Tous les articles par indomemoires

Buddhist Literacy in Early Modern Northern Vietnam – 23–24 September 2016

[ndlr] Annonce d’un colloque sur les textes bouddhistes de l’ancien Viêt-Nam.


Presented by Rutgers: The State University of New Jersey & The Vietnamese Nôm Preservation Foundation

23 September – 24 September, 2016

Recent work from a number of quarters has scrutinized the notion of “East Asia,” as a cosmopolitan zone unified by shared script, literary language, and educational traditions. Vietnam’s inclusion in modern mappings of “Southeast Asia” has often obscured its critical membership in an East Asian cultural zone, a fact that has limited potentially fruitful comparative work with Korea, China, and Japan. One of the most important features of East Asian cultural construction was the role of Buddhism in the dissemination of script, cosmopolitan language, and literate knowledge — a phenomenon particularly important to second millennium Korea, Japan, and Vietnam, each of which suffered crises in literacy at different points, due to invasion or internecine war. While comparison of Buddhist literacy in Korea and Japan has enjoyed a relatively robust tradition (especially with recent work on shared glossing techniques such as kunten), comparison with Vietnam has been limited by areal and disciplinary boundaries that are more artifacts of academic history, than substantive contours defining the cultures in question.

Our symposium seeks to break down these artifical barriers by examining a set of religious texts now housed at Thắng Nghiêm and Phổ Nhân, two syncretic Buddhist temples located 15 km southwest of Hanoi, in northern Vietnam. The collection was gathered from the surrounding region by the current abbot beginning in 1997, and represents a diverse library of primarily secular xylographic and epigraphic texts, composed over the latter half of the 2nd millennium, and written in both Literary Chinese and vernacular Vietnamese “ Chữ Nôm” (an extinct character script used to represent vernacular Vietnamese, until its replacement by the Latin alphabet in the early 20th century). As one contributor points out, these texts are remarkable for their pedestrian character, providing a uniquely mundane portrait of literacy in early modern northern Vietnam. These texts were recently digitized through the groundbreaking efforts of the Vietnamese Nom Preservation Foundation (VNPF), making the entire collection accessible to scholarly examination for the first time.

Catalyzed by the VNPF’s work, our project seeks to break new ground by staging a multidisciplinary investigation into the phenomenon of literacy, and its dissemination through the Buddhist institution. The enclosed abstracts seek to explore the nature of print culture as maintained and conducted by early modern Buddhist temples, its relationship to the court, and its philological practices and traditions, as well as its relationship to folk and non-literate traditions of religious practice. Additionally, our symposium includes a special panel on issues of digitizing the Buddhist canon — work that is foundational to all cutting edge research into premodern East Asian textual culture. These inquiries illuminate not only a sorely understudied aspect of Vietnamese history and culture, but also promise fruitful comparison with Japan, Korea, and China, on issues of Buddhism and literacy, classical education, and the rise of the vernacular.

Télécharger le programme (résumés) :

Proclamation of all involved nationalist parties [on South China Sea]

[ndlr] Proclamation des partis nationalistes Viet Nam Quoc Dan Dang, Dai Viet Quoc Dan Dang et Dan Xa au sujet de la décision de la Cour permanente d’arbitrage de La Haye dans le conflit maritime qui opposent les Philippines à la Chine.


In support of the July 12, 2016 ruling of the United Nations Arbitral Tribunal in favor of the Philippines against China’s illegal claim of the South China Sea

 Our grievances against China include:

1. From the Chinese dynasties of the past to the Communist state of China today, China have persistently attempted to invade, harass, and occupy the surrounding countries of Asia.

2. Communist authorities in Beijing have drawn arbitrary maps that show an unjustified and illegal “nine-dotted line” claim over 85% of the South China Sea as their own. China built military facilities on numerous strategic points throughout the South China Sea, including, but not limited to, the Spratley and Paracel Islands of Vietnam and the Scarborough Reef of the Philippines. Furthermore, they have occupied the waters of Brunei, Indonesia, Malaysia.

3. The Southeast Asian countries have protested and condemned the brazen and despicable invasions of China. In particular, an arbitration case was brought by the Republic of the Philippines under the arbitration provisions of the United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS) against the People’s Republic of China. On July 12, 2016, an arbitral tribunal under the UNCLOS ruled that the aforementioned maps have no legal basis.

4. Despite the ruling of the Tribunal, and supports of the world countries, China completely disregards the decision; and obstinately continues its provocations and invasions into other parts of the South China Sea.

5. In addition to these appalling actions, China has also dammed the Mekong River watershed, causing widespread and oftentimes disastrous water shortages that destroy the environment and ecosystem of Vietnam, Cambodia, and Laos.

Based on these grievances, We, the United Citizens, Expatriates, and Nationalist Political Forces of Vietnam, unanimously declare that:

1. We fully support and endorse the ruling of the Arbitral Tribunal on the law of the South China Sea.

2. We warmly praise the government and the peoples of the Philippines in their valiant struggle to protect the integrity of their territory in the midst of a brutal and unprecedented invasion of China. This is a legitimate, wise, and brave decision that we hope will set a model for more Southeast Asian countries to follow.

3. We condemn China for illegally invading and claiming the South China Sea which belongs to Southeast Asia. We demand Chinese government to obey the ruling of the Tribunal; and to immediately cease and desist the damming of the Mekong River watershed and release of toxins into the South China Sea.

4. We denounce and vilify the spineless and cowardly Vietnamese Communist Party leaders for always bending and submissive to the will of Beijing. The Vietnamese government neither dared to institute legal proceedings against Communist China nor named China in several killings of Vietnamese fishermen in the disputed waters. They did not even blame China for the release of toxic chemicals into the waters and land of Vietnam. Instead, the Vietnamese Communist Party actively suppresses and imprisons its own citizens who speak out against China.

5. We urgently call upon the international community to pressure China into respecting the decision of the Tribunal, and to denounce and stop China’s invasion which is indicated by its breach of peace, cause of disputes, and start of war in the South China and East Asian Seas.

6. We earnestly call for all fellow Vietnamese living in Vietnam and all Vietnamese expatriates abroad to unite as one faction in order to eradicate the Vietnamese Communist cowards and to build a liberal political institution of freedom and democracy. From this, we the people can create a just and representative internal power based on nationalism to protect our fatherland. 

Effective on the 25rd of July, 2016

Signing in the order of time:  

NOTE: The above Proclamation is posted on the following websites. There are no time limits in signing the Proclamation.

Please email to add your support to this Proclamation.

★ ★ ★








Nhận định rằng:

  • Qua các triều đại lịch sử của Trung Hoa và Trung Cộng hiện nay, chủ trương bá quyền xâm lược, cưỡng chiếm và hủy diệt các lân quốc là nhất quán và bất biến.
  • Nhà cầm quyền Cộng Sản Bắc Kinh đã tự vẽ bản đồ chín đoạn (tức hình lưỡi bò), chiếm 85% diện tích Biển Đông, xây dựng các cơ sở quân sự trên Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam, tại bãi đá Scraborough của Phi Luật Tân và lấn chiếm các vùng biển của Brunei, Indonesia, Mã Lai…
  • Các quốc gia liên hệ trong vùng đã phản đối và lên án sự xâm chiếm ngang ngược này của Trung Cộng, đặc biệt, chính phủ Phi Luật Tân đã kiện Trung Cộng ra Tòa Án Trọng tài Thường Trực La Haye. Ngày 12 tháng 7 năm 2016, Tòa đã ra phán quyết bác bỏ chủ quyền lịch sử của Trung Cộng ở khu vực thuộc hình lưỡi bò nói trên là không có cơ sở pháp lý.
  • Bất chấp sự phán quyết của Tòa Án Quốc tế và sự tán đồng của hầu hết các quốc gia Âu châu, Mỹ Châu, Úc châu, Á châu…, Trung Cộng một mặt hoàn toàn phủ nhận phán quyết này, mặt khác ngoan cố tiếp tục có những hành động khiêu khích và xâm chiếm các phần khác trong khu vực.
  • Ngoài ra, Trung Cộng còn ngăn chận nước đầu nguồn của sông Mekong gây thảm nạn thiếu nước và hủy diệt môi sinh của các quốc gia Việt Nam, Cao Miên và Ai Lao.

Trước hành động ngang ngược, bất chấp đạo lý và luật pháp quốc tế của Trung Cộng, chúng tôi, các Chính Đảng, Tôn Giáo, Cộng Đồng, Hội Đoàn, Nhân sĩ và Đồng bào trong và ngoài nước ký tên dưới đây đồng thanh tuyên bố:

  1. Hoàn toàn tán đồng và ủng hộ phán quyết của Tòa Án Trọng Tài Thường Trực ngày 12-7-2016.
  2. Nhiệt liệt ca ngợi chính phủ và nhân dân Phi Luật Tân đã cương quyết đấu tranh bảo vệ sự vẹn toàn lãnh thổ của mình trước sự xâm lăng thô bạo của Trung Cộng, đã kiện Trung Cộng ra Tòa Án Trọng Tài Thường Trực. Đây là hành động chính đáng, khôn ngoan và dũng cảm, tạo một khuôn mẫu tiền lệ cho những quốc gia đang có tranh chấp về biển đảo là phải tuân thủ và áp dụng Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển (UNLOS) 1982.
  3. Cực lực lên án Trung Cộng đã và đang xâm chiếm bất hợp pháp Biển Đông. Đòi Trung Cộng phải tuân thủ phán quyết của Tòa Án Trọng Tài Thường Trực La Haye nói trên. Mặt khác, Trung Cộng hãy chấm dứt ngay mọi hành động chận nước đầu nguồn sông Mekong và ngưng xả thải chất độc trên đất và biển Việt Nam.
  4. Nghiêm khắc lên án Tập đoàn Cộng Sản Việt Nam luôn luôn thần phục Bắc Kinh, không dám kiện Trung Cộng ra Toà Án Trọng tài Quốc Tế, thậm chí còn không dám nêu tên Trung Cộng trước những hành động giết hại ngư dân hoặc thải chất độc hủy diệt môi trường tại Việt Nam, đàn áp những người yêu nước biểu tình chống xâm lược Bắc Kinh.
  5. Khẩn kêu gọi cộng đồng quốc tế buộc Trung Cộng phải tôn trọng pháp quyết của Tòa Trọng tài Quốc Tế, lên án và ngăn chận Trung Cộng xâm lăng, phá hoại hòa bình, gây tranh chấp và khởi động chiến tranh trên Biển Đông cũng như biển Hoa Đông.
  6. Thiết tha kêu gọi toàn thể quốc dân Việt Nam trong và ngoài nước đoàn kết đấu tranh giải thể chế độ độc tài Cộng Sản Việt Nam, xây dựng một thể chế chính trị tự do dân chủ, từ đó tạo nôi lực và sức mạnh dân tộc để bảo vệ Giang sơn Tổ quốc.

Ngày 23 tháng 7 năm 2016

Ký theo thứ tự thời gian:

  • Việt Nam Quốc Dân Đảng: Lê Thành Nhân-Chủ Tịch Hội Đồng Chấp Hành Trung Ương VNQDĐ.
  • Đại Việt Quốc Dân Đảng: Trần Trọng Đạt-Chủ Tịch Đại Việt Quốc Dân Đảng
  • Việt Nam Dân Chủ Xã Hội Đảng (Dân Xã Đảng): Lê Hồng Thanh – Tổng Bí Thư Dân Xã Đảng.

GHI CHÚ: Bản tuyên cáo này sẽ được đăng trên trang mạng lưới toàn cầu để toàn dân có thể cùng ký tên không giới hạn thời gian.

Email liên lạc:

Trang mạng lưới toàn cầu:


Les Catholiques vietnamiens manifestent contre l’usine Formosa – 24 juillet 2016

[ndlr] Manifestation de 2000 catholiques du diocèse de Phu Yen dans la province de Nghe An contre l’usine de plastiques Formosa responsable d’une pollution massive sur les côtes du Centre du pays au mois d’avril dernier. La manifestation pacifique s’est déroulée dans la matinée du 24 juillet 2016. Les pères Antôn Đặng Hữu Nam et Trần Đình Tề ont accompagné le cortège. Images extraites du reportage du site Tin Mừng cho người Nghèo [La bonne nouvelle pour les pauvres].


Source : GNsP

Voir également :

Image “à la une” : © 2016 GNsP. La première banderole indique : “Pays, honneur : ne sont pas à vendre”.

Esther Horat : Market Transformation and Trade Dynamics in a Peri-urban Village. Reflections from a Vietnamese Marketplace [PhD.]

[ndlr] Annonce de la thèse d’Esther Horat soutenue en mars 2016 à l’Université de Zurich. Nous reproduisons ci-dessous le message de l’anthropologue Kirsten Endres posté sur VSG avec son aimable autorisation.

In March this year, Esther Horat successfully defended her doctoral dissertation entitled “Market Transformation and Trade Dynamics in a Peri-urban Village. Reflections from a Vietnamese Marketplace.” Esther was a PhD candidate at the Max Planck Institute for Social Anthropology from 2011-2015. She defended her thesis at the University of Zurich, Switzerland, and was awarded a “magna cum laude” (with great praise) by the committee consisting of Peter Finke, Annuska Derks (both University of Zurich), and myself.


Based on twelve months of ethnographic research in the Vietnamese village of Ninh Hiệp, this dissertation offers an account of the various factors that have enabled it to transform into a regional trading hub for clothing and to maintain this position until the present day. The work pays great attention to how traders experience, negotiate, and react to state policies concerning the redevelopment of markets, and, in doing so, how they actively shape the political economy of Vietnam. New modes of governance – consisting of the ambivalent use of socialist and neoliberal ideologies and practices – are a crucial aspect of the study.

This research was conducted against the backdrop of decades of economic reforms initiated in socialist Vietnam in the late 1980s. Ninh Hiệp, a village along the Red River Delta, serves as a site for understanding some of the major structural changes in the region’s formal and informal labor markets and their impact on the lives of traders. In exploring some of the strategies traders employ to cope with the uncertainties of the post-reform period, the dissertation places particular emphasis on the productive side of uncertainties. Not only do traders adapt resourcefully to global capitalist formations and thereby shape the local economy, but they also deepen their social relations when confronted with uncertainties. The dissertation demonstrates how social networks among traders, as well as trust-based relations that shape informal banking and credit systems, are crucial for the functioning of the market. In addition to allowing for transactions without – or at least scarce – capital, social networks ensure the circulation of valuable information and provide access to producers and markets.

Looking closely at the operation and complexities of family businesses, the thesis discusses the dynamics involved in shaping relations and expectations across the gender and generational divide. Rather than analyzing family businesses in terms of efficiency, exploitation, or as an economic strategy of last resort, this dissertation argues in favor of their conception as agents of social change. Finally, this dissertation argues that the notion of morality is central to the lives of traders on three levels: (a) as a strategy for negotiating the boundaries of a moral community, (b) as a government tactic to project a legitimate image of itself and its policies, and (c) serving as an existential function in the face of ambiguities triggered by the socialist and neoliberal economic orders.

Many congratulations to Esther Horat!

Kirsten Endres

Ben Valentine : Photographing the Forgotten Vietnamese Widows of Japanese WWII Soldiers

[ndlr] Signalement d’un article intéressant sur une exposition photographique de Phan Quang à Ho Chi Minh-Ville.

When we talk about Japan and Vietnam in the 1940s, we discuss World War II, invasions, colonialism, and other monumental events that unfolded in this part of the world, but sent ripples across the globe. These grand historical narratives are crude tools used to summarize — but that never fully explain — what happened. In Vietnam, as in most countries, the way we remember such histories is embedded with propaganda. The stories we don’t tell, the names we forget, the people we don’t eulogize are greater in number by far than the ones we do. Vietnamese conceptual artist Phan Quang’s new series on view at Ho Chi Minh City’s Blanc Art Space, Re/Cover, is an evocative micro-history lost to most textbooks, but important nonetheless.

In 2011, Phan began researching Vietnamese women who had children with Japanese soldiers between 1940 and 1955. Although Japan was defeated and officially left Vietnam in 1945, some soldiers stayed behind until 1954–55, when their government demanded their return. Within that short window of time, when the whole world was at war and then struggling to rebuild, some Vietnamese women and Japanese soldiers fell in love and had children. While Vietnamese history decries and demonizes the invasion, and would try to ostracize these children as the products of prostitution or rapes by invaders, Phan began to find very different stories, many of them touching stories of love and remembrance, stories that did not fit into the dominant narrative.

Lire la suite : Hyperallergic, 19/07/2016.

Phan Quang’s Re/Cover is on view at Blanc Art Gallery (57 D Tu Xuong Street, District 3, Ho Chi Minh City, Vietnam) through July 20.

Image “à la une” : Phan Quang, “Re/Cover no. 5” (2013) © Phan Quang

Lê Hữu Khóa : Cùng chia sẻ nỗi đau với Nice – 14 tháng 7 năm 2016

[ndlr] Lettre en vietnamien du professeur Lê Hữu Khóa publiée à la suite du carnage de Nice.

Cùng chia sẻ nỗi đau với Nice


Chère Khả An, chère Khả Anh, hai con thương yêu của bố,

Quốc Khánh Pháp năm nay 2016, trước giờ pháo hoa, thành phố thân yêu của chúng ta: Nice, đã bị khủng bố, bao người vô tội, bao sinh linh đã thiệt mạng. Bạo động cực đoan, bạo hành quá kích đã lộ rõ khuôn mặt u minh của chúng qua hành động sát nhân thấp tồi nhất, cho nên chúng ta phải tố cáo cái vô nhân của nó, cho dù nó được thúc đẩy bởi bất cứ một động cơ ý thức hệ nào.

Trong giáo dục của Việt tộc, chúng ta dựa vào lòng từ bi của phật giáo, lòng rộng lượng của khổng giáo, lòng vi tha của lão giáo, mà không quên đạo thờ tổ tiên của ta lấy sự ân cần của nhân tính ra làm cách đối nhân xử thế với đời, để cuộc sống được hay, đẹp, tốt, lành hơn. Nhân cách giáo lý Việt tộc luôn tôn trọng không những tính mạng của tha nhân, mà khuyên ta phải tôn trọng cả nhân sinh quan, thế giới quan của đồng loại, đây vừa là lẻ sống của mỗi các nhân, vừa là nội công và bản lỉnh của một tập thể, nơi mà nhân sinh biết tôn trọng nhân trí: sức thông minh của nhân loại làm ra bao sáng tạo để cuộc sống ngày càng cao, sâu, rộng, lớn ra hơn. Trong giáo dục gia đình mình, cha con ta chỉ bảo nhau không bao giờ nuôi hận thù với bất cứ ai, không nuôi oán cừu với bất cứ tập thể nào, cộng đồng nào, văn hóa nào, xã hội nào, đất nước nào… sống ung dung giữa đời mà không coi ai là tử thù, sống khoan thai kiếp người mà không coi ai là «không đội trời chung», sống thong dong trong cuộc sống mà không có địch thủ phải hạ, không có đối thủ phải diệt, không có đối phương phải thắng. Đây là nhân tính giúp nhân sinh « dễ thở », nhân tri giúp nhân tình « dễ sống », nhân đạo giúp nhân thế « dễ yên », chúng ta chắc chắn không sai đường, lạc hướng trong cách giáo dục này; mà khoa học xã hội và nhân văn đã đặt tên thật hay cho nó là: sự thông minh biết tôn trọng lẫn nhau.

Chúng ta chia sẻ sâu sắc nỗi đau của Nice, từ khi Nice bị khủng bố. Tại nơi này, gia đình mình đã chọn làm quê hương thứ hai, trong địa lý kỳ diệu, khí hậu tuyệt vời, nhất là cái ánh sáng dầy, rực tạo ra niềm vui, chất sống hằng ngày cho Nice ; chúng ta xem quê hương Nice gần gủi vô cùng, gần như đạo lý Việt tộc dặn dò ta: « đổi họ hàng xa, lấy láng giêng gần ». Một người như bố, trong các công vụ đại học, sau bao nhiêu năm đi qua bao lục địa khác nhau, bố luôn ngạc nhiên về vẻ đẹp dầy đặc tính, đủ đặc thù, rõ đặc điểm, sáng đặc sắc trong chất sống của Nice. Và từ năm 1980 bố không bao giờ rời Nice, bây giờ các con đã thành thế hệ thứ hai tại đây, mỗi ngày cùng các bạn pháp tại Nice, xây dựng một vũ trụ sống an hòa, hằng ngày sống trong vui-sống. Cũng tại Nice này, các con sinh ra, lớn lên, học hành, chúng ta có một cái nợ với đất Pháp đã tiếp đón mình, nợ muôn chiều, nợ muôn phần với Nice đã bao bọc và dâng hiến bao điều hay, đẹp, tốt, lành cho gia đình mình. Đúng vậy các con à! Tại Nice này chúng ta đã có những người bạn tràn chung thủy, những xóm giềng đầy tin tưởng, những chuyên gia y khoa tận tâm đã chăm sóc đầy đủ các con với tất cả lương tâm nghề nghiệp của họ. Cũng nơi này, tình người đoàn kết với nhau trước các thử thách trong cuộc sống đã giúp gia đình ta có đủ lực tương trợ để vượt qua bao thăng trầm trong kiếp làm người. Các con ơi, bố muốn nói rõ một chuyện là khi xây dựng tương lai cho các con : thành đạt trong học hành-thành công trong nghề nghiệp-thành quả trong kinh tế-thành tựu trong xã hội, các con đừng quên ơn nặng, nghĩa sâu này với Nice, với nước Pháp, nơi mà ông cố đã chọn năm 1940, ông nội đã tới năm 1965, và bây giờ chúng ta dứt khoát chọn Nice để an cư, kể từ khi các con ra đời, tức là từ đầu thế kỷ mới này. Việt tộc dặn dò mình là: «một duyên, hai nợ, ba tình », chúng ta không sợ nợ (đời) các con à, vì người biết mang nợ (nghĩa) là người biết mang đạo lý của nhân tri để làm ra giáo lý cho nhân phẩm, lấy nhân tính nuôi nhân sinh để nhân loại có lối ra, nhân tình có lối thoát, để đi về hướng hay, đẹp, tốt, lành. Vì vậy, chúng ta biết là chuyện «trong ấm, ngoài êm» tại Nice và tất cả các nơi trên quả địa cầu này luôn: xa lạ, xa lánh, xa rời, xa cách với các bạo động cực đoan, các bạo hành quá khích, các hành động sát nhân.

Những lời cuối của lá thư này gởi tới các con, bố muốn trở lại cái cấu trúc của nhân lý làm nên nhân trí, chế tác ra cái thông minh để làm gốc, rể, cội, nguồn của bao sáng tạo giúp nhân tính luôn được thăng hoa, bố biết chắc là những kẻ có các bạo động cực đoan, các bạo hành quá khích, các hành động sát nhân đã thất bại ngay trong kiếp làm người của họ. Vì họ không biết là Nice nơi hội tụ bao tinh hoa cúa nhân tri, tại đây triết gia Nietzsche đã dừng chân để củng cố hệ tư tưởng, bồi đắp lại các lý luận của ông. Cũng tại Nice này hai thiên tài của nghệ thuật tạo hình: Matisse et Picasso đã hoàn hảo nghệ thuật, đã hoàn thiện lập luận mỷ thuật của họ, chúng ta cũng không quên Chagall, cùng với bao văn nghệ sĩ, trí thức khác, cũng lưu vong, xa quê cha đất tổ, rồi được Nice đón nhận, giáo dưởng như chúng ta hiện nay. Chúng ta đâu quên văn sĩ thân thương Le Clézio luôn tâm sự là số phận của mỗi người nằm trong tự do của người đó, từ Nice ông nhìn nhân sinh thật mềm dẻo, mọi giáo điều đều làm ngột thở nhân tri. Nice cũng là nơi chốn sinh thành ra nguyên bộ trưởng Bộ Xã Hội: bà Simone Veil, người phụ nử thông minh sâu sắc, đủ «cứng vía» để bảo vệ quyền phụ nử qua công pháp của cộng hòa. Những ngày này, bố đang xa Nice, bố đang ở Mỹ, từ đông (Florida) với Khả Anh, qua tây (California) với đồng bào, đồng nghiệp, nhưng bố đau nổi đau của Nice, bố muốn chia sẻ đầy đủ nỗi khổ, niềm đau với bè bạn, xóm giềng Nice của mình; nhưng bố quyết giữ sáng suốt và tỉnh táo để tin, để sống và để tiếp tục tham gia vào các việc bồi đắp thêm vào cái đẹp của Nice, vung trồng thêm vào lòng người rất lành tại Nice.

Lê Hữu Khóa

Image “à la une” : Hình ảnh đẹp về Việt Nam. Người phụ nữ thắp nhang và khấn vái tại TP.HCM (Ảnh: Jane Sweeney / Getty Images).

Le Huu Khoa : Notre souffrance avec Nice – 14 juillet 2016

[ndlr] Lettre ouverte du Professeur Le Huu Khoa adressée à ses enfants à la suite du carnage de Nice. Mise en ligne avec son aimable autorisation.

Notre souffrance avec Nice


Chère Khả An, chère Khả Anh, mes chers enfants,

La fête nationale de cette année 2016, à l’heure des feux d’artifice, notre ville bien-aimée : Nice, a été frappée par un attentat où le visage du fanatisme, de l’intégrisme et de l’obscurantisme se montre en plein jour avec sa terreur qui se dévoile de la façon la plus lâche ; ainsi nous savons pourquoi nous dénonçons son inhumanité, quelque soit la motivation idéologique.

Dans notre éducation vietnamienne qui se fonde sur la compassion bouddhiste, la tolérance confucianiste, l’indulgence taoïste, sans oublier notre culte vietnamien des ancêtres à la sollicitude envers d’autrui, nous respectons autrui non seulement dans son existence humaine mais aussi dans sa conception de la vie et dans sa vision du monde ; de là nous ne sommes jamais des êtres haineux, rancuniers et menaçants la vie de l’autre comme les individus du fanatisme, de l’intégrisme et l’obscurantisme. Nous respirons l’air et vivons à l’aise avec les autres ; vivre au cœur de la vie sans ennemi à abattre, sans adversaire à éliminer, sans opposant à supprimer et sans protagoniste à gagner car nous marchons sur la même terre et portons aussi le même ciel avec les autres dans cette vie. Notre éducation résulte non seulement d’un comportement culturel mais aussi d’une confiance éthique envers autrui ; elle est non seulement une attitude individuelle envers la vie humaine mais aussi une aptitude collective où l’intelligence humaine d’une personne se construit sur l’intelligence vivante de l’autre, que les sciences humaines n’hésitent pas à qualifier d’intelligence du respect mutuel.

Combien nous souffrons avec Nice depuis cet attentat, ce lieu où notre famille a choisi de s’installer, avec sa géographie géniale, son climat merveilleux, sans oublier sa lumière unique, incroyablement dense, qui éclaire la joie de vivre des Niçois, que nous considérons comme les plus près, même plus près que nos compatriotes d’origine vietnamienne, ceci est clairement conceptualisé par un proverbe vietnamisant : « troquer la parenté lointaine pour obtenir la proximité du voisinage ». Pour une personne comme moi qui voyage à travers les continents, je suis toujours impressionné par la beauté de Nice, depuis 1980 je ne la quitte plus, et maintenant vous êtes déjà la deuxième génération avec tant d’amis niçois construisant harmonieusement votre univers social. C’est aussi ici : vous y êtes nées, y avez grandi et y avez été scolarisées, notre famille a une dette envers la France qui nous accueille, nous avons de multiples dettes envers Nice qui nous offre chaque jour des bonheurs si simples mais si forts dans notre existence paisible.

Oui ! C’est bien ici à Nice que nous avons des amis parmi les plus fidèles, les voisins parmi les plus fiables, les professionnels médicaux les plus consciencieux qui prennent soin de vous depuis vos naissances, le tout dans des relations de la solidarité cimentées concrètement chaque jour par l’entraide. Mes chers enfants, je voudrais dire une chose très concrète : il est de notre devoir d’honorer nos dettes envers la France, envers Nice ; ainsi dans la matrice positive de vos vies : réussite scolaire-succès professionnel-ascension économique-promotion sociale, n’oubliez jamais ces dettes. Car dans notre culture vietnamienne, la dette est une éthique valorisante qui sait se transformer en faveur morale pour que les êtres humains puissent vivre ensemble dans l’affinité, c’est-à-dire le même monde, ce vivre-ensemble si cher pour que notre humanité ait un avenir vivable, où le bien-être de chacun va avec la paix dans ce monde, et qui ne va jamais de pair avec le fanatisme, l’intégrisme et l’obscurantisme.

Enfin, les derniers mots de cette lettre vont revenir encore une fois sur la construction de l’intelligence humaine dont je suis persuadé, tout ce que les individus venant du fanatisme, de l’intégrisme et de l’obscurantisme ont totalement raté dans leur vie humaine. Oui ! C’est à Nice que l’enfant génial de la philosophie Nietzsche s’arrête pour ressourcer son intelligence argumentative. Oui ! C’est à Nice et sa région que les deux grands génies de la peinture : Matisse et Picasso ont fait évoluer à la fois leurs arts et leurs arguments esthétiques, sans oublier Chagall -exilé comme nous, si loin de notre terre ancestrale- avec bien d’autres artistes, intellectuels qui se sentent toujours protégés par Nice et ses Niçois.  Nous n’oublions pas notre cher écrivain niçois Le Clézio qui nous a confié un jour que notre destin est dans notre liberté,  il conçoit ainsi la vie dans sa meilleure souplesse, toute rigidité étouffera notre existence. Oui ! C’est à Nice, le pays natal de Simone Veil, dame de l’intelligence moderne qui a su protéger les conditions féminines concrètement par la loi de la République. Ces jours d’été 2016, je suis entre l’Est (Floride) et l’Ouest (Californie) des États-Unis, combien j’en souffre avec Nice et mes amis niçois, mais je garde ma lucidité, je conserve ma sérénité pour que vous et moi, nous continuons à croire, à vivre et à participer à la beauté de Nice et au génie des Niçois.

Le Huu Khoa, 14 juillet 2016.

Le Huu Khoa est professeur d’anthropologie, de sociologie et directeur du Master Asie Pacifique de l’Université Charles-de-Gaulle – Lille 3. Il est également président-fondateur du GRISEA (Groupe de recherche sur l’immigration du sud-est asiatique) et expert à l’Unesco.

Image “à la une” : Marc Chagall, Projet pour le rideau de scène de L’Oiseau de feu de Stravinski, 1945. Gouache, encre de Chine, pastel, crayons de couleur et collages de papier doré sur papier contrecollé sur carton. Collection particulière © ADAGP, Paris 2015 − CHAGALL