Archives de catégorie : Histoire orale / Vidéogrammes

“People and History: The United States Intervention in Vietnam Through the Eyes of a Diplomat, 1965-1975”.

[ndlr] Histoire orale. Présentation le 1er octobre 2018 du témoignage de Bui Diêm, ancien ambassadeur de la République du Viêt-Nam (Sud, 1955-1975) aux États-Unis. Nous remercions le chercheur Alex-Thai D. Vo pour cette information (présentation ci-dessous).

October 1, 2018, the Vietnam War Oral History Project will release an oral history documentary titled “People and History: The United States Intervention in Vietnam Through the Eyes of a Diplomat, 1965-1975”.  The project features an extensive ~17 hours of interview with Bui Diem, the former Republic of Vietnam Ambassador to the United States.

Please click the following links for two excerpts:
https://www.youtube.com/watch?v=hLSGCEK0mto (introduction)

https://www.youtube.com/watch?v=0iysAYNMJrI (Part 1 sample)

The Vietnam War Oral History Project gathers, preserves, and disseminates recorded interviews pertaining to the history of the Vietnam War.  The objective of the Project is to preserve the historical memories and viewpoints of those who participated in, contributed to, or experienced the war.  The records will be retained for students, researchers, and others who may be interested in the subject and the historical period that the Project covers.

 

Table of Contents

I

Phần 1:    Nguồn Gốc Sự Can Thiệp Của Hoa Kỳ Tại Việt Nam, 1945-1965

 

II

Phần 2:    Hoa Kỳ Đưa Quân Vào Việt Nam

Phần 3:    Sự Hiện Diện Của Người Mỹ và Các Ảnh Hưởng về Kinh Tế, Xã Hội, Chính Trị, và Quân Sự

Phần 4:    1968: Mậu Thân, Bầu Cử và Những Ảnh Hưởng Đưa Đến Paris

Phần 5:    Hiệp Định Paris và Những Hậu Quả

 

III

Phần 6:    Phong Trào Phản Chiến và Ảnh Hưởng Đối Với Chính Sách Việt Nam Của Hoa Kỳ

Phần 7:    Những Diễn Biến Đưa Đến Paris

Phần 8:    Hội Đàm Sơ Bộ Tại Paris

Phần 9:    Richard Nixon, Anna Chennault và Cuộc Bầu Cử Năm 1968

Phần 10:  Mật Đàm Paris

Phần 11:  Sự Vận Hành Của Nền Chính Trị Hoa Kỳ và Việt Nam Hóa Chiến Tranh

Phần 12:  Phản Chiến Bùng Nổ, Hồ Sơ Pentagon, và Lo Ngại Của Hoa Kỳ về Cuộc Bầu Cử Tổng Thống Năm 1971 ở Nam Việt Nam

Phần 13:  ‘Vừa Đánh Vừa Đàm’, ‘Xích Lại Gần Nhau’, và ‘Hòa Bình Trong Danh Dự’

 

IV

Phần 14:  Bài Học Lịch Sử và Những Vấn Đề Đại Cương

Phần 15:  Để Hiểu Thêm về Con Người và Nền Chính Trị Hoa Kỳ

Details on the documentary:Price: $20 plus shipping for a 64GB USB stick
What is included: ~17 hours of video, divided into 15 thematic parts (table of context below). Additionally, there will be ~ 300 pages of Vietnamese transcription and approximately 150 digitized documents. Overall, I hope this project will be useful for many. Please refer it to those who may be interested, especially your home institution’s library! To order, please contact me via vietnamwaroralhistoryproject@gmail.com oralexthaivo@gmail.com.

For more information on the project:

Vĩnh biệt nhạc sĩ Tô Hải [1927-2018]

[ndlr] Décès le samedi 11 août du musicien et dissident Tô Hải, auteur-compositeur de nombreuses chansons de propagande pour la RDVN et auteur de Mémoires d’un lâche, une autobiographie parue aux Etats-Unis en 2009 après sa démission du Parti communiste vietnamien. Une vie partagée entre son adhésion au communisme de guerre puis son rejet radical.

ĐCV: Nhạc sĩ Tô Hải tên đầy đủ là Tô Đình Hải, sinh năm 1927. Ông là nhạc sĩ có nhiều sáng tác thuộc thể loại nhạc truyền thống và nhạc đỏ. Nhưng có lẽ ông được biết đến rộng rãi trong những năm cuối đời với cuốn hồi ký Một Thằng Hèn và tuyên bố từ bỏ đảng cộng sản Việt Nam.

Trong những năm cuối ông cũng viết rất nhiều bài trăn trở với hiện tình đất nước, vạch ra những thối nát của chế độ cộng sản.

Ông ra đi ngày hôm qua, 11/8/2018, cùng một ngày với nhà báo Bùi Tín.

Lire la suite : Dan Chim Viet, 12/08/2018.

Voir aussi :

Sur son oeuvre de propagande voir : Lê Toàn, Tô Hải Cuộc đời và sự nghiệp, Bai Ca Di Cung Thang Nam, 09/04/2012.

 

Reportage de RFA en 2017 :

Nguyen Nhu Kim : Ma guerre du Viêt Nam de 40 ans [parution 2017]

[ndlr] Annonce d’une nouvelle parution à caractère autobiographique que nous ajourons à la bibliographie du séminaire Mémoires d’Indochine.

Sous la plume d’une mère de famille, Nguyen Nhu Kim retrace 40 ans (1941-1981) de guerre puis d’exils d’une famille vietnamienne. Son récit débute avec la fondation du Viêt-Minh en 1941 et se termine par l’exil en 1981. L’auteur, dans ce récit à valeur de témoignage, replace les Vietnamiens au cœur des bouleversements du XXe siècle. C’est une nécessité qu’il annonce dans sa préface :

[…] je dois écrire ! Ecrire pour le million de victimes oubliées de la grande famine au Nord Viêt-Nam en 1945. Ecrire pour le quart de million de gens comme moi qui ont été chassés deux fois de leur pays en 1954 et « après 1975 ». Ecrire pour la vingtaine de millions de « perdants » habitant la République du Viêt-Nam en 1975 car les perdants n’ont pas le droit à la parole. Mais – ô ironie – y-a-t-il des gagnants vietnamiens au cours de notre guerre ? Peut-on parler de « vainqueurs des Etats-Unis » quand on reconnaît une perte d’un million de combattants contre environ 60.000 dans l’armée américaine ? Ecrire pour dénoncer l’absurdité d’une guerre aussi déséquilibrée. Ecrire pour le demi-million de disparus en Mer de Chine vers les années 1978-1980.

Ainsi, l’auteur entend briser le quasi-monologue occidental sur la guerre et souhaite pousser d’autres auteurs vietnamiens à sortir de leur « ghetto culturel » pour faire entendre une autre voix sur les déchirures internes. Espérons qu’il soit entendu.

FG

Viêt-Nam, Binh Thuân : après le réveil, la colère du peuple ?

[ndlr] La grande manifestation nationale du dimanche 10 juin 2018 s’est poursuivie le 11 juin dans un climat de violence dans la province de Binh Thuan. En particulier, à Phan Ri une explosion de colère a fait battre en retraite les forces de sécurité (CRS locaux) chargées  de la répression. Le siège de la Sécurité publique de la province de Binh Thuan a été incendié. Images et documentaires de VOA.

    Giáo sư Tạ Văn Tài: Biểu tình là ‘dấu hiệu cho nhà cầm quyền phải tỉnh ngộ

    Dân Bình Thuận cảnh báo ‘lại biểu tình’ nếu bị ‘truy bắt’

    Biểu tình ở Bình Thuận, chính quyền vỡ trận

    Biểu tình trên cả nước
    Image « à la une » © 2018 VOA

Déchets plastiques, du visible à l’invisible (Ho Chi Minh-Ville – IRD, 2018)

[ndlr] Signalement du travail du Centre asiatique de recherche sur l’eau à Ho Chi Minh-Ville. Une importante leçon d’écologie.

D’après une publication du Dr Jenna Jambeck, tous les ans, entre 4 et 12 millions de tonnes de déchets en matière plastique rejoindraient les océans de la planète, une conséquence de la mauvaise gestion des déchets ménagers par les populations côtières. À Ho Chi Minh Ville, capitale économique du Vietnam avec plus de 8 millions d’habitants, un programme de recherche est né de la prise de conscience d’une scientifique de l’Institut de recherche pour le développement. Pour la première fois l’impact des plastiques sur une rivière tropicale d’un pays émergent est documenté.

Réalisation : Jean-Michel BORÉ – IRD IMAGES. Avec la participation de NGUYEN Phuong Anh – IRD Vietnam. Conseils scientifiques : Émilie STRADY, Géochimiste des milieux aquatiques UMR IGE – IRD / CARE KIEU LE Thuy Chung, Enseignante-chercheuse HCMUT-GEOPET/CARE Durée : 7’40 Année : 2018 Sous-titrage : français & anglais Production : IRD images

Jacques Tiberi : Mémoires d’un boat people

[ndlr] A l’occasion de la disparition de M. Hua Vang Tho le 1er mai dernier (1944-2018), nous signalons un article dédié à son destin de Boat people paru sur la revue en ligne Le Zéphyr. Responsable du site politique anticommuniste TinParis.Net, M. Tho a suscité beaucoup de polémiques au sein de la communauté exilée. Très attaché aux valeurs républicaines et à la liberté d’expression, il était aussi membre de la franc-maçonnerie bleue. Retour sur son parcours de réfugié.

★ ★ ★

Alors que les réfugiés affluèrent massivement en Grèce, en Italie et même aux portes de Paris, Hua Vang Tho a voulu nous raconter son histoire. Celle d’un boat people vietnamien, débarqué en France il y a 38 ans, après une odyssée qu’il nous narre avec une étonnante froideur, sans pathos ni fioriture.

Hua Vang Tho est né en 1944 à Vinhlong, dans le Delta du Mékong. Après une éducation « à la française », il obtient son bac mention « maths élem’ » en 1961. Dans la foulée, il réussit le concours de l’Institut polytechnique de Phu Tho à Saïgon et en sort en 1966 avec un diplôme d’ingénieur électricien. Hua entame alors une belle carrière professionnelle, mobilisé dans l’armée, puis conseiller municipal, directeur d’une banque privée et chargé d’enseignement à l’université. Marié et père de 3 enfants adolescents, il est déjà, à tout juste 26 ans (en 1970), un personnage connu dans sa région.

Lire la suite : Le Zéphyr

Image « à la une » : La famille Hua, en août 1981 © DR

Oanh Ngo Usadi : I saw and heard Saigon falling, 43 years ago today

[ndlr] La chute de Saigon dans la mémoire d’une famille exilée.

After three decades of bloodshed, Vietnam’s civil war abruptly ended 43 years ago today, on April 30, 1975. The events surrounding this date are seared into the minds of every Vietnamese person of a certain age.

I was not yet four years old, but these are some of my earliest memories. There was no longer a North and South Vietnam divided at the 17th parallel, only the Socialist Republic of Vietnam.

Days before, the radio inside our house in Saigon had been ticking off provinces that had fallen into North Vietnamese hands: some of them the hometowns of my relatives. As rumors of gory revenge preceded the communists’ advance, thousands of people abandoned their homes and fled to any place that was still free. Many, including my aunts, with husbands away fighting in the South Vietnamese Army, ended up at our house.

The presence of so many visitors had the feel of Tet, the Vietnamese New Year. But for this reunion, the mood was far from celebratory. I recall hearing the word hoa binh, meaning peace, sprinkled in conversations. My father explained that it meant the end of fighting and soldiers on both sides could go home. “For you, there would be no more hiding under the counters and staircases,” he said to me.

Lire la suite : Washington Examiner, 30/04/2018.

Commémoration du 30 avril 1975(« Black April ») en Californie :

 

Biterrois : l’indignation, un sentiment qui mène la vie d’André Menras

[ndlr] A l’occasion de la projection du nouveau film documentaire d’André Menras sur les plongeurs vietnamiens en Mer de Chine, rappelons ce portrait en ligne, publié par Emmanuelle Boillot du Midi Libre début janvier 2018.

André Menras a toujours la même énergie, celles de l’indignation et de l’humanité qui l’habitent depuis plus de 70 ans. Il est allé à la rencontre de pêcheurs vietnamiens menacés par la Chine.

Enfant du Faubourg, aujourd’hui Sauviannais, André Menras a toujours la même énergie, celles de l’indignation et de l’humanité qui l’habitent depuis plus de 70 ans. « La bête a vieilli mais les gènes n’ont pas changé », dit-il en souriant malicieusement.

Joueur de rugby, aimant faire la fête avec les copains et parfaitement ignorant de la chose politique, il s’est trouvé projeté, à 21 ans, dans un monde d’horreur, de violence et d’injustice. « Après avoir fait l’école normale à Montpellier, je suis parti enseigner le français en coopération à Da Nang dans le centre du Vietnam, puis à Saïgon. C’était en 1968, la guerre faisait rage et cela a été un véritable choc. On croisait des corps dépecés, sur les bords des chemins, que les gens qui passaient n’osaient pas reconnaître, par peur. C’était insupportable. »

[…]

Il a filmé Les Chevaliers des sables jaunes en vivant avec eux, sur leur bateau, pendant 25 jours, un quotidien épuisant, toujours aux aguets des navires chinois. Mais pour une bonne pêche qui a rapporté à chacun des 15 Vietnamiens 700 €, soit trois fois le salaire moyen.

« Eux, ils cueillent le poisson, c’est leur gagne-pain. Ils descendent en respirant un air vicié envoyé par un compresseur. Il faut une prise de conscience internationale. La Chine peut sortir tous ses navires de guerre, elle n’empêchera pas les pêcheurs d’aller dans cette zone ancestrale. »

Lire la suite : Midi Libre

Interview de 2014 en vietnamien dans laquelle André Menras revient sur sa trajectoire des années de guerre à la Mer de Chine :

Image « à la une » : André Menras en compagnie des pêcheurs et plongeurs en Mer de Chine © DR

Lan Cao : Vietnam Wasn’t Just an American War [NYT]

[ndlr] Nouvel article sur la guerre, une perspective du côté vietnamien sous la plume de l’écrivaine Lan Cao.

More than 40 years after its end, the Vietnam War remains, for Americans, essentially an American experience, or more accurately, an American metaphor. The continuing American inability and unwillingness to include the Vietnamese perspective also speaks volumes about how the United States relates to the rest of the world. Americans want to be understood but rarely want to understand others.

Hollywood movies have been particularly powerful in shaping America’s Vietnam War narrative. The story line may change, but the backdrop is the same. Chaos, not just wartime chaos, not just the proverbial “war is hell” chaos, but its Asiatic variant — with the inscrutable and unknowable always lurking and pouncing upon the naïve American protagonist. Predictably, as in “Apocalypse Now,” there were fetid rivers, torrid jungles and impassive brown faces as backdrops to an American soldier’s odyssey through the heart of darkness that is Vietnam.

The overarching theme was Vietnam’s meaninglessness and what it did to Americans and America. There was always the tortured, psychologically unglued Vietnam veteran like the one in “The Deer Hunter.” Metaphor takes over as American prisoners of war were forced to endure Russian roulette, a supposedly popular game played in back alleys by natives who seemingly have little value for life. Whether this game existed was irrelevant. It served to symbolize the brutality of war and the lunacies of this particular war.

Lire la suite : New York Times, 22/03/1967.

Ouvrage de cette auteure :

Image « à la une » : Soldats sud-vietnamiens lors d’un engagement contre les troupes nord-vietnamiennes près de Khê Sanh © 1971 UPI radio by Willie Vicoy

Vietnam War Oral History Project: U.S. Marines landing in Đà Nẵng, March 8, 1965

[ndlr] Mise en ligne sur YouTube d’une interview avec Bui Diêm, ancien ambassadeur de la République du Viêt-Nam qui évoque le débarquement des Marines à Danang le 8 mars 1965. Signalé sur VSG par Alex-Thai D. Vo (Cornell University) que nous remercions.

 

This is part of the Vietnam War Oral History Project–People and History: The United States Intervention in Vietnam Through the Eyes of a Diplomat, 1965-1975 [Con Người và Lịch Sử: Sự Can Thiệp Của Hoa Kỳ Tại Việt Nam Qua Cái Nhìn Của Một Nhà Ngoại Giao, 1965-1975].

Transcription

• Hỏi: Như thế thì có nghĩa là, ông nói đó là năm 1964, thì có nghĩa là những cái sự hiện diện của Mỹ có trước ngày 8 tháng 3, năm 1965 phải không?

Bùi Diễm: Đúng rồi, nhưng mà có dưới hình thức của những cái người tham gia vào phi vụ Rolling Thunder mà thôi.

• Hỏi: Ông có biết có bao nhiêu người không?

Bùi Diễm: Không, tôi không biết rõ chắc chắn không phải những đơn vị mà người ta gọi là đơn vị chiến đấu. Chỉ là những đơn vị để mà phục vụ những phi vụ đi ra miền Bắc mà thôi. Thế rồi đến lúc khi mà ông Quát cũng có được biết rằng cũng có nhu cầu phải bảo vệ phi trường Đà Nẵng, thời gian chóng quá, chỉ chưa đầy có ít hôm thôi bởi vì chính phủ Phan Huy Quát mới được thành lập, nếu mà tôi không nhầm vào cái ngày 15 tháng hai năm 1965. Từ 15 tháng hai cho đến mùng 8 tháng 3 chỉ có ba tuần lễ thôi. Thành thử nếu người Mỹ thật sự có nói với ông Quát là có nhu cầu bảo vệ phòng thủ trường bay Đà Nẵng đó thì thời gian giữa chính phủ Phan Huy Quát được thành lập tới cái ngày mùng 8 tháng 3 chỉ có 3 tuần thôi. Mà rồi tới lúc 3 tiểu đoàn thủy quân lục chiến nó đổ bộ vào Đà Nẵng đó thì nếu tôi không lầm tôi theo dõi những tài liệu của chính những người Mỹ của Ngũ Giác Đài và của Bộ Ngoại Giao Mỹ, thì chính ông Đại sứ Maxwell Taylor cũng biết là có thể có sự can thiệp mạnh mẻ hơn về phương diện quân sự vào việc bảo vệ cái phi trường Đà Nẵng nhưng mà cũng hơi ngỡ ngàng ngày mùng 3 tháng năm 1965 khi thấy ba tiểu đoàn thủy quân lục chiến Mỹ đồn dập đổ bộ vào buổi sáng mùng 8 năm 1965. Vào buổi sáng hôm đó như tôi đã nói trong cuốn sách của tôi, mới sáng sớm ông Quát đã gọi giây nói cho tôi, với tư cách là một người cộng sự viên gần nhất của ổng ấy, tôi là Bộ trưởng tại Phủ Thủ Tướng. Ổng bảo tôi anh phải đến tôi sớm, tôi cần anh sáng sớm hôm nay có việc cần. Tôi vội vàng tôi đến nhà ông Quát thì tại đó tôi thấy sự có mặt của người cố vấn của tòa đại sứ Hoa Kỳ tức là ông Manfull. Thế thì tôi vừa đến tôi đã thấy sự có mặt của ông Manfull ở nhà ông Phan Huy Quát rồi. Ông Quát bảo tôi “Anh ở đây rồi thì anh phải sửa soạn thảo một bản thông cáo để loan báo việc 3 cái tiểu đoàn thủy quân lục chiến đổ bộ vào Đà Nẵng.” Tôi hết sức ngạc nhiên, tôi bảo “có cái chuyện gì mà nguy hiểm đến thế mà quân đội Mỹ phải đổ bộ đến Việt Nam?” Tôi hỏi ông Quát như thế. Thì ông Quát bảo, “Tôi sẽ nói chuyện với anh về sau nhưng bây giờ anh cứ ra với ông Manfull đi, anh cùng với ông ấy thảo luận việc làm sao có được một bản thông cáo về việc đỗ bộ của 3 cái tiểu đoàn thủy quân lục chiến.” Tôi hỏi ông Manfull, “Sự kiện nó như thế nào cho tôi biết để mà tôi với ông thảo ra một cái bản thông cáo loan báo việc mà đổ bộ của thủy quân lục chiến.”

• Hỏi: Loan báo là loan báo cho quần chúng hay cho tất cả miền Nam Việt Nam?

Bùi Diễm: Cho quần chúng, vừa cho miền Nam biết rằng hôm nay ngày đó giờ đó có những tiểu đoàn của thủy quân lục chiến Hoa Kỳ đổ bộ vào Việt Nam để giúp đở Việt Nam bảo vệ phòng thủ phi trường Đà Nẵng. Tôi ngồi với ông Manfull tôi làm xong cái thông cáo đó rồi thì là ông Manfull ra về thì tôi lại quay lại hỏi ông Quát, “Bây giời ông nói cho tôi rõ đi, tại làm sao mà có việc này.” Ông ấy có nói với tôi rằng mấy hôm trước ông Maxwell Taylor có nói với ổng ấy một cách chung chung, không nói rõ ngày, không nói rõ bao nhiêu nhưng bảo có thể có cái sự có mặt của một số quân đội Mỹ để bảo vệ trường bay Đà Nẵng—thì đấy sự ngạc nhiên của cá nhân tôi cũng như có lẽ một cái ngạc nhiên của ông Phan Huy Quát nữa khi mà có việc 3 cái tiểu đoàn thủy quân lục chiến đó đổ bộ vào Việt Nam. Thì đấy tất cả là những sự kiện, facts, mà để tả rõ bước đầu của sự can thiệp trực tiếp của người Mỹ bằng những đơn vị chiến đấu ở Đà Nẵng, lúc bấy giờ là đầu năm 1965.

Tôi cũng phải nói thêm là thế này, về sau nầy tôi có tra cứu về những tài liệu của người Mỹ mà tài liệu của người Mỹ cũng dần dần được giải mật thì tôi thấy rằng chính ông Maxwell Taylor ông ấy cũng rất không đồng ý về chuyện đổ bộ mà nhiều như thế, bởi vì ông ấy bảo “ừ thì đổ bộ quân một số cũng được nhưng mà tại sao lại mang những dụng cụ nặng, những chiến xa như thế nầy là như thế nào?” Trong một bản gọi điện của ông ấy gửi về cho chính phủ ở Hoa Thịnh Đốn, ông ấy tỏ ý là ông ấy không vui lòng lắm về sự có mặt của đông đủ những thủy quân lục chiến ở miền Nam. Và đến lúc về sau nữa thì trong một cuốn sách của ông Alexis Johnson, cũng là một người đại sứ, là phó đại sứ cho ông Maxwell Taylor, ổng ấy nói rõ lám: “Tôi và ông tướng Taylor là những người chủ trương không muốn có sự có mặt đông đủ của người Mỹ trong trận chiến tranh Việt Nam.” Thì người ta mới thấy rằng ngay ở trong cái chính phủ của nước Mỹ cũng có những nhóm này chủ trương thế này và những nhóm khác chủ trương thế khác và tùy từng lúc khi mà nhóm nào có ảnh hưởng nhiều hơn cả ở bên cạnh ông Tổng Thống thì lúc bấy giờ là gọi là trên mặt thực tế chính sách đó được thực hiện, nghĩa là lúc mà thủy quân lục chiến đổ bộ vào Đà Nẵng thì có lẽ phe quân nhân họ có ảnh hưởng lớn ở bên cạnh chính phủ ông Tổng Thống Johnson, cho nên áp đảo những ý kiến khác, thí dụ như của Bộ Ngoại Giao chẳng hạn. Thì như Bộ Ngoại Giao về sau tôi được biết, tôi tiếp xúc với rất là thân thiện với ông Bundy chẳng hạn thì tôi hiểu ông ấy cũng như những người khác cũng rất dè đặt về vấn đề tham chiến một cách ồ ạt của người Mỹ vào trong trận chiến Việt Nam. Nhưng mà điểm đó là một điểm quan trọng để cho chúng ta thấy rõ là trong suốt trận chiến tranh Việt Nam tuy rằng người Mỹ có một chính sách lớn, là chính sách ngăn chận be bờ đó, nhưng mà trong cái phạm vi của chính sách ngăn chận be bờ đó có rất nhiều khuynh hướng. Có khuynh hướng ôn hòa, có những khuynh hướng diều hâu, thì chúng ta mới nhìn thấy rằng thì là tất cả cái cuộc chiến tranh Việt Nam, nó được diễn ra nhưng mà qua những thời kỳ hết gọi là khuynh hướng này có ảnh hưởng nhiều rồi qua cái khuynh khác, cũng như đến lúc về sau những vấn đề gọi là giải pháp hòa bình dưới thời của ông Nixon và ông Kissinger chẳng hạn. Cũng vẫn là những chuyện mâu thuẩn ở trong nội bộ của chính phủ Hoa Kỳ, có nhóm này đề nghị thế này nhóm khác đề nghị thế khác, nhưng mà cuối cùng ông Tổng Thống Mỹ có một quyết định nào đó thì sẽ tùy thuộc vào ảnh hưởng nào đó mạnh hơn để mà có thể nói rằng thuyết phục được ông Tổng Thống đi theo con đường nào.