Archives par mot-clé : guerre du Viêt Nam

What Really Happened in Vietnam: The North, the South, and the American Defeat – by Fredrik Logevall

Northern nemesis: A Vietcong soldier taking part in the Tet offensive © 1968 (Getty Images / Agence France-Presse)

A pathbreaking history of the Vietnam War reveals that the Northern government was far more divided and discouraged than commonly believed. Yet the fact remains that the United States and its allies in the South always faced very long odds of success.

Fredrik Logevall is John S. Knight Professor of International Studies at Cornell University and the author of Embers of War: The Fall of an Empire and the Making of America’s Vietnam.


[Review of Lien-Hang T. Nguyen, Hanoi’s War. An international history of the war for peace in Vietnam, Chapel Hill, University of Carolina Press, 2012, 444 p.]

This past Memorial Day, U.S. President Barack Obama marked the 50th anniversary of the start of the Vietnam War with a speech at the Vietnam Veterans Memorial. « Even now, historians cannot agree on precisely when the war began, » he said. « But if any year . . . illustrated the changing nature of our involvement, it was 1962. » It’s a debatable choice. The United States was already deeply involved in combating the Communist-led insurgency in South Vietnam in the late 1950s and before that had supplied and bankrolled France’s losing effort against Ho Chi Minh’s revolutionary forces. Historians usually date the start of the Second Indochina War — what the Vietnamese refer to as « the American War » — to 1959 or 1960.

Still, there is no question that Washington’s military commitment deepened appreciably in 1962, as vast quantities of U.S. weapons, jet fighters, helicopters, and armored personnel carriers arrived in South Vietnam, along with thousands of additional military advisers. That year, the Pentagon set up a full field command called the Military Assistance Command, Vietnam (MACV), and put a three-star general, Paul Harkins, in charge.

Journalists on the scene understood what was happening. « The United States is involved in a war in Vietnam, » began a front-page New York Times article in February by the venerable military correspondent Homer Bigart, who noted Washington’s « passionate and inflexible » support for South Vietnamese President Ngo Dinh Diem and speculated that the United States « seems inextricably committed to a long, inconclusive war. » He quoted U.S. Attorney General Robert Kennedy, who on a visit to Saigon that month vowed that his country would stand by Diem « until we win. »

Victory never came. Despite the more than half a million U.S. soldiers President Lyndon Johnson sent to Vietnam, and the more than eight million tons of bombs the U.S. Air Force dropped on Vietnam, Laos, and Cambodia from 1962 to 1973, Washington could not achieve its core objective: to preserve an independent, noncommunist South Vietnam for the indefinite future. In January 1973, U.S. and North Vietnamese negotiators signed a cease-fire agreement in Paris; two months later, the last U.S. ground troops left South Vietnam. Both the North and the South soon violated the cease-fire, and large-scale war resumed. On April 29, 1975, the South Vietnamese government collapsed, and Vietnam was reunified under a communist government based in Hanoi. By the time the fighting stopped, it had claimed the lives of three to four million Vietnamese, hundreds of thousands of Cambodians and Laotians, and more than 58,000 Americans. Now, Hanoi’s War, a pathbreaking new book by the historian Lien-Hang Nguyen, illuminates the decision-making behind the North’s relentless resistance, helping readers better understand why the struggle lasted as long as it did and why all those people died.



For the past four-plus decades, scholars, journalists, and memoirists have tried to explain this bloody Second Indochina War: its origins, its escalation, its long duration, and its denouement. U.S.-centered accounts written by American authors have dominated the literature. Long before U.S. archives were opened, these histories reached a broad, orthodox view of the reasons for defeat, agreeing on several key points: that U.S. involvement was the product of ignorance about Vietnam and misplaced faith in the efficacy of U.S. military power, that the successive South Vietnamese governments after 1954 were authoritarian and unpopular, and that Washington therefore made the disastrous mistake of intervening in a civil war among Vietnamese in which the other side had the mantle of nationalist legitimacy. Although U.S. forces fought well, the war was ultimately unwinnable for the simple reason that no military solution could ever be had. The war had to be won politically or not at all.

Thus, David Halberstam’s hugely influential book The Best and the Brightest, which appeared in 1972, described how hubris and a belief that victory was inevitable pulled U.S. leaders, bit by bit, into the « quagmire » of Vietnam. And thus, Frances FitzGerald’s Pulitzer Prize-winning Fire in the Lake, published the same year, argued that Americans foolishly blundered into another people’s history, in the context of which the United States’ military power was ultimately irrelevant. For Halberstam and FitzGerald, to talk of alternative U.S. strategies that might have worked was mistaken: no better option existed.

Other incisive early accounts also retain their value — those by Chester Cooper, Hans Morgenthau, Daniel Ellsberg, Paul Kattenburg, Joseph Buttinger, George Herring, and Bernard Fall, among others. The quality of these works suggests that first-cut histories, when carefully done, can stand up remarkably well over time, even as primary sources are declassified and other historians get to work. (A prediction: the same will be true of the early studies of the Iraq war.)

Nevertheless, the massive outpouring of scholarship on the war in the past 12 to 15 years has challenged the older interpretations and rendered some of them untenable. No longer can it be seriously argued, for example, as Halberstam and the historian Arthur Schlesinger, Jr., claimed, that U.S. leaders stumbled blindly into a quagmire, step by step, until one day they found themselves in what none of them wanted: a land war in Asia. To the contrary, their eyes were wide open, and they mostly understood the likely ramifications of their choices.

Nor does the internal record show much evidence of hubris, at least with respect to the military prospects. From an early point, President John F. Kennedy and Johnson, along with their top aides, were somber realists on the war. Although they were hardly experts on Vietnam’s history and culture, they were not the ignoramuses many in the antiwar movement made them out to be; they realized that the United States faced long odds, even with a major military escalation. Privately (and only privately), they also on occasion admitted the impermissible: that the outcome in Vietnam might not matter all that much to U.S. and Western security.

The United States had made a commitment to South Vietnam, however, and Kennedy and Johnson saw no option but to maintain it. They found what their predecessors in the White House, as well as a long line of leaders in France, had found, and what President Richard Nixon would discover after them: that in Vietnam, the path of least immediate resistance, especially in domestic political terms, was to stand firm in the hope that somehow things would turn out fine — or at least, as in some high-stakes version of the game old maid, be handed off to the next in line.



New works have challenged the old orthodoxy on other points, as well. The question of which among the competing Vietnamese leaders actually had popular legitimacy — one of the most slippery concepts in political science — has gotten harder to answer in recent years, as scholars have reexamined the government of South Vietnam, especially under Diem, who took power in 1954. Diem, it is now clear, was an intelligent patriot who possessed a detailed vision for his country’s future. Some revisionist authors have extended this line of argument, alleging that the legitimacy of Diem as a Vietnamese leader matched or even exceeded Ho’s and that he was well on the way to victory against the insurgency when he was deposed and killed in a U.S.-sanctioned coup in November 1963.

That claim goes too far. Over time, Diem’s defects as a leader — his obduracy, his political myopia, his easy resort to repression — became increasingly obvious to the Vietnamese people. American officials were fully cognizant of these limitations but could find no one better, and so they stuck with him, their influence sagging with each passing year despite the regime’s complete dependence on U.S. aid. By most measures, Diem’s government was losing the war when he was overthrown, which is precisely why U.S. officials threw their support behind the coup.

With respect to the later phase of the war, it is now clear that things went better for U.S. and South Vietnamese forces after the Communists’ Tet offensive, in 1968, than earlier histories suggested. Vietcong forces were decimated in the fighting, and in the months thereafter, General Creighton Abrams’ « clear and hold » strategy of controlling patches of territory and defending their inhabitants (a change from the « search and destroy » strategy used by Abrams’ predecessor at MACV, General William Westmoreland) made indisputable progress.

But it remains unclear how lasting this success was; detailed, archives-based scholarly works on the war in the South during this period are only starting to emerge. Still, the existing evidence offers little reason to think that victory was within reach. For one thing, notwithstanding the heavy Vietcong losses during Tet, the Communists maintained the ability to carry out nationwide attacks, and indeed, for most of 1969, South Vietnam was plagued by so-called mini-Tets. Although these attacks never threatened to topple the Saigon regime, they indicated that the Vietcong was still a force to be reckoned with. Hanoi largely recovered from the Tet offensive by replacing southern forces with northerners, and men and supplies from the North continued to infiltrate the South.

Few senior U.S. officials at the time believed the military situation had swung unequivocally and permanently in their favor, much less that victory was close at hand. They understood that gains in the countryside in the aftermath of Tet were limited to certain areas and did not imply growing popular support for the Saigon government, which remained incompetent, authoritarian, and corrupt. The massive use of firepower deemed essential to clear and hold territory did not help win hearts and minds. Time and again, U.S. economic reports complained that South Vietnamese authorities were unable to collect taxes outside of a few urban areas and that the government was therefore unlikely to survive long without being propped up by Washington. The Communists, meanwhile, continued to collect taxes, replenish food supplies, and draft soldiers; in other words, they did all the things that a government controlling its territory ought to be able to do.

The North’s policy in these final years is the central concern of Hanoi’s War. Years in the making, Nguyen’s book is based on a range of Vietnamese-language materials, published and archival, although not records from North Vietnam’s Politburo and other high-level sources, which remain classified. It sheds much light on how leaders in North Vietnam approached the fighting and, especially, the diplomatic negotiations from the time of the Tet offensive to the signing of the cease-fire, in 1973. Without question, Hanoi’s War stands as a major accomplishment and one of the most important scholarly works to appear on this later, and relatively understudied, phase of the struggle.



The principal player in Nguyen’s story is Le Duan, the leading figure in the North’s hierarchy in the later stages of the war yet a shadowy figure in most histories of it. A native of central Vietnam, Le Duan got his start battling the French in the years before World War II, and Nguyen traces his gradual rise within the Communist Party throughout the 1950s. What emerges is a picture of a savvy and ruthless bureaucratic infighter whose worldview and strategic outlook took form in the crucible of the First Indochina War and who, in the late 1950s and early 1960s, along with his loyal ally Le Duc Tho, defeated everyone who challenged his authority.

A signal contribution of Nguyen’s book is how it reaveals how sharp the internal disputes were between the hard-liners, such as Le Duan and Le Duc Tho, who wanted to pursue an aggressive strategy of « total war » in the South, and the moderates, led by Ho and General Vo Nguyen Giap, who advocated a « North first » strategy of consolidating the Communist Party’s control in the North and working to reunify the country without resorting to large-scale war. As the Sino-Soviet split deepened and the insurgency in South Vietnam intensified in the early 1960s, Nguyen demonstrates, the opposing factions mirrored that schism: the hard-liners used Mao Zedong’s anti-imperialist exhortations to further their position, whereas the moderates embraced Nikita Khrushchev’s calls for « peaceful coexistence » to advance their cause.

Nguyen never explains precisely how and when Le Duan consolidated his control, no doubt because of the obvious handicap under which she operated: it’s hard to make definitive judgments on internal Politburo battles without access to Politburo records. At various junctures, Nguyen is compelled to speculate that Le Duan « must have » thought this or « probably » sought to do that. She refers to Le Duan’s « assumption of power in 1960, » but her own evidence suggests that it took until the middle of the decade for him to gain authority and that even then, power fluctuated between the factions and continued to do so through the end of the conflict. Ho, a strangely marginal character in the book, ceased to be a central figure in Hanoi’s decision-making process in the late 1950s, but he continued for some years thereafter to serve as an éminence grise in the inner sanctum and to play a crucial diplomatic role vis-à-vis Beijing and Moscow, a point Nguyen concedes but does not develop.

One also wishes she had done more to explicate her frequent assertions that Le Duan was intent on waging « total war » and « going for broke » against South Vietnam. To the contrary, it seems clear that both factions in Hanoi always hoped to avoid total war if possible; when they stepped up their military involvement after the middle of 1959, they did so carefully, the better to avoid provoking a large-scale U.S. intervention. In April 1965, as the Americanization of the war got under way, the People’s Army of Vietnam had four regiments in the South, totaling roughly 6,000 men — a sizable number, to be sure, but hardly a figure synonymous with « total war. »

The book leaves no doubt, however, about Hanoi’s fundamental determination to prevail. North Vietnamese leaders, whatever their disagreements about strategy and tactics, were wholly united in their commitment to reunify the country under their control, regardless of the cost. Thus, although Nguyen does not say much about U.S. and South Vietnamese decision-making in the early 1960s, her account gives little reason to believe that Washington strategists could ever have found a breaking point in Hanoi, whatever they might have tried.

Hanoi’s War adds a great deal to historians’ understanding of the planning and execution of the Tet offensive. Nguyen details the process by which Le Duan ordered the massive and coordinated attack on South Vietnam’s cities, which was intended to deliver a knockout blow to the Army of the Republic of Vietnam and incite the populace to rise up and overthrow the Saigon-based government of Nguyen Van Thieu. She shows that Le Duan had to overcome the vehement objections of Giap, who believed the revolutionary forces were not yet ready to launch such a large-scale attack. (When Giap realized he would not get his way, he exiled himself to Hungary in protest.)

Ho, too, argued against a major assault on urban areas, as did the Chinese, who saw such a high-stakes attack as a repudiation of Mao’s strategy of protracted low-level warfare. The Chinese also feared it would increase North Vietnam’s dependence on Soviet aid and weaponry, thereby undermining their own influence in Hanoi. Le Duan’s gambit for a decisive victory failed — no uprising occurred, and the Saigon government survived while his own forces suffered huge battlefield losses — but he maintained his grip on power. And to skeptical colleagues upset about a military defeat, Le Duan could claim an important political result: the Tet offensive tipped U.S. public opinion against the war and toppled Johnson from power.

Most historians would agree with Le Duan that the Tet offensive was a major political defeat for the United States, and in hindsight, it is hard to see how it could have been anything else. As Nguyen shrewdly points out, however, Tet marked less of a turning point in U.S. policy than it might have, because the incoming Nixon administration reversed Johnson’s efforts in 1968 to stem the escalation of U.S. involvement in the war. « Like Le Duan and Le Duc Tho, » she writes, Nixon and his national security adviser, Henry Kissinger, « were confident that they could succeed where their predecessors had failed. » She proceeds to detail how the two men implemented a three-pronged strategy to regain the initiative in Vietnam — militarily, diplomatically, and domestically.



Nguyen makes equally insightful contributions concerning North Vietnam’s strategizing in 1972, illuminating the ways in which Nixon’s opening to China and pursuit of détente with the Soviet Union left leaders in Hanoi feeling squeezed. These U.S. policies spurred the North Vietnamese to launch their ambitious but only partially successful Easter offensive; Hanoi made modest territorial gains but neither ousted Thieu nor altered the overall military balance of power.

Regarding the negotiations that began in 1968 and ultimately yielded the Paris peace accords in January 1973, Nguyen exhaustively elucidates the twists and turns in the North’s bargaining posture. She demonstrates how the bitter memories of the 1954 Geneva Conference, which ended the First Indochina War and divided Vietnam, exerted a powerful influence on Le Duan and his colleagues. In 1954, Ho’s government had bowed to pressure from Beijing and Moscow to accept a lesser deal than the military balance indicated it ought to have. In 1972, Hanoi’s negotiators were determined to avoid that result and to set policy on their own. (Nguyen might have noted that their recollections were selective: in early 1954, Ho and Giap had had their own reasons for wanting a compromise. Their forces were battered and exhausted, and they also had to worry about the prospect of U.S. military intervention should the talks collapse.) The North Vietnamese were only partially successful in preserving their autonomy, as the Chinese and the Soviets again leaned on them privately to settle with Washington.

Nguyen’s study also details the fascinating ways in which the fractious Sino-Soviet relationship proved alternately helpful and problematic for North Vietnam’s leaders: they were adept at playing one patron off the other, but at times they were left marginalized, lacking support from either. In sketching these ties, Nguyen’s study lives up to its billing as « an international history of the war for peace in Vietnam. » Yet the subtitle implies a book with a broader scope than Nguyen delivers. Although the introduction promises a thorough treatment of South Vietnam and its leaders, the Saigon government emerges as a prominent actor only late in the drama. Likewise, Nguyen might have provided a fuller assessment of the government’s popular standing or of the larger state-society dynamic in the South.

When telling the U.S. side of the story, Nguyen relies mostly on published sources, including the State Department’s excellent Foreign Relations of the United States series and a select number of key secondary accounts. For the most part, her interpretations of Nixon and Kissinger’s policies track closely with those of previous histories.

Partly for this reason, it seems doubtful that this book will dramatically alter the ongoing debate in the United States about the war. Like the communist sources on the broader Cold War, works such as Nguyen’s that are centered on the Vietnamese revolutionaries enable analysts to continue the same old arguments — about the reasons the United States got involved in Vietnam in the first place, decided to fight a large-scale war there, and ultimately failed in its effort to preserve an independent, noncommunist South Vietnam — only with a higher level of sophistication.

On that basis, it may be said that Hanoi’s War offers limited support for revisionist analyses of the struggle, while still upholding the essence of the orthodox position. Nguyen makes it crystal clear that strategists in Hanoi made their share of misjudgments, bickered among themselves, and, like political and military leaders everywhere, acted partly on the basis of careerism and personal advantage. She leaves no doubt that the leadership faced periods of acute tension and uncertainty, notably in the aftermath of the Tet offensive, and at various points confronted serious morale problems, both in the armed forces and among the northern populace, as well as discontent among the intelligentsia.

Still, nothing in this book ultimately challenges the prevailing view that the United States and its South Vietnamese allies always faced very long odds in this war. Their adversary’s ruthless commitment, unshakable tenacity, and skillful fighting were, from start to finish, remarkable — as impressive as those of any combatant in the annals of modern warfare. The Saigon government, meanwhile, was crippled from the outset by three principal shortcomings that no amount of U.S. intervention could overcome: professional military inferiority, endemic corruption, and insufficient popular support.

Indeed, Washington’s involvement was part of the problem, for it presented the noncommunist nationalists in the South with an impossible dilemma: they couldn’t win without the United States, and they couldn’t win with it. Massive U.S. assistance was essential to defeating the insurgency yet killed any chance of gaining broad public backing. Bui Diem, a former South Vietnamese ambassador to the United States, would later write of this predicament: « Caught in the middle of these powerful forces, Vietnamese nationalists found themselves in a succession of precarious situations. In most cases they were forced to choose among unpalatable alternatives; often, indeed, they saw no choice at all. With their survival at stake they were forced to take refuge in a series of uneasy and uncomfortable compromises that little by little eroded their legitimacy. »

Perhaps this explains why, when the moment of truth came, the majority of officers, soldiers, and ordinary people were unwilling to defend South Vietnam to the death. In the words of General Cao Van Vien, the last chief of staff of the South Vietnamese forces, by the end, « the whole nation appeared to resemble a rotten fruit ready to fall at the first passing breeze. »

Source : Foreign Affairs, Review essay, November/December 2012.

Version intégrale à lire sur Viet Studies

Đoàn Văn Toại : A Lament for Vietnam – Thổn thức cho Việt Nam [1981]

Đoàn Văn Toại trong một buổi nói chuyện về nhân quyền Việt Nam tại Berkeley
© 1980 Buivanphu

When the Communists took over North Vietnam in 1954, a million refugees fled to the South. I personally heard stories of their incredible suffering. But, along with other South Vietnamese, I refused to believe them. A generation later, I could not believe Solzhenitsyn’s book « The Gulag Archipelago, » either. I dismissed it as anti-Communist propaganda.

But by 1979, I had published my own book, « The Vietnamese Gulag. » Can those who have suffered the horror of Communism ever convince those who have not experienced it? From 1945, when I was born in the village of Caivon in Vinh Long province, 100 miles south of Saigon, until I left Vietnam in May 1978, I never enjoyed peace. My family’s house was burned three times in the war against the French. To escape the fighting, my parents moved from one village to another throughout my youth. Like the majority of Vietnamese patriots, they joined the resistance forces fighting the French. As I grew up, I myself saw how the peasants were oppressed by the local officials of the successive Saigon regimes, how they were victimized by the French bombardments. I learned the history of my country’s thousand-year struggle against Chinese occupation and its century-long effort against Western domination. With this background, my compatriots and I grew up with a hatred of foreign intervention.

When the students at Saigon University elected me vice president of the Saigon Student Union in 1969 and 1970, I participated in the different peace efforts, leading student demonstrations against the Thieu regime and against American involvement. I published a magazine called Self-Determination, and traveled in January 1971 to California to give antiwar lectures at Berkeley and Stanford. For my activities, I was arrested and jailed many times by the Thieu Government.

During that period, I believed that I was fulfilling my commitment to peace and the independence of my country. I had faith, too, in the program of the National Liberation Front (N.L.F.), which led the revolutionary resistance in South Vietnam. I hated Saigon’s rulers, men like Gen. Nguyen Van Thieu, Gen. Nguyen Cao Ky, Gen. Dang Van Quang — former soldiers of the French colonial army. These were the men whom the French had recruited in the 1940’s to help destroy the Vietnamese resistance. They had risen over the years to become leaders themselves, but they commanded no respect from the people. Because of their lack of popular support, they were predisposed to rely on foreign forces.

As a student leader, I felt I had to pursue the aspiration of the Vietnamese people for democracy, freedom and peace.

Naively, I believed that the Hanoi regime at least had the virtue of being Vietnamese, while the Americans were foreign invaders like the French before them. Like others in the South Vietnamese opposition movements, I believed that our Communist compatriots in the North would be more amenable to compromise and easier to work with than the Americans. Moreover, I was hypnotized by the personal sacrifices and devotion the Communist leaders had demonstrated. Ton Duc Thang, former President of North Vietnam, for example, had been imprisoned for 17 years in a French jail. I was hypnotized also by the political programs advocated by the N.L.F., which included a domestic policy of national reconciliation, without risk of reprisal, and a foreign policy of nonalignment. Finally, I was influenced by progressive movements throughout the world and by the most prestigious intellectuals in the West. My impression was that during the 1960’s and early 70’s the leaders of the American peace movement shared my convictions.

These convictions endured through the signing of the 1973 Paris peace accords and the subsequent collapse of the South Vietnamese Government two years later. When liberation was imminent, I was the one who told friends and relatives not to flee. « Why do you want to leave? » I asked. « Why are you afraid of the Communists? » I accepted the prospect of enduring hardships to rebuild my country and I decided to stay in Vietnam and continue working as a branch manager at a Saigon bank, where I had been for more than four years, writing secret reports about the economic situation in South Vietnam for the N.L.F. (After leaving the university, I had not been drafted by the South Vietnamese Government because I was the only son in my family. And I had not joined the Vietcong because the N.L.F. felt I could serve a more useful role providing financial reports from the bank.)

Several days after Saigon fell, the Provisional Revolutionary Government, formed by the N.L.F., asked me to join the finance committee, a group of intellectuals whose job it was to advise the Government on matters of economic policy. I complied willingly, taking a pay cut of 90 percent. My first assignment was to help draw up a plan for confiscating all the private property in South Vietnam. Shocked, I proposed that we should expropriate only the property of those who had cooperated with the former regime and those who had used the war to become rich, and that we distribute it in some fashion to the poor and to the victims of the war, Communist and non-Communist alike. My proposals, of course, were rejected. I was naive enough to think that the local cadres were mistaken, that they misunderstood the good intentions of the Communist Party leaders. I had many fights with them, believing as I did Hanoi’s previous statement that « the situation in the South is very special and different from that of North Vietnam. » A few months before the liberation of Saigon, Le Duan, the First Secretary of the Communist Party, had said, « The South needs its own policy. »

In the end, I could not obey the order to help arrange the confiscation of all private property, a plan that was subsequently carried out. Such a scheme had nothing to do with fulfilling the aspirations of the South Vietnamese, and it went against my conscience. I decided to resign. But no one resigns in a Communist regime. The implication of nonconformity is intolerable to Communists. When I submitted my resignation, the chief of the finance committee warned me that my action « would only serve as propaganda to excite the people; here we never do it that way. » Several days later, while I was attending a concert at the great National Theater (formerly the National Assembly Hall, which my fellow students and I had occupied so many times under the Thieu regime), I was arrested. No charges were made, no reasons were given. After the fall of Saigon, many progressive intellectuals and former antiwar-movement leaders believed that the new Vietnamese regime would bring internal democracy and freedom from foreign domination. They believed that the new regime would pursue the best interests of the people, honoring its promise to carry out a policy of national reconciliation without fear of reprisal. Far from adhering to their promises, the Vietnamese rulers have arrested hundreds of thousands of individuals — not only those who had cooperated with the Thieu regime but even those who had not, including religious leaders and former members of the N.L.F.

Vietnam today is a country without any law other than the arbitrary directives of those in power. There is no civil code.

Individuals are imprisoned without charges and without trial. Once in jail, prisoners are taught that their behavior, attitude and « good will » are the key factors in determining when they may be released -whatever crimes they may have committed. As a consequence, prisoners often obey the guards blindly, hoping for an early release. In fact, they never know when they may be released — or when their sentences may be extended. How many political prisoners are there in Vietnam today? And how many of them have died in prisons during the first six years of Communist rule? Nobody can know the exact numbers. The United States Department of State has said there are from 150,000 to 200,000 prisoners; Vietnamese refugees estimate about one million. Hoang Huu Quynh, an intellectual, a graduate of Moscow University, who served as a director of a technical school in Ho Chi Minh City (formerly Saigon), recently defected to France during his Government sponsored tour of European countries. He told the French press: « There are at least 700,000 prisoners in Vietnam today. » Another witness, Nguyen Cong Hoan, a former member of the reunified National Assembly, which was elected in 1976, who escaped by boat in 1978, said that he himself knew « about 300 cases of executions » in his own province of Phu Yen. In 1977, officials in Hanoi insisted that only 50,000 people, who posed the greatest threat to national security, had been arrested. But Prime Minister Pham Van Dong said, in the French magazine Paris Match, on Sept. 22, 1978, « In over three years, I released more than one million prisoners from the camps. » One wonders how it is possible to release more than a million after having arrested only 50,000.

When I was arrested, I was thrown into a three-foot-by-six-foot cell with my left hand chained to my right foot and my right hand chained to my left foot. My food was rice mixed with sand. When I complained about the sand, the guards explained that sand is added to the rice to remind prisoners of their crimes. I discovered that pouring water in the rice bowl would make the sand separate from the rice and sink to the bottom. But the water ration was only one liter a day for drinking and bathing, and I had to husband it carefully.

After two months in solitary confinement, I was transferred to a collective cell, a room 15 feet wide and 25 feet long, where at different times anywhere from 40 to 100 prisoners were crushed together. Here we had to take turns lying down to sleep, and most of the younger, stronger prisoners slept sitting up. In the sweltering heat, we also took turns snatching a few breaths of fresh air in front of the narrow opening that was the cell’s only window. Every day I watched my friends die at my feet.

In March 1976, when a group of Western reporters visited my prison, the Communist officials moved out all the prisoners and substituted North Vietnamese soldiers. In front of the prisons, one sees no barbed wire, no watchtowers, only a few policemen and a large sign above the entrance that proclaims Ho Chi Minh’s best-known slogan: « Nothing Is More Precious Than Liberty and Independence. » Only those detained inside and those who guard them know what kind of place is hidden behind that sign. And every prisoner knows that if he is suspected of planning to escape, his fellow inmates and relatives at home will be punished rather than he himself.

We will never know precisely the number of dead prisoners, but we do know about the deaths of many well-known prisoners who, in the past, never cooperated with President Thieu or the Americans: for example, Thich Thien Minh, the strategist of all the Buddhist peace movements in Saigon, an antiwar activist who was sentenced to 10 years in jail by the Thieu regime, then released after an outpouring of protest from Vietnamese and antiwar protesters around the world. Thien Minh died in Ham Tan prison after six months of detention in 1979. Another silent death was that of the lawyer Tran Van Tuyen, a leader of the opposition bloc in the Saigon Assembly under President Thieu. This well-known activist died in Communist hands in 1976, although as late as April 1977, Prime Minister Pham Van Dong was telling French reporters that Tuyen was alive and well in a re-education camp. One of the greatest losses has been that of the famous Vietnamese philosopher Ho Huu Tuong. Tuong, a classmate of Jean-Paul Sartre’s in Paris in the 1930’s, was perhaps the leading intellectual in South Vietnam. He died in Ham Tan prison on June 26, 1980. These men were arrested, along with many others among the most prominent and respected South Vietnamese, in order to pre-empt any possible opposition to the Communists.

Some American supporters of Hanoi have ignored or rationalized these deaths, as they have the countless other tragedies that have befallen Vietnam since 1975. It is more than likely that they will continue to maintain their silence in order to avoid the profound disillusionment that accepting the truth about Vietnam means for them. Yet if liberty and democracy are worth struggling for in the Philippines, in Chile, in South Korea or in South Africa, they are no less worth defending in Communist countries like Vietnam. Everyone remembers the numerous demonstrations protesting United States involvement in Vietnam and the war crimes of the Thieu regime. But some of those people who were then so passionately committed to democratic principles and human rights have developed a strange indifference now that these same principles are under assault in Communist Vietnam. For example, one antiwar activist, William Kunstler, refused to sign a May 1979 open letter to the Socialist Republic of Vietnam in which many former antiwar activists, including Joan Baez, protested Hanoi’s violations of human rights. Kunstler said, « I don’t believe in criticizing socialist governments publicly, even if there are human-rights violations, » and, « The entire Baez campaign may be a C.I.A. plot. »

This statement reminds me of the argument used by the Thieu regime to suppress opposition: « The peace movements and the opposition activists are all the Communists’ lackeys. »

There are other illusions about the current regime in Vietnam about which people should be disabused. Many people believed that Ho Chi Minh was primarily a nationalist and that the Vietnamese Communists were and are independent of the Soviet Union. I believed the same before they took over South Vietnam. But portraits of Soviet leaders now adorn public buildings, schools and administrative offices throughout « independent Vietnam. » In contrast, one never saw pictures of American leaders even during the so-called puppet regime of President Thieu. The degree of subordination the present Government feels toward its Soviet patron is suggested by a famous poem by the well-known Vietnamese poet To Huu, a member of the Politburo and president of the Communist Party Committee of Culture. Here we have an opportunity to listen to a high-ranking Vietnamese weep on the occasion of Stalin’s death:

Oh, Stalin! Oh, Stalin!
The love I bear my father, my mother, my wife, myself It’s nothing beside the love I bear you,
Oh, Stalin! Oh, Stalin!
What remains of the earth and of the sky!
Now that you are dead.
(Tố Hữu)

It may seem incredible that such a poem could have been written in Vietnam, which is known for the strength of its family traditions and its feeling for filial piety. Yet this poem occupied a prominent place in a major anthology of contemporary Vietnamese poetry recently published in Hanoi.

Moreover, Le Duan, First Secretary of the Communist Party, said in his political report to the reunified National

Assembly in 1976: « The Vietnamese revolution is to fulfill the internationalist duty and the international obligation, » and to do so, in the words of the 1971 party platform, « under the leadership of the Soviet Union. » The glorification of Soviet life is, in fact, a major goal of Communist Vietnam’s censorship policy.

Immediately after the fall of Saigon, the Government closed all bookshops and theaters. All books published under the former regimes were confiscated or burned. Cultural literature was not exempt, including translations of Jean-Paul Sartre, Albert Camus and Dale Carnegie. Margaret Mitchell’s « Gone With the Wind » was on the list of decadent literature as well. The new regime replaced such books with literature designed to indoctrinate children and adults with the idea that the « Soviet Union is a paradise of the socialist world. »

Another argument made at times by Western apologists has to do with freedom of religion in Vietnam. One article in the new Constitution of Vietnam, adopted this year, declares that « the regime respects the liberty of the believers and also the liberty of the nonbelievers. » In regard to this article, Le Duan has repeatedly proclaimed: « Our present regime is a million times more democratic than any other in the world. » The reality, though, is suggested by an incident involving the desecration of a Buddhist pagoda, in which a nude woman, on orders from the Government, entered the pagoda during a worship service. When Thich Man Giac, a prominent Buddhist leader, protested, the Government used the opportunity to try to discredit the Buddhists as enemies of democracy -specifically, of the freedom to disbelieve. Thich Man Giac, who had served as liaison between the Buddhists and the Communist Government, escaped Vietnam by boat in 1977 and is now living in Los Angeles. All of those who supported the N.L.F. in its struggle should be aware of how they were betrayed and deceived. When Harrison Salisbury of The New York Times visited Hanoi in December 1966, the leaders in Hanoi told him: « The direction of the struggle in the South is by the South and not by the North. »

Pham Van Dong, Prime Minister, said to Salisbury: « No one in the North had this stupid, criminal idea in mind » that the North wanted to annex the South.

Yet in a victory-day celebration speech made on May 19, 1975, Le Duan said, « Our party is the unique and single leader that organized, controlled and governed the entire struggle of the Vietnamese people from the first day of the revolution. » In his political report to the reunified National Assembly in Hanoi on June 26, 1976, Le Duan said: « The strategic task of the revolution in our country in the new stage is to achieve the reunification of our homeland and to take the whole country rapidly, vigorously and steadily to socialism, and Communism. »

In 1976, the Provisional Revolutionary Government formed by the N.L.F. was abolished, and South and North Vietnam were reunified under Commu-nist rule. Today, among 17 members of the Politburo and 134 members of the Central Committee of the Vietnamese Communist Party, not a single one is from the N.L.F. (there are several members who had been North Vietnam Communist Party representatives with the N.L.F.). Even Nguyen Huu Tho, former chairman of the N.L.F., holds only the post of acting President of State, a ceremonial position that involves greeting visitors and participating in festivals. But his position will be abolished under the new Constitution.

Listen to Truong Nhu Tang, 57 years old, a founder of the N.L.F., former Justice Minister of the Provisional Revolutionary Government, more recently one of the boat people. Tang escaped in November 1979 and is now living in Paris. He told reporters of his experience in a news conference in Paris in June 1980. Twelve years earlier, he said, when he had been jailed by the Thieu regime for his Communist activities, his father came to visit. « Why, » he asked Tang, « have you abandoned everything — a good job, a rich family — to join the Communists? Don’t you know that the Communists will betray you and persecute you, and when you finally understand, it will be too late to wake up? » Tang, an intellectual, answered his father: « You would do better to keep quiet and accept the sacrifice of one of your sons for democracy and our country’s independence. … »

After the Tet offensive in 1968, Tang was exchanged for three American colonels who had been prisoners of war held by the Vietcong; then he vanished into the jungle with the N.L.F. He had visited many Communist and third-world countries on behalf of the N.L.F. during the war. Tang said in his news conference: « I was well aware that the N.L.F. was a Communist-dominated national united front and I was naive enough to believe that Ho Chi Minh and his party would place national interests above ideology and would place the interest of the Vietnamese people above the party’s. But the people and I were wrong. »

Truong Nhu Tang told of his own knowledge of the way Communist ruling circles operate: « The Communists are expert in the arts of seduction and will go to any length to woo you over to their side, as long as they don’t control the Government. But once they are in power they suddenly become harsh, ungrateful, cynical and brutal. » Tang summarized current conditions in Vietnam: « The family is divided, society is divided, even the party is divided. »

Looking back now on the Vietnam war, I feel nothing but sorrow for my own naivete in believing that the Communists were revolutionaries worthy of support. In fact, they betrayed the Vietnamese people and deceived progressives throughout the world. The responsibility for the tragedies that have engulfed my compatriots is mine. And now I can only bear witness to this truth so that all former supporters of the Vietcong may share their responsibility with me.

While I was in jail, Mai Chi Tho, a member of the Central Committee of the Communist Party, addressed a selected group of political prisoners. He told us: « Ho Chi Minh may have been an evil man; Nixon may have been a great man. The Americans may have had the just cause; we may not have had the just cause. But we won and the Americans were defeated because we convinced the people that Ho Chi Minh is the great man, that Nixon is a murderer and the Americans are the invaders. » He concluded that « the key factor is how to control people and their opinions. Only Marxism-Leninism can do that. None of you ever see resistance to the Communist regime, so don’t think about it. Forget it. Between you — the bright intellectuals — and me, I tell you the truth. »

And he did tell us the truth. Since 1978, the Vietnamese Communists have occupied Laos, invaded Cambodia and attacked Thailand, while the Soviet Union has invaded Afghanistan. In each of these depredations, the Communists have portrayed themselves, incredibly, as liberators, saviors and bulwarks against foreign aggression. And each time, world opinion has remained relatively quiescent. But in Vietnam, people often remark: « Don’t believe what the Communists say, look instead at what they have done. »

One South Vietnamese Communist, Nguyen Van Tang, who was detained 15 years by the French, eight years by Diem, six years by Thieu, and who is still in jail today, this time in a Communist prison, told me: « In order to understand the Communists, one must first live under a Communist regime. » One rainy evening in Saigon’s Le Van Duyet prison, he told me: « My dream now is not to be released; it is not to see my family. My dream is that I could be back in a French prison 30 years ago. » This is the one wish of a 60-year-old man who has spent his entire adult life in and out of prison fighting for the freedom and the independence of his country. At this moment, he may already have died in his cell or have been executed by the new rulers.

The Vietnamese people wish to achieve the real revolution; they do not want Communism. The measure of popular hatred for the Communists is that thousands of Vietnamese have abandoned their historical attachment to the land.

Under French colonial domination, throughout the long war years, even during the catastrophic famine of 1945 when two million starved to death, Vietnamese simply did not willingly leave their homeland — the land of their ancestors’ graves. The recent outpouring of refugees is a direct result of the terror of the present regime. Listen to another refugee, Nguyen Cong Hoan, former N.L.F. agent and member of the new unified Assembly elected in 1976: « This current regime is the most inhuman and oppressive (Vietnam) has ever known. » Hoan escaped by boat in 1977, after abandoning his position in the Communist Assembly. « The Assembly, » he declared, « is a puppet, the members know only how to say yes, never how to say no. »

Among the boat people who survived, including those who were raped by pirates and those who suffered in the refugee camps, nobody regrets his escape from the present regime. I am confident that the truth about Vietnam will eventually emerge. It is already available to those who wish to know it. As Solzhenitsyn has said, « Truth weighs as heavy as the world. » And Vietnam is a lesson in truth.

Doan Van Toai is currently working on a book about Vietnam called « Neither Peace nor Honor ».

Réf. : Doan Van Toai, « A Lament for Vietnam », The New York Times, March 29, 1981.
From The New York Times Magazine.

* * *

Thổn thức cho Việt Nam

 Đoàn Văn Toại

Khi cộng sản chiếm miền Bắc Việt Nam năm 1954, hàng triệu người đã lũ lượt di cư vào Nam.

Tôi đã tận tai nghe nhiều câu chuyện về sự đau khổ tột cùng của họ. Nhưng cũng như nhiều người miền Nam lúc ấy, tôi đã không tin vào những câu chuyện đó. Cả về sau này, tôi cũng đã không tin về những câu chuyện được kể trong tác phẩm Quần Đảo Ngục Tù (The Gulag Archipelago) của văn hào Solzhenitsyn. Tôi không tin vì cho rằng đó là những luận điệu tuyên truyền chống Cộng. Nhưng vào năm 1979, tôi đã cho xuất bản cuốn sách Việt Nam Ngục Tù của chính tôi. Liệu những người đã từng nếm trải những kinh hoàng dưới chế độ cộng sản có bao giờ thử thuyết phục những người không có cái kinh nghiệm này?

Kể từ năm 1945, năm tôi ra đời tại huyện Cái Vồn thuộc tỉnh Vĩnh Long, một tỉnh lỵ cách Sài Gòn 160 km về hướng Nam, cho đến khi ngày tôi rời Việt Nam vào tháng 5/1978, tôi chưa từng một ngày vui hưởng hoà bình. Căn nhà gia đình tôi đã bị đốt 3 lần trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Trong suốt cuộc đời niên thiếu, tôi đã phải theo cha mẹ di tản từ làng này sang làng khác để tránh tên bay đạn lạc. Cũng giống như những người Việt Nam yêu nước khác, cha mẹ tôi cũng tham gia kháng chiến chống Pháp. Khi tôi lớn lên, tôi lại tận mắt chứng kiến các nông dân đã bị các quan chức địa phương của chính quyền Sài Gòn áp bức ra sao, và họ đã phải chịu những cuộc oanh tạc tàn khốc của quân Pháp như thế nào. Tôi đã học trong lịch sử sự chiến đấu kiên cường của dân tộc chống lại ách đô hộ ngàn năm của giặc Tàu rồi đến các cuộc kháng chiến gian khổ chống ách thống trị trăm năm của giặc Tây. Với hành trang đó, tôi và các bạn đồng lứa đã lớn lên cũng với nỗi căm thù sự can thiệp của ngoại bang.

Khi các sinh viên Sài Gòn bầu tôi vào chức Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Sinh viên Sài Gòn vào năm 1969 và 1970, tôi đã tham gia vào các hoạt động đòi hoà bình khác nhau, đã lãnh đạo sinh viên biểu tình chống chế độ Thiệu và sự dính líu của người Mỹ. Tôi đã ấn hành nguyệt san Tự Quyết, và đã làm một cuộc du hành đến California để thuyết trình về các hoạt động phản chiến ở Đại học Berkeley và Stanford vào tháng 1/1971. Vì các hoạt động đó, tôi đã bị bắt và tống giam nhiều lần dưới chế độ Thiệu.

Vào thời điểm ấy, tôi tin rằng tôi đang thi hành sứ mệnh hoà bình và độc lập cho đất nước tôi. Tôi cũng tin tưởng vào đề cương của MTDTGPMN, một tổ chức đang lãnh đạo cuộc kháng chiến cách mạng ở miền Nam Việt Nam. Tôi căm ghét các nhà lãnh đạo Sài Gòn, các người như Trung tướng Nguyễn Văn Thiệu, Thiếu tướng Nguyễn Cao Kỳ, Trung tướng Đặng Văn Quang ‒ những cựu chiến binh trong quân đội viễn chinh Pháp. Đó là những người được Pháp tuyển mộ vào năm 1940 để giúp chúng tiêu diệt các phần tử kháng chiến Việt Nam. Theo thời gian, họ đã vươn lên thành những nhà lãnh đạo, nhưng sự lãnh đạo của họ không thu được lòng dân. Và chính vì không có được ủng hộ của người dân, nên họ phải dựa vào các thế lực nước ngoài.

Với tư cách một lãnh tụ sinh viên, tôi cho rằng tôi phải hoàn thành khát vọng của người dân Việt Nam về dân chủ, tự do và hoà bình.

Một cách ngây thơ, tôi nghĩ rằng chế độ Hà Nội ít nhất cũng là người Việt Nam, trong khi người Mỹ chỉ là những kẻ xâm lược giống như người Pháp trước đó. Như nhiều người trong phong trào đối lập tại miền Nam lúc ấy, tôi tin rằng dù sao các đồng bào cộng sản miền Bắc cũng sẽ dễ có sự tương nhượng và dễ nói chuyện hơn là người Mỹ. Hơn thế nữa, tôi lại thấy choáng ngợp trước các thành tích hy sinh và tận tâm của các lãnh tụ cộng sản. Chẳng hạn, Tôn Đức Thắng, Phó Chủ tịch Bắc Việt, đã bị nhốt đến 17 năm trong nhà tù của Pháp. Tôi cũng bị hớp hồn trước bản đề cương chính trị được MTDTGPMN áp dụng, bao gồm chính sách hoà giải dân tộc, không hề có sự trả thù, và chính sách ngoại giao phi liên kết. Cuối cùng, tôi đã chịu ảnh hưởng của các phong trào tiến bộ khắp thế giới và các nhà đại trí thức phương Tây lúc ấy. Tôi đã có cảm tưởng rằng các lãnh đạo phong trào phản chiến ở Mỹ cuối thập niên 60 đầu 70 đã chia sẻ cùng niềm tin với tôi.

Niềm tin ấy càng được củng cố hơn sau khi Hiệp định Paris ký kết vào năm 1973 và sự sụp đổ của Đệ nhị Việt Nam Cộng hòa năm sau đó. Khi cuộc giải phóng đã hoàn tất, tôi chính là người đã khuyên bảo bạn bè và thân nhân không nên di tản. “Tại sao các người lại bỏ đi?” tôi hỏi, “Tại sao các người lại sợ cộng sản?” Tôi chấp nhân một viễn cảnh khó khăn trong thời gian tái thiết quê hương nên đã quyết định ở lại và tiếp tục làm việc với tư cách một quản trị viên một chi nhánh của Ngân hàng Saì Gòn, nơi tôi đã làm việc hơn 4 năm, và là nơi tôi viết các báo cáo mật về tình hình kinh tế Nam Việt Nam cho MTDTGPMN (Sau khi tốt nghiệp đại học, tôi đã không bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa động viên vì là con một trong gia đình. Tôi cũng không gia nhập Việt Cộng vì MTDTGPMN nghĩ rằng tôi sẽ phục vụ tốt hơn trong vai trò báo cáo tài chính từ ngân hàng).

Sau khi Sài Gòn thất thủ được nhiều ngày, MTDTGPMN thành lập chính quyền Cách mạng Lâm thời, mời tôi gia nhập một uỷ ban tài chính, một nhóm bao gồm các trí thức có nhiệm vụ cố vấn cho chính quyền về các vấn đề kinh tế. Tôi hăng hái tham gia, chấp nhận mức cắt giảm lương đến 90%. Nhiệm vụ đầu tiên của tôi là giúp thảo ra một kế hoạch nhằm tịch thu tất cả các tài sản tư nhân ở miền Nam Việt Nam. Tôi cảm thấy sốc, và đề nghị chỉ nên thi hành điều đó với tài sản những người từng cộng tác với chính quyền cũ và với những người đã làm giàu nhờ chiến tranh, và sẽ phân phối lại theo một cách thức nào đó cho các người nghèo và nạn nhân chiến tranh không phân biệt thuộc phe nào. Đề nghị của tôi bị bác bỏ, dĩ nhiên.

Tôi đã quá ngây thơ khi nghĩ rằng các quan chức địa phương đã sai lầm, rằng họ đã hiểu lầm ý định tốt của các lãnh đạo đảng cộng sản. Tôi đã tranh đấu với họ nhiều lần, vì hoàn toàn đặt niềm tin vào các tuyên bố của Hà Nội trước đây rằng “tình hình ở Nam Việt Nam rất đặc biệt và rất khác với tình hình miền Bắc Việt Nam”. Chỉ vài tháng trước khi Sài Gòn thất thủ, Lê Duẩn, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản, đã tuyên bố “miền Nam cần có chính sách riêng của nó”. Sau cùng, tôi không thể tuân theo lệnh sắp đặt các cuộc tịch thu tài sản tư hữu, một kế hoạch vẫn đang được xúc tiến. Một kế hoạch như vậy không hề đáp ứng nguyện vọng của người dân Nam Việt Nam, và nó đi ngược với lương tâm của tôi. Tôi quyết định từ chức. Nhưng không ai được phép từ chức trong chế độ cộng sản.

Một ngụ ý bất tuân lệnh sẽ không được người cộng sản tha thứ. Khi tôi đưa đơn từ chức, người lãnh đạo uỷ ban tài chính đã cảnh cáo rằng hành động của tôi “sẽ bị xem là sự tuyên truyền nhằm kích động quần chúng, và rằng chúng ta không bao giờ cho phép điều đó xảy ra”. Nhiều ngày sau đó, trong khi tôi đang tham dự một buổi hoà nhạc tại Nhà Hát Lớn (trước đây là trụ sở Quốc hội Việt Nam Cộng hòa, nơi mà tôi đã lãnh đạo các sinh viên chiếm giữ nhiều lần trước đây dưới chế độ Thiệu), tôi bị bắt. Không có sự truy tố cũng như không có lý do nào được đưa ra. Sau khi Sài Gòn thất thủ, rất nhiều nhà trí thức tiến bộ cũng như nhiều nhà lãnh đạo các phong trào phản chiến trước đây đều tin rằng chính quyền mới sẽ đem lại dân chủ và tự do thay cho sự thống trị của ngoại bang. Họ tin rằng chính quyền mới sẽ đeo đuổi các quyền lợi tốt nhất cho nhân dân. Sẽ giữ đúng lời hứa của chính họ về chính sách hoà giải dân tộc, không có sự trả thù. Phủi sạch những hứa hẹn, nhà cầmn quyền cộng sản đã bắt giam hàng trăm ngàn người ‒ không chỉ những người đã cộng tác với chế độ Thiệu mà cả những người khác, bao gồm các vị lãnh đạo tôn giáo và các cựu thành viên MTDTGPMN.

Việt Nam ngày nay trở thành một quốc gia không có luật pháp nào khác hơn là sự điều hành độc đoán của những kẻ đang nắm quyền lực. Không hề có cái gọi là dân quyền. Bất cứ ai cũng đều có thể bị bắt mà không cần truy tố cũng như không cần xét xử. Và khi đã ở trong tù, các tù nhân đều được giáo dục rằng chính các thái độ, hành vi và sự “cải tạo tốt” là yếu tổ chủ chốt đễ xét xem liệu họ có thể được trả tự do hay không- không cần biết họ đã phạm tội gì. Vì vậy, các tù nhân thường là phải tuân lệnh tuyệt đối các quản giáo để hy vọng được thả sớm. Trong thực tế, họ không bao giờ biết được khi nào họ sẽ được thả – hay có thể bản án của họ sẽ được kéo dài thêm. Ở đất nước Việt Nam ngày nay có bao nhiêu tù chính trị? Không ai có thể biết được con số chính xác. Bộ Ngoại giao Mỹ cho rằng có khoảng từ 150.000 đến 200.000 chính trị phạm, người Việt tỵ nạn thì ước đoán con số đó là 1 triệu.

Hoàng Hữu Quýnh, một trí thức tốt nghiệp Đại học Mạc Tư Khoa, hiệu trưởng một trường kỹ thuật tại Tp. HCM (trước đây là Sài Gòn), vừa mới bỏ trốn trong một chuyến đi tham quan các nước Châu Âu do nhà nước bảo trợ. Ông đã nói với báo chí Pháp, “Hiện nay ở Việt Nam có ít nhất 700.000 tù nhân”. Một nhân chứng khác, Nguyễn Công Hoan, một cựu thành viên trong Quốc hội thống nhất được bầu vào năm 1976, đã vượt biển thành công vào năm 1978, đã tuyên bố chính bản thân ông được biết về “300 trường hợp xử tử” chỉ nội trong tỉnh Phú Yên của ông.

Vào năm 1977, các quan chức Hà Nội khăng khăng rằng chỉ có 50.000 người bị bắt giữ vì có những hành vi gây nguy hại cho an ninh quốc gia. Nhưng trong khi đó, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã tuyên bố trên tờ Paris Match số ra ngày 22/9/1978, “Trong vòng 3 năm qua, tôi đã trả tự do cho hơn 1 triệu tù nhân từ các trại cải tạo.” Người ta có thể tự hỏi làm thế nào có thể thả 1 triệu tù nhân trong khi chỉ bắt giữ có 50.000!

Tôi bị tống vào một xà lim 1m x 2m, tay trái bị xiềng vào chân phải và tay phải xiềng vào chân trái. Thứ ăn của tôi là cơm trộn với cát. Khi tôi khiếu nại về cát trong cơm, các quản giáo đã giải thích rằng cát được cho vào cơm để nhắc nhở các tù nhân về các tội ác mà họ đã phạm. Tôi đã khám phá ra khi đổ nước vào tô cơm có thể tách cát ra khỏi cơm và lắng nó xuống đáy. Nhưng phần nước chỉ có 1lít cho một ngày dùng cho uống và tắm rửa, do vậy tôi phải dùng nó hết sức tiết kiệm.

Sau 2 tháng biệt giam, tôi được chuyển ra phòng giam lớn, một phòng giam 5m x 9m, tuỳ theo thời điểm được nhồi nhét từ 40 đến 100 tù nhân. Nơi đây chúng tôi phải thay phiên để được nằm xuống ngủ, và phần lớn các tù nhân trẻ và còn mạnh khoẻ phải chịu ngủ ngồi. Trong cái nóng hầm hập, chúng tôi cũng phải thay phiên để được hứng vài cơn gió mát của khí trời từ một lỗ thông gió chút xíu và cũng là cửa sổ duy nhất của phòng giam. Mỗi ngày tôi đều chứng kiến các bạn tù chết dưới chân tôi.

Vào tháng 3, 1976, khi một nhóm phóng viên phương Tây đến viếng thăm nhà tù của tôi, các quản giáo đà lùa các tù nhân đi và thay vào đó là các bộ đội miền Bắc. Trước cửa nhà tù, không còn thấy các hàng rào kẻm gai, không có tháp canh, chỉ có vài công an và một tấm bảng lớn chăng ngang cửa chính đề câu khẩu hiệu nổi tiếng của Hồ Chí Minh, “Không có gì quý hơn độc lập tự do”. Chỉ có những người đang bị giam và các quản giáo là biết cái gì thực sự ẩn giấu đằng sau những dấu hiệu đó. Và mọi tù nhân đều biết rằng nếu họ bị tình nghi đào thoát thì người bạn đồng tù và người thân của họ tại nhà sẽ bị trừng phạt thay vì chính họ.

Chúng ta sẽ không bao giờ biết được con số thực sự của những tù nhân bỏ mạng, nhưng chúng ta đã biết cái chết của nhiều tù nhân nổi tiếng, những người trong quá khứ chưa bao giờ cộng tác với Chính quyền Thiệu hay với người Mỹ: chẳng hạn, Thích Thiện Minh, nhà chiến lược cho các phong trào tranh đấu hoà bình của Phật tử tại Sài Gòn, một nhà đấu tranh phản chiến đã từng bị kết án 10 năm dưới chế độ Thiệu, sau cùng bị buộc phải thả ông vì sự phản đối mạnh mẽ của nhân dân Việt Nam và các nhà hoạt động phản chiến khắp thế giới. Đại Đức Thiện Minh đã chết trong tù 6 tháng sau khi ông bị bắt vào năm 1979. Một cái chết âm thầm khác là của Luật sư Trần Văn Tuyên, một lãnh tụ khối đối lập tại Quốc hội dưới thời Tổng thống Thiệu. Nhà hoạt động nổi tiếng này đã chết dưới bàn tay cộng sản vào năm 1976, mặc dù vào cuối tháng 4/1977, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã tuyên bố với các phóng viên Pháp rằng ông vẫn còn sống mạnh khoẻ trong trại cải tạo. Một trong những tổn thất to lớn nhất là cái chết của triết gia nổi tiếng Việt Nam Hồ Hữu Tường. Tường, bạn đồng môn với Jean Paul Sartre thập niên 30 tại Paris, có lẽ là nhà trí thức hàng đầu tại Nam Việt Nam. Ông chết tại nhà tù Hàm Tân vào ngày 26/06/1980. Đây là những người bị bắt, cùng với rất nhiều những người khác trong nhóm những người Nam Việt Nam ưu tú và được trọng nể nhất, với mục đích ngăn ngừa bất cứ một sự chống đối nào với chế độ cộng sản.

Một số người Mỹ ủng hộ Hà Nội đã làm lơ hoặc biện minh cho những cái chết này, như họ đã từng làm với vô số các thảm kịch đã xảy ra từ khi Việt Nam Cộng hòa sụp đổ năm 1975. Rất có thể họ sẽ vẫn tiếp tục giữ im lặng nhằm lãng tránh một sự thật về Việt Nam nếu tiết lộ sẽ mang lại một nỗi vỡ mộng sâu xa đối với họ. Cay đắng thay nếu tự do và dân chủ vẫn là mục tiêu xứng đáng để chiến đấu tại Philippines, tại Chile, tại Nam Hàn hay tại Nam Phi, thì nó lại không xứng để bảo vệ tại các nước cộng sản như Việt Nam.

Mọi người đều nhớ đến vô số các cuộc biểu tình chống đối Mỹ can thiệp vào Việt Nam và chống lại các tội ác chiến tranh của chế độ Thiệu. Nhưng một số trong các người đã từng một thời nhiệt thành với các nguyên tắc dân chủ và nhân quyền thì nay lại tỏ ra hết sức lãnh đạm khi cũng chính các nguyên tắc ấy đang bị chà đạp tại nước Việt Nam cộng sản. Chẳng hạn, một nhà hoạt động phản chiến, William Kunstler, vào tháng 5, 1979 đã từ chối ký vào một bức thư ngỏ gởi nhà nước Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam, trong đó có chữ ký của nhiều nhà hoạt động phản chiến khác, kể cả Joan Baez, phản đối sự vi phạm nhân quyền của chế độ Hà Nội. Kunstler nói “Tôi không tin vào sự chỉ trích công khai một chính quyền xã hội chủ nghĩa, dù đó là sự vi phạm nhân quyền”, và “toàn bộ chiến dịch này của Baez có thể là một âm mưu của CIA”. Câu nói này đã làm tôi nhớ lại lập luận mà chế độ Thiệu thường đưa ra làm lý do đàn áp các người đối lập, “Tất cả các hoạt động phản chiến và đối lập đều do cộng sản giựt dây”.

Còn có rất nhiều những huyền thoại về chế độ hiện hành tại Việt Nam mà người dân rất nên được soi sáng. Nhiều người cho rằng Hồ Chí Minh đầu tiên là một người quốc gia và rằng đảng cộng sản Việt Nam trước đây cũng như hiện nay đều độc lập với Liên Sô. Tôi cũng là người tin như vậy trước khi cộng sản chiếm miền Nam.Nhưng rồi chân dung các nhà lãnh đạo Soviet nay được treo đầy các chung cư, trường học và các công sở trên khắp nước “Việt Nam độc lập”. Ngược lại, người ta chưa từng thấy chân dung bất cứ một nhà lãnh đạo Mỹ nào được treo ngay cả trong chế độ được gọi là bù nhìn của Tổng thống Thiệu. Mức độ lệ thuộc của chính quyền hiện hành vào các ông chủ Soviet được thể hiện rõ ràng nhất do thi sĩ nổi tiếng của cộng sản Việt Nam, Tố Hữu, thành viên Bộ Chính Trị và là Trưởng Ban Văn hoá Đảng Cộng sản Việt Nam. Chúng ta có cơ hội được nghe người thi sĩ cao cấp này than khóc nhân cái chết của Stalin:

‘Xít-ta-lin! Xít-ta-lin,
Yêu biết mấy, nghe con tập nói
Tiếng đầu lòng, con gọi Xít-ta-lin
Ông Xít-ta-lin ôi. Ông Xít-ta-lin ôi,
Hỡi ôi ông mất, đất trời có không?
Thương cha, thương mẹ, thương chồng
Thương mình thương một, thương ông thương mười.’
 (Đời đời nhớ ông – Tố Hữu).

Thật là khó mà tưởng tượng những vần thơ như vậy lại được viết tại Việt Nam, một đất nước mang nặng truyền thống gia đình và bổn phận với con cái. Và bài thơ ấy vẫn đang chiếm một vị trí trang trọng trong ấn bản về thơ ca Việt Nam hiện đại được xuất bản tại Hà Nội.

Hơn thế nữa, Lê Duẩn , Tổng Bí thư đảng cộng sản Việt Nam, trong một bài diễn văn chính trị đọc trước Hội nghị khoáng đại của Quốc hội thống nhất năm 1976, “Cuộc cách mạng Việt Nam là để thực thi bổn phận và các cam kết quốc tế”, và vì vậy, trong lời lẽ của bản luận cương của đảng năm 1971 đã viết, “dưới sự lãnh đạo của Liên bang Soviet”. Sự vinh quang của một xã hội Soviet là mục tiêu chính yếu trong sách lược của đảng cộng sản Việt Nam.

Sau khi Sài Gòn thất thủ, nhà nước đã ngay tức khắc đóng cửa toàn bộ các nhà sách và rạp hát. Tất cả các sách vở được xuất bản trong chế độ cũ đều bị tịch thu hay đốt bỏ. Các tác phẩm văn hoá thuần tuý cũng không ngoại lệ, kể cả các bản dịch tác phẩm của Jean Paul Sartre, Albert Camus và Dale Carnegie. Ngay cả tác phẩm Cuốn Theo Chiều Gió của Margaret Mitchell cũng nằm trong danh sách văn chương đồi truỵ. Nhà nước thay thế những tác phẩm ấy bằng những tác phẩm văn chương nhằm nhồi sọ trẻ em và người lớn với ý tưởng chủ đạo, “Liên bang Soviet là thiên đường của xã hội chủ nghĩa”.

Một lập luận khác của các nhà biện luận phương Tây có liên quan đến vấn đề tự do tôn giáo tại Việt Nam. Một điều khoản của bản hiến pháp mới, được đưa ra vào năm nay, có nêu rằng “nhà nước tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng và quyền tự do không tín ngưỡng”. Về điều khoản này, Lê Duẩn đã nhiều lần tuyên bố, “Chế độ của chúng ta triệu lần dân chủ hơn bất cứ chế độ nào trên thế giới”.

Ngược lại, trên thực tế, đã trình bày rõ sự thật qua một sự kiện mang tính báng bổ một ngôi chùa Phật giáo, trong vụ đó một người đàn bà khoả thân theo lệnh nhà nước đã tiến vào ngôi chùa trong giờ hành lễ. Khi Hoà thượng Thích Mẫn Giác, một nhà lãnh đạo Phật giáo nổi tiếng, lên tiếng phản đối, nhà nước đã nhân vụ này lên án Phật giáo là kẻ thù của dân chủ, chính xác là vi phạm quyền tự do không tín ngưỡng. Hoà Thượng Thích Mẫn Giác, người đóng vai trò là cầu nối giữa Phật giáo và nhà nước cộng sản, đã phải vượt thoát Việt Nam bằng thuyền vào năm 1977 và nay đang định cư tại Los Angeles. Tất cả những ai từng ủng hộ MTDTGPMN trong cuộc chiến đấu chống chế độ Sài Gòn đều có thể cảm nhận sự bị phản bội và nỗi tuyệt vọng của họ. Khi Harrison Salisbury của tờ New York Times viếng thăm Hà Nội vào tháng 12, 1966, các nhà lãnh đạo Hà Nội đã nói với ông, “Sách lược tranh đấu của miền Nam được chỉ đạo từ miền Nam chứ không phải từ miền Bắc”. Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nói với Salisbury, “Không có ai ở miền Bắc có ý tưởng ngu ngốc, tội ác” rằng miền Bắc muốn thôn tính miền Nam.

Vậy mà trong diễn văn đọc nhân lễ mừng chiến thắng vào ngày 19/05/1975, Lê Duẩn đã nói, “Đảng của chúng ta là một và là người lãnh đạo duy nhất đã tổ chức, kiểm soát và điều hành toàn bộ cuộc chiến đấu của nhân dân Việt Nam ngay từ ngày đầu của cuộc cách mạng”.

Trong bản báo cáo chính trị đọc trước Quốc hội hợp nhất tại Hà Nội vào ngày 26/05/1976, Lê Duẩn nói, “Nhiệm vụ cách mạng chiến lược của đất nước ta trong thời kỳ mới là thống nhất tổ quốc và đưa toàn bộ đất nước tiến nhanh, tiến mạnh và tiến vững chắc lên chủ nghĩa xã hội, lên chủ nghĩa cộng sản”.

Vào năm 1976, Chính phủ Cách mạng Lâm thời do MTTGPMN thành lập đã bị xoá sổ, và toàn thể 2 miền Nam Bắc Việt Nam đều nằm dưới sự cai trị của những người cộng sản. Ngày nay,trong số 17 thành viên Bộ Chính trị và 134 Uỷ viên Trung ương thuộc Đảng Cộng sản Việt Nam, không hề có người nào thuộc MTDTGPMN trước kia. Ngay cả Nguyễn Hữu Thọ, cựu Chủ tịch MT, chỉ nắm chức vụ Chủ tịch nhà nước, một chức vụ mang tính nghi lễ với nhiệm vụ đón tiếp khách nước ngoài và tham dự các buổi lễ lạc. Nhưng ngay cả vị trí đó rồi sẽ bị xoá bỏ khi bàn hiến pháp mới ra đời.

Hãy nghe lời của ông Trương Như Tảng, một những người sáng lập MT, cựu Bộ trưởng Tư pháp của Chính phủ Cách mạng Lâm thời, vừa mới đây cũng là một thuyền nhân vượt biển. Ông Tảng trốn thoát khỏi Việt Nam vào tháng 12, 1979 và hiện nay sống tại Paris. Ông đã nói với các phóng viên về kinh nghiệm của ông trong cuộc họp báo gần đây vào tháng 5, 1980. 12 năm trước, ông nói, khi ông bị bỏ tù dưới chế độ Thiệu vì các hoạt động thân cộng của mình, cha của ông đã đến thăm ông. Ông cụ đã hỏi ông, “Tại sao con lại dứt bỏ tất cả ‒ một công việc tốt, một gia đình sung túc ‒ để gia nhập cộng sản? Con không biết rằng cộng sản rồi sẽ phản bội con và sẽ thủ tiêu con, và khi con thật sự hiểu ra thì đã quá muộn?” Tảng, một nhà trí thức, đã trả lời cha “Tốt hơn là cha nên im lặng và chấp nhận sự hy sinh một trong các đứa con của cha cho nền dân chủ và độc lập của đất nước”.

Sau cuộc Tổng Công kích Tết Mậu thân 1968, Tảng được trao đổi với 3 Đại tá tù binh chiến tranh Mỹ, và sau đó ông biến mất vào rừng với MT. Ông đã viếng thăm nhiều nước cộng sản và các nước thế giới thứ 3 để kêu gọi sự ủng hộ dành cho MT trong cuộc chiến tranh Việt Nam. Ông đã nói trong cuộc họp báo. “Tôi đã biết MT là một tổ chức do cộng sản chi phối và tôi đã quá ngây thơ khi cho rằng Hồ Chí Minh và Đảng của ông ta sẽ dặt quyền lợi quốc gia lên trên ý thức hệ và đặt quyền lợi nhân dân Việt Nam lên trên quyền lợi của đảng. Nhưng nhân dân Việt Nam và tôi đã sai lầm”.

Trương Như Tảng đã kể về kinh nghiệm của ông về phương sách các tầng lớp lãnh đạo cộng sản cai trị, “Người cộng sản là chuyên gia về nghệ thuật chiêu dụ và có thể làm bất cứ cách nào để dụ bạn về phe họ một khi họ chưa nắm được chính quyền. Nhưng một khi đã nắm được quyền lực lập tức họ trở thành sắt máu và tàn nhẫn”. Ông tóm tắt tình hình tại Việt Nam hiện nay, “Gia đình ly tán, xã hội phân ly, ngay cả đảng cũng chia rẽ”.

Bây giờ nhìn lại cuộc chiến Việt Nam, tôi chỉ cảm thấy buồn rầu cho sự ngây thơ của mình khi tin rằng cộng sản là những người cách mạng và xứng đáng được ủng hộ. Trên thực tế, họ đã phản bội nhân dân Việt Nam và làm thất vọng các phong trào tiến bộ trên toàn thế giới.

Tôi nhận lãnh trách nhiệm về những thảm kịch xảy ra cho đồng bào của tôi. Và nay tôi chỉ còn cách đóng vai nhân chứng cho sự thật này hầu các người đã từng ủng hộ Việt Cộng trước kia có thể cùng chia sẻ trách nhiệm với tôi.

Khi tôi còn trong tù, Mai Chí Thọ, một Uỷ viên Trung ương đảng, đã nói chuyện trước một nhóm tù nhân chính trị chọn lọc. Ông ta đã nói với chúng tôi, “Hồ Chí Minh có thể là một quỷ dữ, Nixon có thể là một vĩ nhân. Người Mỹ có thể có chính nghĩa, chúng ta có thể không có chính nghĩa. Nhưng chúng ta đã chiến thắng và người Mỹ đã bị đánh bại bởi vì chúng ta đã thuyết phục được người dân rằng Hồ Chí Minh là một vĩ nhân, Nixon là một tên sát nhân và người Mỹ là những kẻ xâm lược”. Ông ta đã kết luận, “Yếu tổ chủ chốt là làm thế nào kiểm soát người dân và ý tưởng của họ. Chỉ có chủ nghĩa Mác Lê mới có thể làm được như vậy. Không ai trong các anh đã từng biết đến một sự kháng cự nào đối với chế độ cộng sản, bởi vậy không nên nghĩ đến điều đó nữa. Hãy quên chuyện đó đi? Giữa các anh ‒ những nhà trí thức ưu tú ‒ và tôi, tôi đã nói với các anh sự thật”.

Và quả là ông ta đã nói sự thật. Từ năm 1978, khi cộng sản Việt Nam chiếm đóng Lào, xâm lấn Kampuchea và tấn công Thailand, trong khi đó Liên Sô xâm lăng Afghanistan. Trong mỗi một sự kiện đó, người cộng sản vẫn tự phác hoạ chân dung của họ một cách ly kỳ, là những người giải phóng, người cứu rỗi, người bảo vệ chống lại các lực lượng xâm lăng nước ngoài. Và trong mỗi sự kiện, dư luận thế giới vẫn tương đối êm dịu.

Nhưng ở Việt Nam, người dân vẫn thường nhắc nhau, “Đừng nghe những gì cộng sản nói mà hãy nhìn những gì cộng sản làm”. Một trong những người Nam Việt Nam theo cộng sản, ông Nguyễn Văn Tăng, bị tù 15 năm dưới thời Pháp, 8 năm dưới thời Diệm, 6 năm dưới thời Thiệu, và hiện nay vẫn còn đang nằm tù, đã nói với tôi, “Muốn hiểu người cộng sản, trước nhất phải sống với cộng sản”. Vào một buổi chiểu mưa rơi tại nhà tù Lê Văn Duyệt, Sài Gòn, ông đã nói với tôi, ‘Ước mơ của tôi bây giờ không phải là được thả ra, không phải là được gặp lại gia đình. Tôi chỉ mơ được trở lại nhà tù của Pháp 30 năm trước”. Đó là giấc mơ của một người đàn ông 60 tuổi đã gởi trọn tuổi thanh xuân vào việc ra vào nhà tù để chiến đấu cho tự do và độc lập của đất nước. Giờ này, có lẽ ông đã chết trong tù hay có thể đã bị nhà nước của nhân dân hành quyết.

Ước mơ của nhân dân Việt Nam là một cuộc cách mạng thực sự, họ không muốn chủ nghĩa cộng sản. Mức độ đo lường sự chán ghét cộng sản là việc hàng ngàn người đã từ bỏ sự ràng buộc lịch sử của họ với đất mẹ. Dưới thời thực dân Pháp, trải qua bao năm dài chiến tranh, ngay cả trong thảm cảnh nạn đói năm 1945 có đến 2 triệu người chết đói, người Việt Nam vẫn không đành đoạn rời bỏ quê hương, mảnh đất có mồ mả ông cha. Các cuộc đổ xô ra đi tỵ nạn là bằng chứng trực tiếp của sự kinh hoàng với chế độ hiện nay. Hãy nghe lời một người tỵ nạn khác, Nguyễn Công Hoan, cựu thành viên MT và là thành viên Quốc hội thống nhất được bầu năm 1976, “Chế độ hiện nay là chế độ phi nhân và áp bức nhất mà nước Việt Nam từng được biết đến”. Ông Hoan trốn thoát bằng thuyền vào năm 1977, sau khi từ bỏ chức vụ của ông trong Quốc hội cộng sản. “Quốc hội”, ông tuyên bố, “là một bù nhìn, các thành viên ở đó chỉ biết nói dạ, không bao giờ biết nói không”.

Giữa các thuyền nhân sống sót, bao gồm cả những người bị hải tặc hảm hiếp và những người chịu nhiều cực nhục trong các trại tỵ nạn, không hề có người nào hối tiếc đã tìm cách trốn khỏi chế độ hiện nay. Tôi tuyệt đối tin rằng sự thật về Việt Nam sẽ dần dần hiện rõ. Nó có sẵn cho những ai muốn tìm hiểu về nó. Như Solzhenitsyn đã từng nói, “Sự thật cũng nặng nề như là thế giới vậy”. Và Việt Nam là một bài học về sự thật.

Đoàn Văn Toại

Felix lược dịch

Nguồn: A Lament for Vietnam, The New York Times, March 29, 1981.

Source : Cao Trao Nhan Ban

1972, année cruciale pour le dénouement du conflit vietnamo-américain

[ndlr] On notera l’orientation du titre de l’article qui laisse à penser que la guerre du Viêt Nam ne fut qu’une guerre de résistance contre une invasion étrangère effaçant la dimension guerre civile pourtant indissociable du conflit entre les deux Viêt Nam (RDVN communiste sous la direction du Parti des Travailleurs du Vietnam contre République du Viêt Nam, seconde république, alors dirigée par le président Nguyen Van Thieu). Il est vrai que les bombardements aériens de 1972 furent perpétrés par les B52 américains de sinistre réputation.

Une table ronde intitulée « L’année 1972 vue d’en Haut : année cruciale pour le dénouement du conflit vietnamo-américain » a eu lieu le 11 octobre au Centre culturel français de Hanoi.

Table ronde « L’année 1972 vue d’en Haut : année cruciale pour le dénouement du conflit vietnamo-américain », le 11 octobre à Hanoi. © 2012 Le Courrier du Vietnam

Elle a été organisée et animée par Olivier Tessier, de l’École française d’Extrême- Orient (EFEO), avec la participation de deux historiens, le Docteur Nguyên Xuân Nang, directeur du Musée d’histoire militaire, et le Docteur Pierre Journoud, chargé de recherches à l’Institut de recherche stratégique de l’École militaire (IRSEM – ministère de la Défense) et chercheur associé à l’UMR-CNRS IRICE (Identités, relations internationales et civilisations de l’Europe) de l’Université Paris I Panthéon-Sorbonne.

L’objectif était de poser un regard croisé sur les temps forts qui ont marqué l’année 1972, année cruciale pour le dénouement du conflit vietnamo-américain dont l’épilogue fut la signature des Accords de Paris le 27 janvier 1973.

Pierre Journoud a présenté au public le contexte de la guerre, des négociations, des relations franco-vietnamiennes, et plus particulièrement du bombardement de la Délégation générale de France à Hanoi.

Nguyên Xuân Nang, pour sa part, a retracé la lutte, les résultats et la signification du «Diên Biên Phu aérien».

Exposition « Vivre et mourir à Hanoi en 1972 ». © 2012 Le Courrier du Vietnam

Exposition sur le «Diên Biên Phu aérien»

Cette table ronde était accompagnée d’une exposition intitulée «Vivre et mourir à Hanoi en 1972». Contribution à la recherche sur l’histoire contemporaine du Vietnam, l’exposition a été créée à l’initiative de l’École française d’Extrême-Orient et de l’ambassade de France au Vietnam, à l’occasion du 40e anniversaire du bombardement de la Délégation générale de France, le 11 octobre 1972.

De la reprise des bombardements sur le nord-Vietnam au printemps 1972 jusqu’à son épilogue, la signature des Accords de Paris le 27 janvier 1973, cette exposition a retracé avec des documents d’époque et des témoignages la vie quotidienne dans la capitale ainsi que le sort tragique des populations soumises à l’escalade des opérations aériennes.

Les archives iconographiques, audiovisuelles et écrites proviennent de différents fonds documentaires conservés au Vietnam, dont ceux de l’Agence Vietnamienne d’Information (AVI), du Musée de l’aviation militaire et du Studio national du documentaire, ainsi qu’en France avec l’Institut national de l’audiovisuel, l’Établissement de communication et de production audiovisuelle de la défense et le Centre des archives diplomatiques de la Courneuve, outre des sources privées mises à disposition par leurs propriétaires, notamment Jean-Marc Gravier, Alain Wasmes, Nicolas Cornet et Chu Chi Thành.

Des extraits de récits de témoins habitant à Hanoi au moment des faits complètent ce tableau d’ensemble.

Texte et photos : Hà Minh/CVN

Source : Le Courrier du Vietnam, 12/10/2012

Même article sur Vietnam +, 11/10/2012

Sur VOV5 : Le sens de l’appelation “Diên Biên Phu aérien”

[ndlr] La RSVN célèbre actuellement les 40 ans du « Dien Bien Phu aérien » de 1972. La rhétorique communiste officielle présente cet événement historique comme une initiative de la RDVN et une grande victoire aérienne (donc sous son jour le plus favorable) reproduisant à l’inverse le discours américain sur les motivations et les conséquences politiques et militaires de ce qui est communément appelé les « Bombardements de Noël ».

34 B52 ont été abattus lors de la campagne « Dien Bien Phu aérien ».

(VOVworld) – Pour parvenir à la grande victoire du printemps 1975 et à la réunification du pays, le peuple vietnamien est passé par d’innombrables difficultés, par des pertes et des sacrifices, tout en réalisant de glorieux exploits, dont la victoire du Dien Bien Phu aérien de 1972, qui a eu pour effet d’obliger les impérialistes américains à retourner à la table des négociations et à signer l’accord de Paris le 27 janvier 1973.



En octobre 1972, le Vietnam et les Etats Unis auraient déjà du signer une convention mettant fin à la guerre et rétablissant la paix au Vietnam. Mais la partie américaine a forfait à ses engagements, envoyant des avions stratégiques B52 bombarder Hanoi et Hai Phong. Le président américain Nixon avait envisagé de recourir à ces as de l’aviation américaine pour renvoyer le Nord Vietnam “à l’âge de la pierre” et pour l’obliger à accepter ses conditions.  Mais ces frappes massives des bombardiers B52 américains ont été un échec total. Bilan : 81 avions  américains abattus dont 34 B52, 5 F.111, plusieurs pilotes américains anéantis ou capturés vivants.

Par la force de la guerre du peuple et grâce à ses forces aériennes à trois composantes, le Vietnam a donc réussi à tenir en échec l’armée américaine. Les milices de Hanoï, de Hai Phong et de certaines localités ont fermement riposté à ces frappes aériennes sans précédent dans l’histoire. Après 12 jours et nuits de lutte vaillante entre le 18 et le 29 décembre 1972, l’armée et le peuple de Hanoï et de Hai Phong ont remporté la glorieuse victoire de Diên Biên Phu aérien, obligeant la partie américaine à constater son échec dans les cieux de Hanoï.

La victoire de la campagne de Dien Bien Phu en 1954 a infligé un échec total aux colonialistes français, en mettant à mal leur intention de poursuivre la guerre, et en les obligeant à mener des négociations avec le Vietnam lors de la conférence de Genève et à signer l’accord de Genève avec le Vietnam en juillet 1954. Indique Nguyễn Mạnh Hà, directeur de l’institut d’histoire du Parti communiste vietnamien. La victoire du Vietnam pendant les 12 jours et nuits de décembre 1972 a eu des effets tout à fait similaires. La seule vraie différence, c’est que les combats étaient aériens. Mais ces deux victoires ont les mêmes significations. Ainsi, on a appelé la victoire de 1972 celle de Dien Bien Phu aérien car elle montre la volonté du peuple vietnamien de lutter jusqu’au bout pour remporter la victoire, de ne pas plier devant n’importe quel force militaire, y compris des bombardiers stratégiques B52.

La victoire de l’armée et du peuple vietnamien dans la campagne de Dien Bien Phu aérien a marqué une maturité remarquable sur tous les plans, l’aboutissement de huit ans de résistance à la guerre d’invasion des impérialistes américains. Elle témoigne de la direction lucide et éclairée du Parti communiste vietnamien, du comité du Parti pour l’armée et du ministère vietnamien de la défense dans la tactique de défense aérienne, et de la combativité de l’armée populaire vietnamienne.

Source : VOV5 – La Radio du Vietnam, Service d’Outre-Mer

  • Sur le site de l’ambasse de France à Hanoi : « Commémoration du bombardement du 11 octobre 1972 » : Le 11 octobre 2012, le personnel de l’Ambassade de France à Hanoi a rendu hommage aux victimes du bombardement de la Délégation générale du gouvernement français, il y a quarante ans, le 11 octobre 1972.

Un an déjà : Regard amical sur l’homme de Ha Thuong, des affres de la guerre à la poésie épurée

Il y a un an disparaissait le poète Ha Thuong Nhan. Nous l’avions rencontré à plusieurs reprises chez lui en 1998 puis en 1999 à San Jose en Californie. Son départ attrista profondément ses proches et toucha le monde des lettres et de la poésie. Cat Bien, Du Tu Le, Hue Thu, Nguyen Lieu, Nguyen Manh trinh, Nhat Tuan, Van Quang évoquèrent le destin de leur ami disparu sur la blogosphère en octobre 2011.

Cet homme chaleureux m’avait ouvert sa porte comme à un ami et m’avait connecté aux personnalités historiques que je désirais interviewer pour mon compléter mon travail de thèse. C’est grâce à lui que je pus tenir des conversations téléphoniques avec Ha Thuc Ky (sans grand succès d’ailleurs) et surtout avec Nguyen Tuong Bach, le fils cadet de la célèbre famille de lettrés et de révolutionnaires Nguyen Tuong (dont Nhat Linh reste la figure marquante). M. Bach vivait alors dans le sud de la Californie et se prêta volontiers à mes questions sur le mouvement nationaliste vietnamien pendant la période révolutionnaire. Grâce à Ha Thuong Nhan, je pus également rencontrer Nguyen Ton Hoan et Pham Dang Canh deux hauts responsables du DVQDD en Californie alors que ce parti traversait une crise interne assez importante. Le rendez-vous fut organisé un jour de forte pluie à Mountain Valley chez Nguyen Ton Hoan et notre conversation enregistrée de part et d’autre dura une bonne heure autour d’une tasse de thé. Je pus par la suite me rendre chez le professeur Nguyen Van Canh à Oakland qui m’accueillit courtoisement et m’accorda un entretien sur mon sujet de recherche. D’autres contacts au Canada furent pris. A cette époque Ha Thuong Nhan, bien qu’affaibli, écrivait encore beaucoup de poèmes publiés en général dans la presse vietnamienne de Californie ou dans des revues intellectuelles de la communauté comme The Ky 21 ou Khoi Hanh. Toujours d’un esprit optimiste, M. Nhan avait une grande curiosité intellectuelle et lors de nos rencontres m’a souvent signalé un article sur mes thèmes de recherche dans les revues telles que Xay Dung ou dans la presse vietnamienne diffusée à San Jose. Aléas de la vie, depuis 1999, je ne l’ai plus revu. J’ai donc appris sa disparition assez tardivement environ quelques semaines après la triste nouvelle. Ce court billet me donne l’occasion de revenir sur sa biographie (provisoire en l’état).

Ha Thuong Nhan est le pseudonyme de Pham Xuan Ninh dont le véritable nom de naissance est Hoang Si Trinh. Il adopta le nom de Pham Xuan Ninh en 1945 grâce au professeur Pham Xuan Do qui le considérait comme un fils. Il naquit à Ha Thuong dans le district de Hau Loc, province de Thai Binh. Il pris par la suite le pseudonyme Hoang Trinh et surtout celui de Ha Thuong Nhan (l’homme de Ha Thuong) en hommage à son village natal. Il enseigna à l’école Dung Lac à Hanoi puis dans l’interzone IV au sein de la résistance Viet Minh. Il quitta la résistance en 1952 pour rejoindre Hanoi puis Saigon où il enseigna de nouveau dans des collèges de la capitale du Sud. Il intégra en 1955 l’armée nationale (ARVN) et reçut le grade de lieutenant-colonel. Sous la Première République du Viêt-Nam (1955-1963), il rédigea une Esquisse de la doctrine de la guerre psychologique et devint responsable de ce service (Nha Chien tranh tam ly). Le service de la guerre psychologique se transforma en Bureau général de la Guerre politique en 1965 puis sous la Seconde République (1967-1975). Il fut pendant un temps, au début des années soixante, Directeur de la Radio de l’armée puis rédacteur en chef et directeur du quotidien de l’armée Tien Tuyen (Premières lignes). Dès 1956, il écrivit sous d’autres pseudonymes pour des périodiques au Sud : Tieu Nha dans le quotidien Tu Do (Liberté) et Nam Phuong Soc dans le journal Ngon Luan. Il publia des poésies dans la presse saigonnaise et fut désigné par le gouvernement pour intégrer le jury national des Lettres, pour la poésie. Il fut membre du Centre des Lettres du Viêt-Nam. Après la chute de Saigon, il fut arrêté et envoyé en camp de rééducation. Il en sortit en 1983 et put rejoindre les Etats-Unis en 1990 en bénéficiant du programme Humanitarian Operation (H.O.) des Etats-Unis. En exil à San Jose, il écrivit des milliers de poésies. En 2010, un ouvrage de souvenirs lui fut consacré et un recueil de poésie fut publié. Il laisse derrière lui les deux recueils « Bên Trời Lận Đận » et « Thơ Hà Thượng Nhân ». Il décéda le 11 octobre 2011 à San Jose en Californie.

Ha Thuong Nhan était au cœur du système de la Guerre psychologique menée au Sud. Ce statut et son rôle dans la presse de la République du Viêt-Nam en fit un témoin privilégié des événements. C’est avec beaucoup d’émotion qu’il évoquait en 1998 le destin malheureux de ses compagnons d’armes et de ses amis journalistes décédés en camp de rééducation. Lui qui se passionnait pour la lecture des mémoires de Nguyen Tuong Bach (NXB Thach Ngu, 1998), lorsque je le rencontrais pour la première fois, est parti sans laisser de texte sur son action et ses souvenirs de la guerre civile. Trop de malheurs et sans doute quelques secrets. Âgé alors de 78 ans (en 1998), l’homme de Ha Thuong vivait simplement, entouré de l’affection des siens et était énormément respecté au sein de la communauté vietnamienne de San Jose. Il recevait beaucoup d’amis et partageait sa passion pour la poésie. Les yeux toujours rieurs et le sourire des gens heureux aux lèvres, il n’avait rien d’un guerrier. Comme si l’épreuve terrible de la guerre fratricide devait être noyée dans les mots simples, généreux, percutants de ses poésies.

FG, dimanche 28 octobre 2012.


Quelques hommages :

Truông Bồn: Huyền thoại năm xưa hội ngộ sau 44 năm xa cách

[ndlr] Ce jour, 27 octobre 2012, était organisée au Viêt Nam une grande commémoration en hommage au sacrifice des Jeunesses de choc (TNXP) de Truong Bon. Le spectacle intitulé « Truong Bon, légende et gratitude » fut retransmis sur la chaîne VTV1. Pour la première fois depuis 44 ans, les anciens du détachement 317 des Jeunesses de choc ont pu témoigner de leur sort ce jour noir du 30 octobre 1968 lorsqu’ils furent pris sous les bombardements américains. Parmi les autorités vietnamiennes qui firent le déplacement jusque dans la province de Nghe An, se trouvaient Le Kha Phieu, ancien Secrétaire général du PCV, To Huy Rua, membre du Politburo, Nguyen Sinh Hung, président de l’Assemblée nationale de la RSVN ainsi que les responsables provinciaux du PCV. Le projet ambitieux de la construction d’un lieu de mémoire (Khu Di tích Lịch sử) à Truông Bồn, dans la commune de Mỹ Sơn (district de Đô Lương) a été officiellement présenté.

 * * *

TPO – Lần đầu sau 44 năm xa cách (từ 1968), các cựu TNXP Đại đội 317, thân nhân 13 liệt sỹ Truông Bồn, nhân chứng hội trong chương trình Truông Bồn, Huyền thoại và tri ân.

Tìm hơi ấm đồng đội

Khỏe mạnh, tráng kiện như những năm tháng chiến đấu tại tọa độ lửa Truông Bồn, Tiểu đội trưởng Tiểu đội phá bom Nguyễn Tâm Cớn ngay từ sáng sớm 27-10 phóng xe rời Liên Thành (huyện Yên Thành) ngược đường 15A về xã Mỹ Sơn viếng tượng đài TNXP và mộ 13 chiến sỹ Truông Bồn, tìm hơi ấm đồng đội nơi ông đã một thời vào sinh ra tử.

Đến dốc Kỳ Lợn, bàn chân cựu TNXP bỗng khựng lại. 44 năm về trước, tại đây diễn ra trận bom khốc liệt, cướp đi của ông 13 đồng đội. “Doãn ơi!”, ông Cớn bật khóc. Người Tiểu đội trưởng gang thép, từng một mình băng qua bãi bom từ trường, hóa giải hàng trăm quả bom nổ chậm ở Truông Bồn không nén được lòng mình khi trở lại chiến trường xưa. Tối 30-10-1968, một ngày trước khi lệnh ngừng ném bom có hiệu lực, chị Trần Thị Doãn (SN 1948, quê xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, Nghệ An) gặp Nguyễn Tâm Cớn: “Ngày mai em sẽ ra đường san lấp hố bom một buổi nữa anh ạ!”. “Em có giấy báo đi học rồi, thôi cứ ở nhà!”. “Không! em sẽ đi một buổi cuối cùng nữa! Đi làm với các chị cho có chị có em!”. Không ngờ, đó là lần cuối cùng nữ TNXP Trần Thị Doãn xuất hiện tại Truông Bồn.

Cùng “hành quân” về Truông Bồn sáng qua, có bà Trần Thị Thông – một trong 14 người bị bom vùi, và là người duy nhất sống sót. “Năm nào cũng vậy, cứ đến ngày giỗ của 13 liệt sỹ Đại đội 317 là tôi lại về Mỹ Sơn thắp hương viếng các chị”, bà Thông kể. Trút bỏ trang phục thường ngày, bà khoác lên mình bộ quần áo TNXP, đội mũ tai bèo. “Anh em mình giống như ngày nào ra nơi chiến trận!”, ông Nguyễn Tâm Cớn nói vui, nhưng đôi mắt lại ngân ngấn nước.

Tổ quốc mãi mãi tri ân những người con anh dũng (VTC News)

Cuộc hội ngộ tri ân

Sáng sớm 27-10, tỉnh Nghệ An cho xe về đón thân nhân 13 liệt sỹ Đại đội 317 hy sinh tại Truông Bồn. Trong số đó, chỉ có 2 liệt sỹ còn mẹ: Cụ Nguyễn Thị Miện, mẹ liệt sỹ Nguyễn Thị Hoài (xã Hưng Yên, huyện Hưng Nguyên) và mẹ chị Đinh Thị Vinh (Quỳnh Ngọc, huyện Quỳnh Lưu) năm nay 99 tuổi. Mẹ liệt sỹ Vinh tuổi cao sức yếu, không thể vào dự lễ kỷ niệm 44 năm chiến thắng Truông Bồn, mẹ chị Hoài có cháu ngoại cùng đi. Chị Lê Thị Hường, một trong 3 cựu TNXP cứu sống Tiểu đội trưởng Trần Thị Thông cũng có mặt trong đêm giao lưu. “Nghe tin được vào Vinh gặp đồng đội, từng quá, hết cả say xe!”, chị Hường nói. Nhà báo Thanh Phong (nguyên PV báo Nghệ An, báo Nhân Dân), người từng có mặt tại Truông Bồn trong những năm lửa đạn; Nguyên Tiểu đội trưởng Trần Thị Thông…là khách mời của chương trình “Truông Bồn, Huyền thoại và tri ân”.

Nhà báo Thanh Phong nhớ lại, năm 1967-1968 địch đánh phá ác liệt tại nhiều trọng điểm. Cầu Cấm tắc, quốc lộ 1A gián đoạn, bom đạn dồn xuống Truông Bồn biến nơi đây thành chảo lửa. “Đêm 30-10-1968, ai cũng hồi hộp chờ đợi giây phút Mỹ ngừng ném bom, có người đã nhận được giấy báo nhập học, các chị sửa soạn gói tem phiếu, tư trang chuẩn bị lên đường; Một đôi nam nữ TNXP yêu nhau, khấp khởi chờ ngày cưới…”. Nhưng rạng ngày 31-10, trận bom khốc liệt địch ném xuống dốc Kỳ Lợn đã cướp đi sự sống của 13 chiến sỹ TNXP Đại đội 317.

“Cuộc sống đã hồi sinh trên mảnh đất hoang tàn năm xưa, những chiến sỹ dũng cảm làm nên huyền thoại Truông Bồn đã trở thành bất tử, là biểu tượng thiêng liêng, là tấm gương dũng cảm để thế hệ hôm nay và mai sau học tập, tri ân!”, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Hồ Đức Phớc phát biểu. Bí thư Thứ nhất T.Ư Đoàn Nguyễn Đắc Vinh nói, nhiệt huyết của tuổi trẻ, tinh thần kiên cường bất khuất của lực lượng TNXP phải được truyền lửa vào Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ X.

Tới dự Lễ kỷ niệm 44 năm chiến thắng Truông Bồn có đồng chí Tô Huy Rứa, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư T.Ư Đảng, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương; Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng; Bí Thư Tỉnh ủy Nghệ An Phan Đình Trạc; anh Nguyễn Đắc Vinh, Bí thư Thứ nhất T.Ư Đoàn cùng lãnh đạo các Bộ, ban, ngành T.Ư và lãnh đạo tỉnh Nghệ An’’

Ảnh trong bài: Quang Long – Phan Sáng – Quang Dũng / Bài: Quang Long

Source : Tien Phong Online, 27/10/2012. (article illustré de 6 photos)

Cựu TNXP hội ngộ (TPO)

* * *

Sur cette commémoration voir également :


Giới thiệu « Hồi Ký Trả Ta Sông Núi » của Ðại tá Phạm Văn Liễu

Phạm Ðiền Như vào tối Thứ Bảy hằng tuần, tạp chí Văn Học Nghệ Thuật do Phạm Điền phụ trách lại đến với quý vị nghe đài. Trả Ta Sông Núi là tựa đề cuốn Hồi Ký của đại tá Phạm Văn Liễu, do nhà xuất bản Văn Hóa ở Houston, Texas ấn hành. Cuốn I và II đã được phổ biến, cuốn III trên đường đến nhà in. Tuần này tạp chí giới thiệu cuốn hồi ký Trả Ta Sông Núi của cựu đại tá Phạm Văn Liễu…

Trong tình trạng sách vở viết về Việt Nam còn thiếu thốn hiện nay, thêm một cuốn sách được một người trong cuộc, từng nằm trong cơn lốc và chứng nhân của các biến động lịch sử kéo dài từ năm 1945 cho đến 1975, tự nó có một giá trị đóng góp lớn cho việc tìm hiểu các sự kiện lịch sử quan trong trong giai đọan lịch sử này.

Tác giả viết hồi ký về cuộc đời mình nên không tránh khỏi những phê phán chủ quan. Độc giả, từ nhiều hướng nhìn khác nhau, có thể đồng ý hay không đồng ý đối với các phê phán lịch sử đó của tác giả. Tuy nhiên , các sự việc tác giả nêu ra với tư cách một người trong cuộc, tự nó cống hiến các sự kiện giá trị, giúp người đọc thấy được bối cảnh chính trị của nhiều thập niên qua, khi dân Việt bước vào giai đọan chiến đấu chống thực dân Pháp và sau đó là chủ nghĩa cộng sản.

Việc để lại cho thế hệ trẻ kinh nghiệm Việt Nam là chủ trương chính của tác giả Phạm Văn Liễu khi viết hồi ký chọn tựa đề cho các tập hồi ký này là “Trả Ta Sông Núi”. Ông Phạm Văn Liễu không xem viết hồi ký là một trò chơi văn chương. Ông muốn qua cuốn hồi ký, kể lại được các trạng huống, các cơn lốc lịch sử và trách nhiệm của thế hệ thanh niên lên đường thập niên 40, tham gia chính trị hay ở trong quân đội. Ông đề cập đến các nguyện ước, hòai bão từ thuở thiếu thời cho đến nay.

Tác giả Pham Văn Liễu thuộc thế hệ thanh niên sống lý tưởng và tham dự trực tiếp vào các cuộc chiến đấu ngay từ giữa thập niên 1940 , can dự trong nhiều vai trò khác nhau. Sau ngày miền Nam sụp đổ, sống lưu vong tại Hoa Kỳ, ông Phạm Văn Liễu tiếp tục theo đuổi cuộc đấu tranh cho nhân quyền và dân chủ ở Việt Nam. Do sức khỏe bị suy yếu, sau thời gian bị kích tim , việc viết hồi ký là phương tiện để đại tá Phạm Văn Liễu kéo dài cuộc tranh đấu.

Trang bìa sau tập Hồi Ký Trả Ta Sông Núi, tác giả không đề cập đến sự thành công, mức độ thành đạt trên đường sự nghiệp mà chỉ cho hay, ông “ nghiền ngẫm viết lại những lỗi lầm đời mình dài theo dòng lịch sử quốc dân làm món quà cho người bạn trẻ”. Một đọan khác, ông viết nguyên văn “ biết đâu những kinh nghiệm máu và nước mắt đời tôi chẳng giúp cho vài ba bạn trẻ nào đó hằng tâm với đất nước, tránh được những vết xe đổ của người đi trước. Ông Phạm Văn Liễu cho biết đó là tâm nguyện duy nhất của người viết.

Tác giả Phạm Văn Liễu, 75 tuổi, sinh quán làng Thọ Vực, phủ Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Phần lớn thanh niên thế hệ ông sống có lý tường, yêu nước và tham gia các họat động đấu tranh giành độc lập từ sớm. Năm 1945, ông đã vào trường Quân Chính Vĩnh Yên ở Việt Trì, sau đó trường Lục Quân Trần Quốc Tuấn ở Yên Bái. Sau khi trốn sang Tàu một thời gian vì bị ruồng nã, ông trở về nước và chọn binh nghiệp. Ông tốt nghiệp Võ Bị Liên Quân Đà Lạt khóa 5 vào năm 1952, sau đó là trường Hải Quân Nha Trang.

Ông Phạm Văn Liễu từng sang Mỹ tham dự các khóa tu nghiệp quân sự ở Fort Benning , tiểu bang Georgia, Hoa Kỳ trong hai năm 1956-1957.

Cuộc đời của ông là một chuỗi thăng trầm. Danh sách các chức vụ ông được giao phó trong quân đội cũng như chính quyền dân sự khá dài, chúng tôi chỉ nêu một vài trách nhiệm được nhiều người biết hơn cả trong đó có Sáng lập và Chỉ Huy Trưởng Thủy Quân Lục Chiến Việt Nam 1955, Tham Mưu Trưởng trường Võ Bị Quốc Gia Đà Lạt năm 1957, Chỉ Huy Trưởng Trung Tâm Huấn Luyện Quang Trung Năm 1964. Thứ trưởng Bộ Thanh Niên Nội Các Phan Huy Quát 1965, Tổng Giám Đốc Cảnh Sát Quốc Gia năm 1965-66. Về họat động xã hội và chính trị, năm 1945, tác giả tham gia đòan Thanh Niên Khất Thực để cứu đói 1945; Đại Việt Quốc Dân Đảng 1945. Từng lưu vong qua Trung Hoa 1946 đến 49, lưu vong qua Kampuchia từ 1960 đến 1965 vì liên hệ đến vụ đảo chánh bất thành và từ sau tháng Tư năm 1975, sống lưu vong tại Mỹ.

Trong cuộc đời họat động kéo dài từ giữa thập niên 1940 đến nay, ông Phạm Văn Liễu trực tiếp hay gián tiếp đã có mặt trong các biến động và có cơ hội tiếp xúc, liên hệ đến các nhân vật thời cuộc. Ngay chính ông cũng là một nhân vật có nhiều huyền thọai, như tham dự cuộc đảo chính hụt Tổng Thống Ngô Đình Diệm 1960, và chính biến nhằm lật đổ tướng Nguyễn Khánh.

* * *

Phạm Ðiền Như vào tối Thứ Bảy hằng tuần, tạp chí Văn Học Nghệ Thuật lại đến với quý thính giả. Tuần này tạp chí tiếp tục đề cập đến hồi ký Trả Ta Sông Núi qua cuộc nói chuyện với tác giả Phạm Văn Liễu. Đây cũng là kỳ chót về đề tài này…

Đại tá Phạm Văn Liễu tham dự cuộc đảo chánh lật đổ chế độ Ngô Đình Diệm 11 tháng 11 năm 1960. Khi nỗ lực này thất bại ông cùng với Đại tá Nguyễn Chánh Thi và một số nhân vật khác chạy sang sống lưu vong ở Cambodia. Mãi cho đến năm 1963, khi cuộc đảo chính lật đổ ông Diệm thành công, Hội Đồng Tướng Lãnh đã cho nhóm lưu vong ở Cambodia về nước.

Tiếp sau năm 1963 , miền nam Việt Nam bị xáo trôn mạnh vì những cuộc lên đường, xuống đường của sinh viên, giáo phái, của xung đột chính trị nội bộ. Các cuộc chỉnh lý, chính biến, triệt hạ quyền lực giữa các tướng lãnh đã xảy ra. Sự lên xuống hay thay bậc đổi ngôi của các nhân sự lãnh đạo đã khiến miền nam liên tục bị bất ổn. Ngòai xáo trộn nội bộ, đây cũng là giai đọan cộng sản Miền Bắc khai thác các kẽ hở, và sự suy yếu của miền Nam để gia tăng các họat động của họ. Tập II của Hồi Ký Trả Ta Sông Núi đưa ra rất nhiều chi tiết phong phú mô tả giai đọan tao lọan này.

Cuốn hồi ký Trả Ta Sông Núi cống hiến nhiều dữ kiện lịch sử rất đáng chú ý. Vì thời lượng, tạp chí chỉ nêu một điểm đại cương tác giả đã tâm sự. Mời quý thính giả theo dõi…

© 2004 Radio Free Asia, 2003-04-03 : phần I ; phần II

The Face of the Enemy, a documentary project

Over five million Vietnamese and 58 000 Americans died in what one side calls the American War and the other side calls the Vietnam War. Whilst countless stories have been told from the American point of view, very little has been heard from the Vietnamese side.

The Face of the Enemy is a documentary project that tells the story of the Vietnamese who fought in the American war, in their own words. In the film and installation veterans and their families have the chance, often for the first time, to recall the experiences that transformed and changed their lives. The project is built from over 150 hours of filmed interviews. The addition of rare archive footage and personal photos of the veterans themselves aids the attempt to chart a new perspective on one of the most decisive conflicts in modern history.

The project focuses more on personal stories than on the chronological events of the war. What did the Vietnamese feel when they joined the army? When they first arrived at the front? How did they see their comrades? The enemy? Their families back at home? How did the families at home think of the men and the woman at the front?


The Film

Directed photographed and produced by Erik Pauser / Producer Dylan Williams / Editor Clas Lindberg / Music JeanLouis Huhta  / Sound Ania Pauser, Nguyen Dinh Thien Y, Alan Hayslip / Additional photography Lars Siltberg / Location manager Nguyen Dinh Thien Y / Sound design Ove Valeskog Studio Snickeboa / Colorgrading and online Lars Siltberg, Henrik Lago / Postproduction facilities/ Presentationsdesign Cinepost studios / Translation Tue Nguyen Dinh, Thien Y, Thao Jörgenssen, Tran Thi Ha, Vu Tuan Anh, Nguyen Than Huong, Huonh Thi Than Nguyen, Pham Cong Phoung.

Produced by Brandklipparen Amp film  / A coproduction with SVT – Axel Arnö / With support from The Swedish Film Institute – Hjalmar Palmgren / The Swedish Arts Grants Committee / YLE – Iikka Vekhalati / DR – Mette Hoffman / Längmanska Kulturfonden / Helge Ax:son Johnsons stiftelse

Archive: SVT / Doan Thi Cong / The National Archives and Records Administration (NARA) / Vietnam Film institute / Larry Nibble Archives / Caprice record.

Web Project

Producer Erik Pauser / Design Mats Renvall / Programming Nils Ola Nilsson / Site curators Erik Pauser, Sophie Holgersson, Ana Valdés / The webproject is supported by Framtidens kultur / Production company Brandklipparen.

Source : The Face of the Enemy, a Documentary Project

See also Story tellers gallery with:

Christian Langworthy
Cu Chi commander – Tran Van Thuan
Doctor Pham Duong and his wife Truong Thi Ngoc Lan and their son Lam
Female Guerilla Fighters – Mrs. Tran Thi Nho, Mrs. Dang Thi Huong, Mrs. Le Thi Suong
Mrs Vo Thi Tram
Le Ly Hayslip
Mr. Do Duc Diu. Former soldier in the regular North Vietnamese army
Mr Diu: Hang – The daughter of Mr. Diu
Mr Diu: Mrs. Pham Niec
Mr. Nguyen van Ma and his wife Do Thi Bich Canh
Doan Thi Cong
Bao Ninh
To Tien Hoa
Hoang Van Tinh
Nguyen Than
Mr. Tran Thi Vong and his wife
Hoang Dinh Phuong

Heaven and Earth – Film d’Oliver Stone [1993]

Entre ciel et terre. Drame de Oliver Stone avec Debbie Reynolds, Haing S. Ngor, Joan Chen, Le Hiep Thi, Tommy Lee Jones.

Ly est une jeune vietnamienne. Nous suivons son épopée avant, pendant et après la guerre du Vietnam : entre le départ de son village investi par les troupes américaines pour se rendre à Saigon, sa rencontre avec un soldat américain, son envol vers les Etats-Unis et son retour au pays avec ses deux enfants…
Récompenses : Golden Globes 1994 : Golden Globe de la meilleure musique de film. Le scénario du film s’est basé sur les deux ouvrages autobiographiques de Le Ly Hayslip.


Heaven and Earth Trailer (1993)


Heaven & Earth 1993 / Trời và Trái Đất / Full movie by Oliver Stone


Heaven and Earth – Land Theme – Kitaro


Le Ly Hayslip : Entre Ciel et Terre – par Hélène Lê

S’il est un seul bouquin à recommander aux générations qui par chance ne vécurent pas la Guerre du Vietnam, il s’agit bien d’Entre le Ciel et la Terre (When Heaven and Earth change places : A Vietnamese Woman’s Journey from War to Peace).

Le Ly Hayslip, à l’aide de Jay Wurts, y conte son parcours de simple paysanne vietnamienne, tour à tour enfant, soldate, amante. Edité en 1998, le texte n’a pas perdu de sa force et s’ancre plus que jamais dans l’actualité. Le destin de cette grande dame qui inspira Oliver Stone, pour un troisième film consacré à la guerre du Vietnam (Entre Ciel et Terre, 1993), fascine par la compassion qui s’en dégage.

Parce qu’il est un témoignage de femme – un des seuls qu’il soit possible de trouver en librairie -, cet ouvrage autobiographique est dénué d’une violence cliché que l’on associe à la Guerre du Vietnam, nombre de films cultes aidant. Le Ly Hayslip ouvre les portes d’un dialogue en vu d’une compréhension, dont le manque engendra la haine sous ses yeux d’enfant, d’adolescente puis de femme. Pour la première fois, une Vietnamienne tente de saisir à l’aide des enseignements bouddhistes reçus de son père, le mécanisme complexe de la violence, omniprésent dans son existence. Dire qu’elle y parvient lui volerait de son crédit et pourtant… Au fil des pages, pardonner et aimer ses propres bourreaux devient possible, à l’instar de ce qu’elle fit.

S’il n’y avait pas eu son désir de paix, qui aurait braqué les projecteurs sur de simples paysans, acteurs obligés de cette guerre ? Du côté américain, les hommages aux soldats vétérans ne font pas défaut. A tel point qu’il n’est plus un seul Américain qui ne sache les séquelles psychologiques liées aux multiples massacres perpétrés au Vietnam.
En revanche, on néglige par manque de matière les dommages collatéraux qu’elle causa chez toute une génération de paysans vietnamiens enrôlés dans un idéal de patriotisme instrumentalisé. Le Ly Hayslip rétablit cet oubli à travers une réflexion sur le concept de bonheur chez les Vietnamiens, intelligemment confronté à celui de ses compatriotes d’adoption américains.

A l’adresse des Vietnamiens qui ont fui le pays suite à la guerre, Le Ly Hayslip offre un hommage symbolique à ceux qui comme elle, demeurent entre ciel et terre. Mais bien au delà d’une simple leçon d’amour, il s’agit d’un puissant message universel de tolérance et de paix. La seule arme qui vaille véritablement la peine d’être dégainée.

Hélène Le

A lire !
Hayslip Le Ly, When Heaven and Earth change places : A Vietnamese Woman’s journey from War to Peace, 1989.

Hayslip Le Ly, Child of War, Woman of Peace, 1993.

Réf. : Le Ly Hayslip (avec Jay Wurst), Entre le ciel et la terre, Paris : Editions du Seuil, 1993.

Source : Buddha Channel TV

* * *

« En 1986, citoyenne des Etats-Unis après avoir vécu seize ans en Amérique, je suis retourné au Vietnam. Je voulais savoir ce qu’étaient devenus ma famille, mon village, mon peuple et l’homme que j’avais aimé et qui m’avait donné mon premier fils. Je suis partie avec beaucoup de souvenirs et de nombreuses questions. Ce livre est l’histoire de ce dont je me souviens et de ce que j’ai découvert. »

Phung Thi Le Ly Hayslip

San Diego, Californie, 1989