, Asie), des politologues, des juristes et même à l’un des responsables des archives de l’ONU. Cela nous permettra d’aborder pour la première fois le rôle de la mondialisation dans la décolonisation et son héritage pour les conflits d’aujourd’hui. Cette forme de combat transnational est d’autant plus présente aujourd’hui grâce au développement des technologies et des communications permettant aux insurgés comme Isis d’influencer l’opinion mondiale.

Programme ci-dessous :

Librairie Terre des livres – rencontre avec François Guillemot – samedi 7 avril 2018

[ndlr] Annonce d’une rencontre à la librairie lyonnaise Terre des Livres.

Rencontre-débat avec François Guillemot à l’occasion de la parution de Viêt-Nam, fractures d’une nation ; une histoire contemporaine de 1858 à nos jours, La Découverte, 2018.

Samedi 7 avril 2018 à 15 h

Librairie Terre des livres

86 Rue de Marseille, 69007 Lyon

Le débat sera animé par Cyrille Pandraud.

Vietnam fractures d'une nationLe Viêt-Nam, connu pour sa lutte héroïque pour l’indépendance, fut un des grands mythes du XXe siècle. Entre décolonisation et guerre fratricide, son histoire apparaît comme exemplaire mais que sait-on de ses fractures internes ? Quels furent les chemins des possibles pour ce pays colonisé et décolonisé dans la violence ? Quelles furent ses sources d’inspiration ? Quels types de révolutions et de guerres ce pays a-t-il traversé au cours du XXe siècle ? Cet ouvrage nous convie à une exploration inédite du Viêt-Nam « vu de l’intérieur » de l’empire démantelé pendant le XIXe siècle à l’État-nation réunifié d’aujourd’hui. Cette perspective permet de mieux comprendre le fonctionnement du pays, dirigé par un État-Parti, et de penser plus largement le Viêt-Nam contemporain dans un monde asiatique confronté à la puissance chinoise et la mondialisation. Pour accompagner ce récit, l’auteur mobilise des documents et des sources peu connus et propose des encadrés sur des thématiques clés.

Lan Cao : Vietnam Wasn’t Just an American War [NYT]

[ndlr] Nouvel article sur la guerre, une perspective du côté vietnamien sous la plume de l’écrivaine Lan Cao.

More than 40 years after its end, the Vietnam War remains, for Americans, essentially an American experience, or more accurately, an American metaphor. The continuing American inability and unwillingness to include the Vietnamese perspective also speaks volumes about how the United States relates to the rest of the world. Americans want to be understood but rarely want to understand others.

Hollywood movies have been particularly powerful in shaping America’s Vietnam War narrative. The story line may change, but the backdrop is the same. Chaos, not just wartime chaos, not just the proverbial “war is hell” chaos, but its Asiatic variant — with the inscrutable and unknowable always lurking and pouncing upon the naïve American protagonist. Predictably, as in “Apocalypse Now,” there were fetid rivers, torrid jungles and impassive brown faces as backdrops to an American soldier’s odyssey through the heart of darkness that is Vietnam.

The overarching theme was Vietnam’s meaninglessness and what it did to Americans and America. There was always the tortured, psychologically unglued Vietnam veteran like the one in “The Deer Hunter.” Metaphor takes over as American prisoners of war were forced to endure Russian roulette, a supposedly popular game played in back alleys by natives who seemingly have little value for life. Whether this game existed was irrelevant. It served to symbolize the brutality of war and the lunacies of this particular war.

Lire la suite : New York Times, 22/03/1967.

Ouvrage de cette auteure :

Image « à la une » : Soldats sud-vietnamiens lors d’un engagement contre les troupes nord-vietnamiennes près de Khê Sanh © 1971 UPI radio by Willie Vicoy

Vietnam War Oral History Project: U.S. Marines landing in Đà Nẵng, March 8, 1965

[ndlr] Mise en ligne sur YouTube d’une interview avec Bui Diêm, ancien ambassadeur de la République du Viêt-Nam qui évoque le débarquement des Marines à Danang le 8 mars 1965. Signalé sur VSG par Alex-Thai D. Vo (Cornell University) que nous remercions.

 

This is part of the Vietnam War Oral History Project–People and History: The United States Intervention in Vietnam Through the Eyes of a Diplomat, 1965-1975 [Con Người và Lịch Sử: Sự Can Thiệp Của Hoa Kỳ Tại Việt Nam Qua Cái Nhìn Của Một Nhà Ngoại Giao, 1965-1975].

Transcription

• Hỏi: Như thế thì có nghĩa là, ông nói đó là năm 1964, thì có nghĩa là những cái sự hiện diện của Mỹ có trước ngày 8 tháng 3, năm 1965 phải không?

Bùi Diễm: Đúng rồi, nhưng mà có dưới hình thức của những cái người tham gia vào phi vụ Rolling Thunder mà thôi.

• Hỏi: Ông có biết có bao nhiêu người không?

Bùi Diễm: Không, tôi không biết rõ chắc chắn không phải những đơn vị mà người ta gọi là đơn vị chiến đấu. Chỉ là những đơn vị để mà phục vụ những phi vụ đi ra miền Bắc mà thôi. Thế rồi đến lúc khi mà ông Quát cũng có được biết rằng cũng có nhu cầu phải bảo vệ phi trường Đà Nẵng, thời gian chóng quá, chỉ chưa đầy có ít hôm thôi bởi vì chính phủ Phan Huy Quát mới được thành lập, nếu mà tôi không nhầm vào cái ngày 15 tháng hai năm 1965. Từ 15 tháng hai cho đến mùng 8 tháng 3 chỉ có ba tuần lễ thôi. Thành thử nếu người Mỹ thật sự có nói với ông Quát là có nhu cầu bảo vệ phòng thủ trường bay Đà Nẵng đó thì thời gian giữa chính phủ Phan Huy Quát được thành lập tới cái ngày mùng 8 tháng 3 chỉ có 3 tuần thôi. Mà rồi tới lúc 3 tiểu đoàn thủy quân lục chiến nó đổ bộ vào Đà Nẵng đó thì nếu tôi không lầm tôi theo dõi những tài liệu của chính những người Mỹ của Ngũ Giác Đài và của Bộ Ngoại Giao Mỹ, thì chính ông Đại sứ Maxwell Taylor cũng biết là có thể có sự can thiệp mạnh mẻ hơn về phương diện quân sự vào việc bảo vệ cái phi trường Đà Nẵng nhưng mà cũng hơi ngỡ ngàng ngày mùng 3 tháng năm 1965 khi thấy ba tiểu đoàn thủy quân lục chiến Mỹ đồn dập đổ bộ vào buổi sáng mùng 8 năm 1965. Vào buổi sáng hôm đó như tôi đã nói trong cuốn sách của tôi, mới sáng sớm ông Quát đã gọi giây nói cho tôi, với tư cách là một người cộng sự viên gần nhất của ổng ấy, tôi là Bộ trưởng tại Phủ Thủ Tướng. Ổng bảo tôi anh phải đến tôi sớm, tôi cần anh sáng sớm hôm nay có việc cần. Tôi vội vàng tôi đến nhà ông Quát thì tại đó tôi thấy sự có mặt của người cố vấn của tòa đại sứ Hoa Kỳ tức là ông Manfull. Thế thì tôi vừa đến tôi đã thấy sự có mặt của ông Manfull ở nhà ông Phan Huy Quát rồi. Ông Quát bảo tôi “Anh ở đây rồi thì anh phải sửa soạn thảo một bản thông cáo để loan báo việc 3 cái tiểu đoàn thủy quân lục chiến đổ bộ vào Đà Nẵng.” Tôi hết sức ngạc nhiên, tôi bảo “có cái chuyện gì mà nguy hiểm đến thế mà quân đội Mỹ phải đổ bộ đến Việt Nam?” Tôi hỏi ông Quát như thế. Thì ông Quát bảo, “Tôi sẽ nói chuyện với anh về sau nhưng bây giờ anh cứ ra với ông Manfull đi, anh cùng với ông ấy thảo luận việc làm sao có được một bản thông cáo về việc đỗ bộ của 3 cái tiểu đoàn thủy quân lục chiến.” Tôi hỏi ông Manfull, “Sự kiện nó như thế nào cho tôi biết để mà tôi với ông thảo ra một cái bản thông cáo loan báo việc mà đổ bộ của thủy quân lục chiến.”

• Hỏi: Loan báo là loan báo cho quần chúng hay cho tất cả miền Nam Việt Nam?

Bùi Diễm: Cho quần chúng, vừa cho miền Nam biết rằng hôm nay ngày đó giờ đó có những tiểu đoàn của thủy quân lục chiến Hoa Kỳ đổ bộ vào Việt Nam để giúp đở Việt Nam bảo vệ phòng thủ phi trường Đà Nẵng. Tôi ngồi với ông Manfull tôi làm xong cái thông cáo đó rồi thì là ông Manfull ra về thì tôi lại quay lại hỏi ông Quát, “Bây giời ông nói cho tôi rõ đi, tại làm sao mà có việc này.” Ông ấy có nói với tôi rằng mấy hôm trước ông Maxwell Taylor có nói với ổng ấy một cách chung chung, không nói rõ ngày, không nói rõ bao nhiêu nhưng bảo có thể có cái sự có mặt của một số quân đội Mỹ để bảo vệ trường bay Đà Nẵng—thì đấy sự ngạc nhiên của cá nhân tôi cũng như có lẽ một cái ngạc nhiên của ông Phan Huy Quát nữa khi mà có việc 3 cái tiểu đoàn thủy quân lục chiến đó đổ bộ vào Việt Nam. Thì đấy tất cả là những sự kiện, facts, mà để tả rõ bước đầu của sự can thiệp trực tiếp của người Mỹ bằng những đơn vị chiến đấu ở Đà Nẵng, lúc bấy giờ là đầu năm 1965.

Tôi cũng phải nói thêm là thế này, về sau nầy tôi có tra cứu về những tài liệu của người Mỹ mà tài liệu của người Mỹ cũng dần dần được giải mật thì tôi thấy rằng chính ông Maxwell Taylor ông ấy cũng rất không đồng ý về chuyện đổ bộ mà nhiều như thế, bởi vì ông ấy bảo “ừ thì đổ bộ quân một số cũng được nhưng mà tại sao lại mang những dụng cụ nặng, những chiến xa như thế nầy là như thế nào?” Trong một bản gọi điện của ông ấy gửi về cho chính phủ ở Hoa Thịnh Đốn, ông ấy tỏ ý là ông ấy không vui lòng lắm về sự có mặt của đông đủ những thủy quân lục chiến ở miền Nam. Và đến lúc về sau nữa thì trong một cuốn sách của ông Alexis Johnson, cũng là một người đại sứ, là phó đại sứ cho ông Maxwell Taylor, ổng ấy nói rõ lám: “Tôi và ông tướng Taylor là những người chủ trương không muốn có sự có mặt đông đủ của người Mỹ trong trận chiến tranh Việt Nam.” Thì người ta mới thấy rằng ngay ở trong cái chính phủ của nước Mỹ cũng có những nhóm này chủ trương thế này và những nhóm khác chủ trương thế khác và tùy từng lúc khi mà nhóm nào có ảnh hưởng nhiều hơn cả ở bên cạnh ông Tổng Thống thì lúc bấy giờ là gọi là trên mặt thực tế chính sách đó được thực hiện, nghĩa là lúc mà thủy quân lục chiến đổ bộ vào Đà Nẵng thì có lẽ phe quân nhân họ có ảnh hưởng lớn ở bên cạnh chính phủ ông Tổng Thống Johnson, cho nên áp đảo những ý kiến khác, thí dụ như của Bộ Ngoại Giao chẳng hạn. Thì như Bộ Ngoại Giao về sau tôi được biết, tôi tiếp xúc với rất là thân thiện với ông Bundy chẳng hạn thì tôi hiểu ông ấy cũng như những người khác cũng rất dè đặt về vấn đề tham chiến một cách ồ ạt của người Mỹ vào trong trận chiến Việt Nam. Nhưng mà điểm đó là một điểm quan trọng để cho chúng ta thấy rõ là trong suốt trận chiến tranh Việt Nam tuy rằng người Mỹ có một chính sách lớn, là chính sách ngăn chận be bờ đó, nhưng mà trong cái phạm vi của chính sách ngăn chận be bờ đó có rất nhiều khuynh hướng. Có khuynh hướng ôn hòa, có những khuynh hướng diều hâu, thì chúng ta mới nhìn thấy rằng thì là tất cả cái cuộc chiến tranh Việt Nam, nó được diễn ra nhưng mà qua những thời kỳ hết gọi là khuynh hướng này có ảnh hưởng nhiều rồi qua cái khuynh khác, cũng như đến lúc về sau những vấn đề gọi là giải pháp hòa bình dưới thời của ông Nixon và ông Kissinger chẳng hạn. Cũng vẫn là những chuyện mâu thuẩn ở trong nội bộ của chính phủ Hoa Kỳ, có nhóm này đề nghị thế này nhóm khác đề nghị thế khác, nhưng mà cuối cùng ông Tổng Thống Mỹ có một quyết định nào đó thì sẽ tùy thuộc vào ảnh hưởng nào đó mạnh hơn để mà có thể nói rằng thuyết phục được ông Tổng Thống đi theo con đường nào.

Sean Fear : How South Vietnam Defeated Itself

[ndlr] Article intéressant de la série Vietnam’ 67. Un regard sur la politique intérieure de la République du Viêt-Nam à la suite de la déflagration du Têt 1968.

In the early hours of Jan. 30, 1968, the first Communist rockets struck provincial capitals across South Vietnam. A nationwide ground assault followed, and by morning the next day, much of the urban South was besieged, including Saigon’s radio station, the South Vietnamese military headquarters and even the American Embassy. What local papers dubbed the “Year of Sand” — referring to the ubiquitous sandbags appearing in front of the nation’s doors and windows — was well underway.

In the United States, the attacks, which came to be known as the Tet offensive, are remembered as a psychological turning point, the moment when President Johnson is said to have lost the faith of CBS broadcaster Walter Cronkite — and by extension, the public at large. Indeed, though Communist forces suffered substantial losses in manpower and morale, the contradiction between American officials’ buoyant promises and weeks of astonishing televised carnage was never reconciled. But Tet’s political impact in South Vietnam proved equally significant, and no less critical, in determining the outcome of the war.

Still routinely mischaracterized as an American client regime, South Vietnam was home to millions of fervent but factionalized anti-Communists, mostly concentrated in urban centers and provincial capitals. Reacting to the shock of Tet, they set aside longstanding quarrels and rallied in a rare display of solidarity. But the outpouring of constructive energy following the Tet attacks was hastily squandered. Instead, President Nguyen Van Thieu used the opportunity to undertake naked power grabs, compromising the constitutional basis on which his legitimacy was premised, and driving even the most dedicated anti-communists to despair. Post-Tet resolve succumbed to cynical resignation, while military confidence and commitment eroded.

As a result, a moment that could have been a turning point for the country became the beginning of the end. When the government finally surrendered to Communist tanks in April 1975, the South’s political fate had long since been sealed.

Lire la suite : New York Times (23/02/2018)

Illustration « à la une » :A family fleeting fighting in Saigon in 1968. ©Tim Page/Corbis, via Getty Images