Archives par mot-clé : Etats-Unis

François Guillemot : La guerre civile au Viêt-Nam, approche polémologique et pratique révolutionnaire

[ndlr] Communication de François Guillemot dans le séminaire de l’ERC : Social Dynamics of Civil Wars.

La prochaine séance du séminaire « Social Dynamics of Civil Wars » aura lieu :

Le mercredi 21 novembre 2018 de 18h à 20h  

Université Paris 1 Panthéon Sorbonne – Centre Broca 

21 rue Broca, 75005 Paris

Bâtiment A / salle 701 / 7ème étage

Nous aurons le plaisir d’accueillir François Guillemot, ingénieur de recherche CNRS à l’Institut d’Asie Orientale (ENS Lyon), pour une intervention intitulée :

« La guerre civile au Viêt-Nam, approche polémologique et pratique révolutionnaire ».

Résumé :

L’intervention de François Guillemot questionnera à travers deux textes inédits la catégorie « guerre civile » confrontée à l’expérience vietnamienne entre 1945 et 1975. La plus grande partie de sa communication vise à expliquer comment la « guerre du peuple », théorisée par le général Vo Nguyên Giap, se transforme en « guerre civile révolutionnaire » au Sud dans le contexte de la Guerre froide, de la rupture sino-soviétique et du communisme de guerre sous l’égide de Lê Duân. Ainsi, deux polémologies se sont concurrencées et croisées pour le leadership de la conduite et des modalités de la guerre. La stratégie de la lutte à outrance ne fut pas sans conséquences pour le coût général du conflit et questionne encore aujourd’hui la réconciliation nationale. Invisible dans l’historiographie officielle, le concept de « guerre civile » est peu à peu admis par les historiens vietnamiens à l’intérieur du pays alors qu’il apparaît comme une évidence dès les années soixante pour les intellectuels et artistes de la République du Viêt-Nam (1955-1975). Pour illustrer son propos, François Guillemot évoquera la pratique des « Biêt Dông », les commandos urbains vietnamiens dans la « guerre civile révolutionnaire » au sud. Une discussion générale suivra cette communication qui s’inscrit dans le cadre de l’ERC « Dynamiques sociales de la guerre civile » (Social Dynamics of Civil Wars) portée par Gilles Dorronsoro.

  • Ouvrage cité : François Guillemot, Viêt-Nam, fractures d’une nation. Une histoire contemporaine de 1858 à nos jours, Paris, La Découverte, Poche / Sciences humaines et sociales, 2018.

Image « à la une » :  Echange de prisonniers vietnamiens entre le Nord et le Sud, Bien Hoa 1973. La pancarte dit : « Retourner chez les communistes s’est se suicider ». Source : Manh Hai

“1969: Vietnamization and the Year of Transition in the Vietnam War” (Call for Papers and Panels)

Message de Steve Maxner du Vietnam Center à l’université Lubbock du Texas.

Conference Call for Papers and Panels
“1969:  Vietnamization and the Year of Transition in the Vietnam War”

April 25-27, 2019, Lubbock, Texas

The Vietnam Center and Archive (VNCA) and the Institute for Peace & Conflict (IPAC) at Texas Tech University are pleased to announce a conference focused on the year 1969. We expect in this conference to approach a wide range of historical events and topics by hosting presenters who examine diplomatic, military, international, regional, and domestic aspects of the Vietnam War. We also seek presentations that reflect the recent and emerging scholarship on the transition of leadership from Johnson to Nixon and from Westmoreland to Abrams in challenging and complicating existing interpretations of them and their policies. We are also particularly interested in papers that address the concepts of “Vietnamization” and the shift toward “pacification.” We seek presentations that reflect all participants and perspectives, including those of the US, RVN, DRV, NLF, and other nations involved. Additional areas of interest include the strategic and tactical decision-making to expand the war into Cambodia with OPERATION MENU. We also encourage presentations that examine the social and religious aspects of the war, the antiwar and peace movements at home and abroad, the effect of journalism and reporting on the war, and the efforts to end the conflict through international diplomacy and military and diplomatic means in Vietnam and Southeast Asia.

This two-day conference will be hosted in Lubbock, Texas. Conference organizers welcome both individual presentation proposals as well as pre-organized panel proposals that include a moderator/commentator and three individual presentations. Conference sessions will follow the standard 90-minute format to include 60 minutes for presentations (20 minutes per presentation) followed by 30 minutes for commentary, questions, and discussion. Presentations by veterans are especially encouraged as are presentations by graduate students. Graduate student travel grants will be made available to select students. All presentations will be video recorded and made publicly available after the conference via the Vietnam Center and Archive website. Select papers may also be published in a collection by the TTU Press.

Proposal submission deadline is February 1, 2019.

Please submit a 250-word abstract and separate two-page CV/resume to VietnamConference.TTU@gmail.com. The program committee of Ron Milam, Steve Maxner, Justin Hart, Dave Lewis, and Laura Calkins will evaluate all paper proposals and develop a program that reflects the many remarkable aspects of 1969. If submitting a panel proposal, please include separate abstracts for each proposed presentation and CVs/resumes for each speaker.

Thank you for your interest in participating in this conference.

“People and History: The United States Intervention in Vietnam Through the Eyes of a Diplomat, 1965-1975”.

[ndlr] Histoire orale. Présentation le 1er octobre 2018 du témoignage de Bui Diêm, ancien ambassadeur de la République du Viêt-Nam (Sud, 1955-1975) aux États-Unis. Nous remercions le chercheur Alex-Thai D. Vo pour cette information (présentation ci-dessous).

October 1, 2018, the Vietnam War Oral History Project will release an oral history documentary titled “People and History: The United States Intervention in Vietnam Through the Eyes of a Diplomat, 1965-1975”.  The project features an extensive ~17 hours of interview with Bui Diem, the former Republic of Vietnam Ambassador to the United States.

Please click the following links for two excerpts:
https://www.youtube.com/watch?v=hLSGCEK0mto (introduction)

https://www.youtube.com/watch?v=0iysAYNMJrI (Part 1 sample)

The Vietnam War Oral History Project gathers, preserves, and disseminates recorded interviews pertaining to the history of the Vietnam War.  The objective of the Project is to preserve the historical memories and viewpoints of those who participated in, contributed to, or experienced the war.  The records will be retained for students, researchers, and others who may be interested in the subject and the historical period that the Project covers.

 

Table of Contents

I

Phần 1:    Nguồn Gốc Sự Can Thiệp Của Hoa Kỳ Tại Việt Nam, 1945-1965

 

II

Phần 2:    Hoa Kỳ Đưa Quân Vào Việt Nam

Phần 3:    Sự Hiện Diện Của Người Mỹ và Các Ảnh Hưởng về Kinh Tế, Xã Hội, Chính Trị, và Quân Sự

Phần 4:    1968: Mậu Thân, Bầu Cử và Những Ảnh Hưởng Đưa Đến Paris

Phần 5:    Hiệp Định Paris và Những Hậu Quả

 

III

Phần 6:    Phong Trào Phản Chiến và Ảnh Hưởng Đối Với Chính Sách Việt Nam Của Hoa Kỳ

Phần 7:    Những Diễn Biến Đưa Đến Paris

Phần 8:    Hội Đàm Sơ Bộ Tại Paris

Phần 9:    Richard Nixon, Anna Chennault và Cuộc Bầu Cử Năm 1968

Phần 10:  Mật Đàm Paris

Phần 11:  Sự Vận Hành Của Nền Chính Trị Hoa Kỳ và Việt Nam Hóa Chiến Tranh

Phần 12:  Phản Chiến Bùng Nổ, Hồ Sơ Pentagon, và Lo Ngại Của Hoa Kỳ về Cuộc Bầu Cử Tổng Thống Năm 1971 ở Nam Việt Nam

Phần 13:  ‘Vừa Đánh Vừa Đàm’, ‘Xích Lại Gần Nhau’, và ‘Hòa Bình Trong Danh Dự’

 

IV

Phần 14:  Bài Học Lịch Sử và Những Vấn Đề Đại Cương

Phần 15:  Để Hiểu Thêm về Con Người và Nền Chính Trị Hoa Kỳ

Details on the documentary:Price: $20 plus shipping for a 64GB USB stick
What is included: ~17 hours of video, divided into 15 thematic parts (table of context below). Additionally, there will be ~ 300 pages of Vietnamese transcription and approximately 150 digitized documents. Overall, I hope this project will be useful for many. Please refer it to those who may be interested, especially your home institution’s library! To order, please contact me via vietnamwaroralhistoryproject@gmail.com oralexthaivo@gmail.com.

For more information on the project:

Réactions officielles des États-Unis et de l’Union européenne à la suite des lourdes condamnations contre des militants pro-démocratie

[ndlr] Suite à la condamnation de six activistes pro-démocratie le Ministère des affaires étrangères américain a publié un communiqué sur le site de l’ambassade US au Viêt-Nam. L’union européenne a également vivement protesté à travers un communiqué officiel. Textes bilingues reproduits ci-après.

U.S. DEPARTMENT OF STATE
Office of the Spokesperson

For Immediate Release

STATEMENT BY HEATHER NAUERT, SPOKESPERSON
April 5, 2018

Sentencing of Peaceful Activists in Vietnam

The United States is deeply troubled that a Vietnamese court has convicted and sentenced peaceful activists Nguyen Van Dai, Le Thu Ha, Pham Van Troi, Nguyen Trung Ton, Nguyen Bac Truyen and Truong Minh Duc to harsh prison sentences under the vague charge of “activities aimed at overthrowing the people’s administration.”  We note with concern that Vietnamese authorities held Nguyen Van Dai and Le Thu Ha in pre-trial detention for over two years.

Individuals have the right to the fundamental freedoms of expression, association, and peaceful assembly, both online and offline.  The United States is deeply concerned by the Vietnamese government’s efforts to restrict these rights, through a disturbing trend of increased arrests, convictions, and harsh sentences of peaceful activists.

The United States calls on Vietnam to release all prisoners of conscience immediately, and to allow all individuals in Vietnam to express their views freely and assemble peacefully without fear of retribution.

We also urge the Vietnamese government to ensure its actions and laws, including the Penal Code, are consistent with the human rights provisions of Vietnam’s Constitution, and Vietnam’s international obligations and commitments.

BỘ NGOẠI GIAO HOA KỲ
Văn phòng Người phát ngôn
Cho đăng tải ngay

Tuyên bố của Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ Heather Nauert về bản án đối với các nhà hoạt động ôn hòa ở Việt Nam

Ngày 5/4/2018

Hoa Kỳ quan ngại sâu sắc về việc một tòa án của Việt Nam đã kết án và tuyên án các nhà hoạt động ôn hòa Nguyễn Văn Đài, Lê Thu Hà, Phạm Văn Trội, Nguyễn Trung Tôn, Nguyễn Bắc Truyển và Trương Minh Đức với các án tù nặng nề dưới tội danh mơ hồ “hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân.” Chúng tôi lo ngại nhận thấy rằng chính quyền Việt Nam đã tạm giam Nguyễn Văn Đài và Lê Thu Hà trong hơn hai năm trước khi xét xử.

Tất cả mọi người có quyền cơ bản như tự do biểu đạt, quyền lập hội và tụ họp ôn hòa, cả trên mạng và ngoài đời. Hoa Kỳ quan ngại sâu sắc trước những nỗ lực của chính phủ Việt Nam nhằm hạn chế những quyền này thông qua xu hướng gia tăng các vụ bắt giữ, kết án và những bản án hà khắc đối với các nhà hoạt động ôn hòa.

Hoa Kỳ kêu gọi Việt Nam thả tất cả tù nhân lương tâm ngay lập tức, và cho phép tất cả cá nhân ở Việt Nam tự do bày tỏ quan điểm của họ và tụ họp một cách ôn hòa mà không lo sợ bị trừng phạt.

Chúng tôi cũng hối thúc chính phủ Việt Nam đảm bảo những hành động và luật pháp của mình, trong đó có Bộ luật Hình sự, nhất quán với những điều khoản về nhân quyền trong Hiến pháp Việt Nam và những cam kết và nghĩa vụ quốc tế của mình.

Source : U.S. Embassy & Consulate in Vietnam

###

Statement by the Spokesperson on the sentencing of human rights activists in Vietnam

Bruxelles, 05/04/2018 – 16:30, UNIQUE ID: 180405_8

The sentencing today of Mr Nguyen Van Dai, Ms Le Thu Ha, Mr Pham Van Troi, Mr Nguyen Trung Ton, Mr Nguyen Bac Truyen and Mr Truong Minh Duc as part of an extensive enforcement of the national security provisions of the Penal Code continues the negative trend of prosecuting and sentencing human rights activists and bloggers in Vietnam.

These individuals have peacefully advocated the promotion and protection of human rights as guaranteed by the Vietnamese Constitution, the Universal Declaration of Human Rights, and the International Covenant on Civil and Political Rights. Their sentences are in direct breach of these international obligations, which Vietnam has itself signed up to, and which the European Union expects full respect for.

The European Union is strongly committed to the protection of human rights defenders across the world. We will continue to monitor and work with the authorities and all relevant stakeholders to improve the human rights situation in Vietnam.

Tuyên bố của Người phát ngôn của Đại diện Cấp cao về Chính sách Đối ngoại và An ninh của Liên minh Châu Âu về việc kết án tù các nhà hoạt động nhân quyền tại Việt Nam

Việc tuyên án hôm nay đối với Ông Nguyễn Văn Đài, Bà Lê Thu Hà, Ông Phạm Văn Trội, Ông Nguyễn Trung Tôn, Ông Nguyễn Bắc Truyễn và Ông Trương Minh Đức như là một phần của sự áp dụng rộng rãi các điều khoản về [an] ninh quốc gia của Bộ luật Hình sự tiếp tục là xu hướng tiêu cực trong việc truy tố và kết án các nhà hoạt động nhân quyền và các blogger ở Việt Nam.

Các cá nhân này đã vận động một cách ôn hòa cho việc phát huy và bảo vệ nhân quyền như đã được đảm bảo bởi Hiến pháp Việt Nam, Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền, và bởi Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị. Việc tuyên án họ là sự vi phạm trực tiếp các nghĩa vụ quốc tế mà Việt Nam đã ký kết, và Liên minh châu Âu mong muốn tôn trọng hoàn toàn các nghĩa vụ đó.

Liên Minh Châu Âu cam kết mạnh mẽ cho việc bảo vệ các nhà hoạt động nhân quyền trên toàn thế giới. Chúng tôi tiếp tục theo dõi và làm việc với các nhà chức trách và các bên liên quan để cải thiện tình hình nhân quyền tại Việt Nam.

Source : European External Action Service

Lan Cao : Vietnam Wasn’t Just an American War [NYT]

[ndlr] Nouvel article sur la guerre, une perspective du côté vietnamien sous la plume de l’écrivaine Lan Cao.

More than 40 years after its end, the Vietnam War remains, for Americans, essentially an American experience, or more accurately, an American metaphor. The continuing American inability and unwillingness to include the Vietnamese perspective also speaks volumes about how the United States relates to the rest of the world. Americans want to be understood but rarely want to understand others.

Hollywood movies have been particularly powerful in shaping America’s Vietnam War narrative. The story line may change, but the backdrop is the same. Chaos, not just wartime chaos, not just the proverbial “war is hell” chaos, but its Asiatic variant — with the inscrutable and unknowable always lurking and pouncing upon the naïve American protagonist. Predictably, as in “Apocalypse Now,” there were fetid rivers, torrid jungles and impassive brown faces as backdrops to an American soldier’s odyssey through the heart of darkness that is Vietnam.

The overarching theme was Vietnam’s meaninglessness and what it did to Americans and America. There was always the tortured, psychologically unglued Vietnam veteran like the one in “The Deer Hunter.” Metaphor takes over as American prisoners of war were forced to endure Russian roulette, a supposedly popular game played in back alleys by natives who seemingly have little value for life. Whether this game existed was irrelevant. It served to symbolize the brutality of war and the lunacies of this particular war.

Lire la suite : New York Times, 22/03/1967.

Ouvrage de cette auteure :

Image « à la une » : Soldats sud-vietnamiens lors d’un engagement contre les troupes nord-vietnamiennes près de Khê Sanh © 1971 UPI radio by Willie Vicoy

Vietnam War Oral History Project: U.S. Marines landing in Đà Nẵng, March 8, 1965

[ndlr] Mise en ligne sur YouTube d’une interview avec Bui Diêm, ancien ambassadeur de la République du Viêt-Nam qui évoque le débarquement des Marines à Danang le 8 mars 1965. Signalé sur VSG par Alex-Thai D. Vo (Cornell University) que nous remercions.

 

This is part of the Vietnam War Oral History Project–People and History: The United States Intervention in Vietnam Through the Eyes of a Diplomat, 1965-1975 [Con Người và Lịch Sử: Sự Can Thiệp Của Hoa Kỳ Tại Việt Nam Qua Cái Nhìn Của Một Nhà Ngoại Giao, 1965-1975].

Transcription

• Hỏi: Như thế thì có nghĩa là, ông nói đó là năm 1964, thì có nghĩa là những cái sự hiện diện của Mỹ có trước ngày 8 tháng 3, năm 1965 phải không?

Bùi Diễm: Đúng rồi, nhưng mà có dưới hình thức của những cái người tham gia vào phi vụ Rolling Thunder mà thôi.

• Hỏi: Ông có biết có bao nhiêu người không?

Bùi Diễm: Không, tôi không biết rõ chắc chắn không phải những đơn vị mà người ta gọi là đơn vị chiến đấu. Chỉ là những đơn vị để mà phục vụ những phi vụ đi ra miền Bắc mà thôi. Thế rồi đến lúc khi mà ông Quát cũng có được biết rằng cũng có nhu cầu phải bảo vệ phi trường Đà Nẵng, thời gian chóng quá, chỉ chưa đầy có ít hôm thôi bởi vì chính phủ Phan Huy Quát mới được thành lập, nếu mà tôi không nhầm vào cái ngày 15 tháng hai năm 1965. Từ 15 tháng hai cho đến mùng 8 tháng 3 chỉ có ba tuần lễ thôi. Thành thử nếu người Mỹ thật sự có nói với ông Quát là có nhu cầu bảo vệ phòng thủ trường bay Đà Nẵng đó thì thời gian giữa chính phủ Phan Huy Quát được thành lập tới cái ngày mùng 8 tháng 3 chỉ có 3 tuần thôi. Mà rồi tới lúc 3 tiểu đoàn thủy quân lục chiến nó đổ bộ vào Đà Nẵng đó thì nếu tôi không lầm tôi theo dõi những tài liệu của chính những người Mỹ của Ngũ Giác Đài và của Bộ Ngoại Giao Mỹ, thì chính ông Đại sứ Maxwell Taylor cũng biết là có thể có sự can thiệp mạnh mẻ hơn về phương diện quân sự vào việc bảo vệ cái phi trường Đà Nẵng nhưng mà cũng hơi ngỡ ngàng ngày mùng 3 tháng năm 1965 khi thấy ba tiểu đoàn thủy quân lục chiến Mỹ đồn dập đổ bộ vào buổi sáng mùng 8 năm 1965. Vào buổi sáng hôm đó như tôi đã nói trong cuốn sách của tôi, mới sáng sớm ông Quát đã gọi giây nói cho tôi, với tư cách là một người cộng sự viên gần nhất của ổng ấy, tôi là Bộ trưởng tại Phủ Thủ Tướng. Ổng bảo tôi anh phải đến tôi sớm, tôi cần anh sáng sớm hôm nay có việc cần. Tôi vội vàng tôi đến nhà ông Quát thì tại đó tôi thấy sự có mặt của người cố vấn của tòa đại sứ Hoa Kỳ tức là ông Manfull. Thế thì tôi vừa đến tôi đã thấy sự có mặt của ông Manfull ở nhà ông Phan Huy Quát rồi. Ông Quát bảo tôi “Anh ở đây rồi thì anh phải sửa soạn thảo một bản thông cáo để loan báo việc 3 cái tiểu đoàn thủy quân lục chiến đổ bộ vào Đà Nẵng.” Tôi hết sức ngạc nhiên, tôi bảo “có cái chuyện gì mà nguy hiểm đến thế mà quân đội Mỹ phải đổ bộ đến Việt Nam?” Tôi hỏi ông Quát như thế. Thì ông Quát bảo, “Tôi sẽ nói chuyện với anh về sau nhưng bây giờ anh cứ ra với ông Manfull đi, anh cùng với ông ấy thảo luận việc làm sao có được một bản thông cáo về việc đỗ bộ của 3 cái tiểu đoàn thủy quân lục chiến.” Tôi hỏi ông Manfull, “Sự kiện nó như thế nào cho tôi biết để mà tôi với ông thảo ra một cái bản thông cáo loan báo việc mà đổ bộ của thủy quân lục chiến.”

• Hỏi: Loan báo là loan báo cho quần chúng hay cho tất cả miền Nam Việt Nam?

Bùi Diễm: Cho quần chúng, vừa cho miền Nam biết rằng hôm nay ngày đó giờ đó có những tiểu đoàn của thủy quân lục chiến Hoa Kỳ đổ bộ vào Việt Nam để giúp đở Việt Nam bảo vệ phòng thủ phi trường Đà Nẵng. Tôi ngồi với ông Manfull tôi làm xong cái thông cáo đó rồi thì là ông Manfull ra về thì tôi lại quay lại hỏi ông Quát, “Bây giời ông nói cho tôi rõ đi, tại làm sao mà có việc này.” Ông ấy có nói với tôi rằng mấy hôm trước ông Maxwell Taylor có nói với ổng ấy một cách chung chung, không nói rõ ngày, không nói rõ bao nhiêu nhưng bảo có thể có cái sự có mặt của một số quân đội Mỹ để bảo vệ trường bay Đà Nẵng—thì đấy sự ngạc nhiên của cá nhân tôi cũng như có lẽ một cái ngạc nhiên của ông Phan Huy Quát nữa khi mà có việc 3 cái tiểu đoàn thủy quân lục chiến đó đổ bộ vào Việt Nam. Thì đấy tất cả là những sự kiện, facts, mà để tả rõ bước đầu của sự can thiệp trực tiếp của người Mỹ bằng những đơn vị chiến đấu ở Đà Nẵng, lúc bấy giờ là đầu năm 1965.

Tôi cũng phải nói thêm là thế này, về sau nầy tôi có tra cứu về những tài liệu của người Mỹ mà tài liệu của người Mỹ cũng dần dần được giải mật thì tôi thấy rằng chính ông Maxwell Taylor ông ấy cũng rất không đồng ý về chuyện đổ bộ mà nhiều như thế, bởi vì ông ấy bảo “ừ thì đổ bộ quân một số cũng được nhưng mà tại sao lại mang những dụng cụ nặng, những chiến xa như thế nầy là như thế nào?” Trong một bản gọi điện của ông ấy gửi về cho chính phủ ở Hoa Thịnh Đốn, ông ấy tỏ ý là ông ấy không vui lòng lắm về sự có mặt của đông đủ những thủy quân lục chiến ở miền Nam. Và đến lúc về sau nữa thì trong một cuốn sách của ông Alexis Johnson, cũng là một người đại sứ, là phó đại sứ cho ông Maxwell Taylor, ổng ấy nói rõ lám: “Tôi và ông tướng Taylor là những người chủ trương không muốn có sự có mặt đông đủ của người Mỹ trong trận chiến tranh Việt Nam.” Thì người ta mới thấy rằng ngay ở trong cái chính phủ của nước Mỹ cũng có những nhóm này chủ trương thế này và những nhóm khác chủ trương thế khác và tùy từng lúc khi mà nhóm nào có ảnh hưởng nhiều hơn cả ở bên cạnh ông Tổng Thống thì lúc bấy giờ là gọi là trên mặt thực tế chính sách đó được thực hiện, nghĩa là lúc mà thủy quân lục chiến đổ bộ vào Đà Nẵng thì có lẽ phe quân nhân họ có ảnh hưởng lớn ở bên cạnh chính phủ ông Tổng Thống Johnson, cho nên áp đảo những ý kiến khác, thí dụ như của Bộ Ngoại Giao chẳng hạn. Thì như Bộ Ngoại Giao về sau tôi được biết, tôi tiếp xúc với rất là thân thiện với ông Bundy chẳng hạn thì tôi hiểu ông ấy cũng như những người khác cũng rất dè đặt về vấn đề tham chiến một cách ồ ạt của người Mỹ vào trong trận chiến Việt Nam. Nhưng mà điểm đó là một điểm quan trọng để cho chúng ta thấy rõ là trong suốt trận chiến tranh Việt Nam tuy rằng người Mỹ có một chính sách lớn, là chính sách ngăn chận be bờ đó, nhưng mà trong cái phạm vi của chính sách ngăn chận be bờ đó có rất nhiều khuynh hướng. Có khuynh hướng ôn hòa, có những khuynh hướng diều hâu, thì chúng ta mới nhìn thấy rằng thì là tất cả cái cuộc chiến tranh Việt Nam, nó được diễn ra nhưng mà qua những thời kỳ hết gọi là khuynh hướng này có ảnh hưởng nhiều rồi qua cái khuynh khác, cũng như đến lúc về sau những vấn đề gọi là giải pháp hòa bình dưới thời của ông Nixon và ông Kissinger chẳng hạn. Cũng vẫn là những chuyện mâu thuẩn ở trong nội bộ của chính phủ Hoa Kỳ, có nhóm này đề nghị thế này nhóm khác đề nghị thế khác, nhưng mà cuối cùng ông Tổng Thống Mỹ có một quyết định nào đó thì sẽ tùy thuộc vào ảnh hưởng nào đó mạnh hơn để mà có thể nói rằng thuyết phục được ông Tổng Thống đi theo con đường nào.

Kao Kalia Yang : The Latehomecomer – Recension de Charlotte Colas

Réf. : Kao Kalia Yang, The Latehomecomer. A Hmong family memoir, Coffee House Press, 2008, réédité en 2017.

L’ouvrage The Latehomecomer de Kao Kalia Yang est publié en 2008 aux éditions Coffee House Press. L’auteure Hmong née au Laos obtient la nationalité américaine par naturalisation au cours des années 1990. Kao Kalia Yang est aujourd’hui professeure à l’université et écrivaine. Ce livre qui prend la forme d’une autobiographie familiale, collective, raconte l’histoire d’un clan Hmong depuis sa fuite du Laos jusque dans son intégration difficile aux États-Unis, dans l’État du Minnesota. Il n’est pas question de faire de l’histoire dans ce livre mais surtout de rendre visible la communauté hmong américaine et de lui donner une voix pour s’exprimer. Il s’agit d’un projet personnel sur lequel l’auteure a travaillé pendant près de quatre années.

Son ouvrage est divisé en quatre grandes parties qui racontent successivement les différentes étapes de l’exil familial : dans un premier temps la fuite de la famille Yang vers la Thaïlande avant la naissance de l’auteure. La seconde partie décrit la vie quotidienne dans le camp de réfugié de Ban Vinai dans lequel Kao Kalia voit le jour. Ensuite, la troisième partie se focalise sur la « renaissance » de cette famille aux États-Unis, ils bénéficient d’aides leur permettant à la fois de vivre mais ces aides s’accompagnent d’une stigmatisation qui les emprisonne dans leur identité de réfugié. La dernière partie constitue un hommage à sa grand-mère à travers le récit de ses funérailles et l’évocation du retour de son âme auprès de ses ancêtres selon les traditions hmong. Le rôle de porte parole des Hmong de Kao Kalia Yang se déploie dans un texte poétique, aussi bien dans les descriptions que dans l’expression des sentiments.

Cet ouvrage sans aucun doute contraste avec l’histoire de la guerre du Vietnam telle qu’elle est véhiculée et racontée dans les États-Unis d’après-guerre et apporte un nouvel éclairage aux travaux universitaires sur les Hmong. A ce titre, il peut être considéré comme une source primaire bien qu’ayant été rédigé de nombreuses années après les faits. La publication de cette autobiographie est contemporaine de la reconnaissance croissante du rôle et de l’engagement des Hmong dans la guerre du Vietnam ; au moment où des mémoriaux, rendant hommage au Hmong ayant participé à cette « guerre secrète », sont érigés dans les États du Minnesota, du Wisconsin, et de la Californie, états où la migration hmong a été significative.

Engagés dans les guerres d’Indochine

Cette autobiographie familiale ne peut être abordée sans avoir au préalable rappelé les conditions politiques qui ont mené une grande partie des Hmong du Laos à quitter leurs terres natales. Les Hmong sont une minorité ethnique que l’on retrouve en Chine, au Laos, et au Vietnam. Au Laos, les Hmong sont une population montagnarde et habitent traditionnellement dans un milieu dit hostile. C’est d’abord pendant la guerre d’Indochine que les Hmong sont engagés pour se battre aux côtés des Français, ils participent ainsi à la bataille de Diên Biên Phu en 1954.  En 1962, c’est au tour des Américains de recruter les Hmong pour lutter contre les communiste au Laos. Cette opération «  US Secret War », financée par la CIA, s’inscrit dans le contexte de la guerre civile laotienne (1960-1975), conflit annexe de la guerre du Vietnam. Le général Vang Pao dirige les Hmong dans ces opérations militaires. En 1975, lors du départ des derniers militaires américains du sol laotien, les aides militaires sont également suspendues. Le Pathet Lao prend le pouvoir et la république populaire et démocratique du Laos est proclamée le 2 décembre 1975. A partir de cette date là, les Hmong considérés comme des traîtres à la nation laotienne vont devenir la cible du régime communiste.

Une autobiographie familiale et collective

L’aspect familial joue un rôle important dans ce livre : ce sont les témoignages, les récits des membres de sa famille, sa grand-mère d’abord, puis son père et sa mère ensuite qui lui ont permis de partager avec le lecteur cette histoire. Son enfance, puis son adolescence ont été bercées par les récits familiaux sur la fuite du Laos à partir de 1975, année où la République démocratique populaire du Laos a été proclamée. L’auteure donne effectivement la voix à plusieurs narrateurs pour mieux raconter leur parcours de vie. S’il n’y a qu’une auteure, c’est l’assemblage des témoignages familiaux qui donne naissance et vie à cette autobiographie. Un chapitre est consacré à sa grand-mère, personnalité avec laquelle elle a toujours été très proche, grâce à laquelle elle a pu malgré un déracinement ne pas se détacher de la culture hmong. Sa grand-mère n’ayant jamais appris l’anglais et étant restée profondément Hmong avant tout, elle constitue le point d’ancrage de sa famille dans la culture hmong. Elle est le lien le plus fort et le plus solide entre les différentes personnes de la famille. Son décès en 2003 constitue le point de départ de l’écriture de cet ouvrage.

L’histoire de la fuite de ses parents et des autres membres de la famille est chaotique, elle est faite de rencontres , de séparations et de retrouvailles, de séparations encore avant des retrouvailles finales de l’autre côté du Mékong, en Thaïlande. En effet les parents de l’auteure se sont rencontrés puis mariés pendant cette période sombre dans les montagnes du Laos. La traversée périlleuse du Mékong pour atteindre la rive thaïlandaise est particulièrement difficile et les descriptions de l’auteure sont vives et puissantes. Cette étape est un moment charnière, autant dans l’histoire familiale du clan Yang que dans la narration de The Latehomecomer.

La vie dans plusieurs camps de réfugiés en Thaïlande est décrite et racontée par l’auteur.  Pour le camp de Ban Vinai, situé en Thaïlande, dans lequel l’auteur est née, et où elle a passé les six premières années de sa vie (de décembre 1980 à janvier 1987) ; ce sont ses propres souvenirs ( en étant jeune, elle n’a pas beaucoup de souvenir du camp) et ceux de sa famille qui s’entremêlent. Ses souvenirs sont plutôt positifs, voire nostalgiques quand ils sont comparés à ceux d’une époque moins heureuse sur les terres américaines. Là bas en Thaïlande, ils se sont accommodés de cette vie de réfugié. Bien que dans une logique de survie face aux maladies, aux épisodes de rationnement alimentaire, la vie est plus que tout célébrée selon les mots de l’auteur.

Être Hmong et Américain

L’enjeu principal du texte, c’est celui de la définition de l’identité hmong américaine; cette identité oscille entre la volonté de perpétuer les traditions ancestrales de la culture hmong, de ne pas perdre cette identité dont ils sont fiers ; et l’aspiration à s’intégrer dans leur pays d’accueil, les États-Unis. Et pour cela, essayer de devenir Américain, en parlant anglais, en allant à l’école, puis à l’université. L’auteure de cet ouvrage est l’exemple même de ce mélange. C’est d’ailleurs cette quête d’une identité, d’un foyer que l’on retrouve dans le titre du livre, The Latehomecomer. La quête a été longue, mais finalement les Hmong  ont trouvé leur chez-eux. Aujourd’hui la communauté hmong américaine représente 260 000 individus ; parmi eux 62 000 se situent dans la commune urbaine de Minneapolis ce qui en fait la plus grande population Hmong américaine. Et en ce sens, cette communauté n’est pas silencieuse. Elle a vocation à revendiquer son histoire au sein même de l’histoire des États-Unis.

Être Hmong aux États-Unis c’est aussi passer du statut de réfugié qu’ils portent depuis leur reconnaissance par le HCR de l’ONU à leur arrivée en Thaïlande au statut de citoyen américain par naturalisation pour ceux nés au Laos, ou en Thaïlande, et par le droit du sol pour les descendants nés aux Etats-unis. Leur condition de réfugié cesse au moment où le refuge devient un véritable foyer familial. Ils ne sont pas laotiens, ils sont avant tout Hmong et Américain. Cette dichotomie identitaire revient régulièrement dans les paroles de l’auteure: « Je suis Hmong », « Essayer de devenir Américain ». Être Hmong américain représente un espoir pour les jeunes générations qui disposent des clefs pour réaliser leur futur, ils n’ont pas de contraintes telles que la guerre, la famine ; pourtant la difficulté de s’intégrer est réelle. Le communautarisme est perçu ici comme un appui et soutien réel mais  l’auteure souligne parfois la mauvaise influence que peut avoir ce communautarisme fort qui tend à se refermer sur lui-même.

Le parcours de l’auteure n’a pas été évident bien sûr ; elle partage avec les lecteur ses premiers pas à l’école et l’apprentissage difficile de la langue anglaise. Elle nous plonge dans son paradoxe  communicatif : elle a une très bonne compréhension écrite et orale très bonne mais elle n’arrive pas à s’exprimer à l’oral en anglais, à l’école comme à l’extérieur de la maison. Ce mutisme peut s’expliquer par cette peur des moqueries sur laquelle elle revient à plusieurs reprises dans le livre. Ce témoignage qu’elle nous livre en anglais est le moyen de sceller son appropriation de la langue anglaise, elle en parle d’ailleurs à la fin du livre dans l’hommage qu’elle rend à sa famille, et de façon plus extensive à la communauté hmong. Elle a réussi à trouver refuge non seulement aux États-Unis mais aussi dans cette langue qui il fut un temps n’était pas la sienne. Aujourd’hui elle la considère comme une partie d’elle, et son aspiration à être écrivain et à raconter une histoire dans la  langue anglaise ne fait que grandir.

Cette quête identitaire repose également sur la volonté des parents et des oncles et tantes à la réussite sociale et économique de leurs enfants et jeunes de la famille. Une certaine pression familiale à la réussite se développe autour des Hmong les plus jeunes; il faut non seulement avoir de bonnes notes à l’école mais aussi aller à l’université et participer à l’ascension sociale à laquelle les générations précédentes n’ont pas profité et pour laquelle ils se sont sacrifiés.

La culture hmong au cœur de l’ouvrage

Tout au long de cet ouvrage, le lecteur a la possibilité de découvrir la culture hmong à travers différentes anecdotes, à travers les paroles relatées de la grand-mère. C’est ce qui en fait un point fort de cet ouvrage ; l’histoire et la définition de son identité se fait également par la prise en compte des rites et traditions qui nous traversent et nous définissent. Plusieurs traditions sont intéressantes à retenir, la première étant la façon dont les Hmong appréhendent la naissance des enfants :  dans la culture hmong, les bébés naviguent au dessus des nuages avant de naître jusqu’au moment où ils prennent la décision de venir sur terre pour rejoindre leur famille. Une autre tradition explicitée dans ce récit, c’est celle de l’importance de la transmission d’un objet d’une mère à sa fille pour lui permettre de la retrouver après la mort. Cette tradition met l’accent sur l’existence d’une vie après la mort dans la culture hmong, d’où la nécessité de pouvoir rejoindre les membres de sa famille.

Elle nous rappelle tout au long de l’ouvrage le rôle central de la culture orale chez les Hmong, la transmission des mythes hmong et du savoir a toujours été une transmission orale. Aujourd’hui elle s’inscrit dans les pages de ce livre, et l’auteure souhaite qu’elle soit transmise au delà de la communauté qui les pratique et les a créés. Si elle raconte son histoire et l’histoire de sa famille, le récit se cristallise autour du personnage de sa grand-mère. Cette personnalité représente le fil conducteur de la communauté hmong, elle a connu la colonisation, la guerre d’Indochine, la guerre du Vietnam, puis l’exil de son pays natal, la vie dans le camp de réfugié, et enfin l’arrivée aux États-Unis. C’est un personnage romanesque auquel l’auteure voue un véritable culte. C’est la culture et la migration hmong même qui est personnifiée en la personne de la grand-mère de Kao Kalia Yang.

★ ★ ★

L’ouvrage de Kao Kalia Yang trouve son intérêt dans le fait qu’il constitue un témoignage de première main des réfugiés hmong. Il rend visible un conflit de la péninsule indochinoise qui est régulièrement oublié, effacé par les autres conflits de la péninsule, telle que la guerre du Vietnam, ou le génocide perpétré par les Khmers rouges au Cambodge ; le récit met également en lumière les migrations engendrées par ce conflit hmong. Toutefois ce livre n’a pas vocation à critiquer l’historiographie mais plutôt à raconter et rendre lisible cette histoire pour rendre justice à ce peuple. L’ouvrage d’investigation de Cyril Payen, Laos, la guerre oubliée est un ouvrage plus critique, plus engagé qui a pour but de dénoncer un oubli de cette guerre, de la part du gouvernement français et américain qui ont une responsabilité dans le conflit Hmong du Laos. En s’entremêlant dans The Latehomecomer, la petite histoire et la grande histoire donnent aux lecteurs des clés pour découvrir l’exil des Hmong. Finalement, cette autobiographie détient en elle un caractère universel, à savoir celui de la quête d’une identité et fait échos aux difficultés d’intégration lors des nombreuses migrations forcées. En mai 2016, Kao Kalia Yang publie un second ouvrage; en s’inscrivant dans la continuité de son premier livre elle s’attache à raconter cette fois ci la vie de son père, poète Hmong.

Charlotte Colas, promotion ASIOC 2017-2018.

 

Références

  • Hamilton-Merrit, Jane, Tragic Mountains: The Hmong, the Americans, and the Secret Wars for Laos, 1942-1992, Indianapolis, Indiana University Press, 1995.
  • Payen, Cyril, Laos, guerre oubliée, Paris, Robert Laffont, 2007.
  • Yang Kao Kalia, The place where we were born (documentaire), 2008.
  • Yang Kao Kalia, Memoir of a hmong poet, Minneapolis, Coffe House Press, 2016.

Site de l’auteure : http://www.kaokaliayang.com/

Aperçu sur Google Books

Image « à la une » : Kao Kalia Yang, enfant avec son père en Thaïlande © Coffee House Press