Archives par mot-clé : décès

Un grand témoin de l’histoire nous a quitté: Nguyen Van Thanh (1921-2012)

[ndlr] Message de Pierre Daum du 4 décembre 2012.

Chers amis

C’est avec beaucoup de tristesse que je vous informe que mon vieil ami

NGUYEN Van Thanh

nous a quitté hier, dimanche 2 décembre. Il avait 91 ans.

Il était l’un des tout derniers anciens travailleurs indochinois encore en vie.

Ceux qui ont lu son merveilleux livre de mémoires, Saïgon Marseille Aller simple (Elytis 2012), savent que Thanh est né le 8 novembre 1921 près de Vinh, au Vietnam. Son père était mandarin, et sa mère descendante de princes et d’empereurs. Engagé en 1939 pour servir comme ouvrier dans les usines d’armement en métropole, Thanh fit partie des 20 000 travailleurs indochinois de la seconde guerre mondiale. En 1942, il ose porter la main sur son commandant français qui le frappait. Avec son cousin Shan, il se retrouve enfermé pendant 3 mois au camp de redressement disciplinaire de Sorgues, dans le Vaucluse. Envoyé en 1943 avec sa compagnie à Lattes, dans l’Hérault, pour travailler à la coopérative vivrière, il fait la connaissance de Juliette, jeune paysanne française de 16 ans. Le couple, qui fêta l’année dernière ses 65 ans de mariage (!) a deux fils, Pierre et Jean-Paul, et de très nombreux petits-enfants et arrière-petits-enfants.

Depuis trois ans, Thanh a participé inlassablement à toutes les actions organisées en hommage aux travailleurs indochinois. Comme par exemple à Saint-Chamas (BdR) le 10 décembre 2011 (voir la vidéo ci-dessous).

Thanh occupe aussi une place importante dans le film de Lam Lê, Công Binh, la longue nuit indochinoise, qui sortira en salle le 30 janvier 2013 (http://www.congbinh.net/)

* * *


Immigrés malgré eux par provencetv

Nous assistons à un hommage rendu aux Travailleurs Indochinois, immigrés malgré eux, qui furent employés à la Poudrerie de Saint-Chamas en Provence de 1939 à 1945. Ce fut un grand moment d’émotion, où fut dévoilée une plaque commémorative et une remise de médailles faite aux anciens ouvriers présents ainsi qu’aux descendants d’ouvriers absents ou disparus.

Pour en savoir plus :

  • Daum, Pierre, « Saïgon-Marseille aller simple : le récit d’une page d’histoire oubliée » [recension d’ouvrage], Mémoires d’Indochine [carnet de séminaire] : https://indomemoires.hypotheses.org/85. Article initialement publié sur Rue 89.

 

Tưởng nhớ Trung Tá Nguyễn Văn Tố – Nguyên Tỉnh Trưởng kiêm Tiểu Khu Trưởng Phú Yên

[ndlr] A l’occasion de la disparition du Lieutenant-Colonel Nguyen Van To (1930-2012) le 22 octobre dernier en Californie, son camarade de prison Ho Dac Huan livre ici une page émouvante de souvenirs. Il revient sur l’itinéraire de Nguyen Van To, sa carrière militaire et la rude période passée dans les camps de rééducation après la chute de Saigon. Un témoignage d’amitié pour cet ancien chef de la province de Phu Yen, officier de l’ARVN et membre du comité central du DVQDD qu’il considérait « comme un frère, comme un maître ».

L’article fut publié initialement dans le quotidien Vien Dong le 24-10-2012.

Trung Tá Nguyễn Văn Tố và Thiếu Tá Hồ Đắc Huân
© 2009 ảnh tài liệu của tác giả.

Trung Tá Nguyễn Văn Tố đã trút hơi thở cuối cùng vào lúc 7 giờ sáng ngày Thứ Hai 22-10-2012 tại Moncliar, California, Hoa Kỳ, hưởng thọ 83 tuổi. Ông ra đi để lại sự thương yêu quí mến của một đại gia đình gồm các con, dâu, rể, cháu, chắt, cùng bao nhiêu người thân, chiến hữu và bằng hữu.

Tôi và Trung Tá Nguyễn Văn Tố có thời gian ở chung trong trại tập trung khổ sai Cộng Sản qua các trại tù Kỳ Sơn và Tiên Lãnh thuộc tỉnh Quảng Nam, Đà Nẵng.

Cơ duyên đặc biệt: Trung Tá Tố, Trung Tá Nguyễn Văn Chước và tôi ở chung một nhà khoảng 8 tháng nên chúng tôi quen biết từ đây. Ba chúng tôi nằm kề nhau, tôi ở giữa, ông Tố bên phải, ông Chước bên trái. Cả ba cùng ăn cơm chung, cùng khổ nhọc trong lao động.

Những lúc chờ chợp mắt trong giấc ngủ chúng tôi thường kể cho nhau nghe về cuộc đời mình từ lúc nhỏ đến khi vào tù, kể cả mọi chuyện trên đời mỗi người biết đến để khuây khỏa hầu lấp khoảnh trống thời gian vì mệt mỏi trong lao động ban ngày. Chúng tôi thân và mến nhau từ dạo ấy của 37 năm về trước. Có lúc trong tù tôi nghĩ vợ con xa không bằng bạn tù gần là vậy.

Từ ngày định cư tại Hoa Kỳ, ông Tố và tôi thường liên lạc với nhau qua điện thoại thường nhật vào mỗi sáng ngoại trừ những lúc ông viếng thăm con cháu ở nơi xa. Nội dung hàn huyên thì nhiều chuyện lắm, nhất là tin tức thời sự trong ngày, sinh hoạt cộng đồng mọi nơi… những năm tháng gần đây theo dõi sát về mục tin tức bạn bè, chiến hữu ai còn, ai mất!

Thường mỗi tháng có dịp đi Bolsa ông thích thú gặp tôi, để được tay bắt mặt mừng rồi dùng cơm trưa, hàn huyên tâm sự. Người già chúng tôi thường hay nhắc bạn bè trong quá khứ.

Đối với ông Tố, ngoài tình bạn đồng tù tôi quý mến kính trọng, ông như một người anh, người thầy.

Cảm mến một người anh thân thương tôi xin viết lại đôi nét về ông, đặc biệt những giờ phút cuối qua hai lần thăm viếng vào các ngày 28-8 và 8-9-2012 khi tôi được ngồi cạnh ông. Rồi mới đây, tôi tiếp xúc ông qua điện thoại một ngày trước khi ông giã từ cõi đời. Nghe ông nói và dặn dò như những lời trăn trối làm tôi xúc động tột cùng. Thương tiếc và tưởng nhớ ông, xin ghi đôi dòng về ông để bạn đọc cùng các chiến hữu quen biết ông cảm thương ông hơn nữa.

Chiều dài binh nghiệp và cực hình trong lao tù cộng sản

Ông Nguyễn Văn Tố sinh năm 1930 tại Hương Thủy, Thừa Thiên, Huế, trong một gia đình Nho giáo theo đạo Phật. Hết nửa cuộc đời của ông đã gắn bó với Quảng Nam, Đà Nẵng. Tháng 8-1950, vừa tròn 20 tuổi ông nhập ngũ vào Trung Đoàn Võ Tánh Bộ Chỉ Huy, lúc bấy giờ đóng tại khuôn viên villa Vạn Hòa ở Hội An. Ông được đơn vị gởi theo học Khóa 2 Sĩ Quan Võ Bị Địa Phương Huế. Qua thời gian binh nghiệp ông theo học các Khóa Đại Đội Trưởng Chỉ Huy Tham Mưu Trung Cấp, Cao Cấp, du học ngoại quốc, phục vụ tại các Tiểu Đoàn 254, 44, Quận Thường Đức, Đại Lộc, Tiểu Khu Quảng Nam, Thừa Thiên, Phú Yên, Sư Đoàn 1, Sư Đoàn 3 rồi Bộ Tư Lệnh Quân Đoàn I cho đến ngày 29-3-1975, khi Cộng Sản Bắc Việt cưỡng chiếm Đà Nẵng.

Từ đây ông rơi vào vòng lao lý tủi hận tại các trại tù Kỳ Sơn, Tiên Lãnh, sau đó chuyển đến các trại biệt giam: Đồng Mộ, Nhà Trắng, Thôn 5 (biệt giam từ 1978-1983). Tháng 2-1988 ông ra tù trở về Đà Nẵng sum họp gia đình, nhưng Công An Phường Hải Châu ghi vào giấy ra trại: không giải quyết chỗ ở tại Đà Nẵng. Ông đành rời Quảng Nam, Đà Nẵng, để vào Sài Gòn!

Đêm kinh hoàng đến với Trung Tá Nguyễn Văn Tố tại trại Kỳ Sơn

Thời gian tôi ở tại trại tù Kỳ Sơn, Tiên Lãnh, có nhiều chiến hữu đã bị Cộng Sản sát hại rất dã man như Trung Tá Võ Vàng và Ngô Hoàng. Đến Hoa Kỳ tôi có viết lại với tựa bài “Dưới Tầng Địa Ngục” đã được nhiều báo đăng tải. Trong các nhân vật được kể có Trung Tá Nguyễn Văn Tố thoát chết trong đêm tối. Nhân viết bài tưởng nhớ Trung Tá Tố tôi xin trích đăng lại phần nói về Trung Tá Tố nơi bài viết trên.

* * *

Trung Tá Nguyễn Văn Tố và Hải Quân Thiếu Tá Nguyễn Công Anh Kiệt thoát chết trong đêm tối

Trung Tá Nguyễn Văn Tố sinh tháng 5-1930 tại Thừa Thiên. Số quân 50/201.605, Khóa 2 VBĐP Huế.
– Tham Mưu Trưởng Tiểu Khu Thừa Thiên.
– Phó Thị Trưởng thành phố Huế.
– Tỉnh Trưởng kiêm Tiểu Khu Trưởng Phú Yên.
– Trung Tâm Phó Trung Tâm Điều Hợp Bình Định Phát Triển Quân Khu I.

Hải Quân Thiếu Tá Nguyễn Công Anh Kiệt sinh tháng 6-1940 tại Sài Gòn. Số quân 60/701.173, Khóa 13 Đệ Nhị Dương Cựu trường HQNT.
– Phân Cuộc Trưởng Hải Cảng Sâu Tiên Sa Đà Nẵng (con rể ông Nguyễn Văn Kiểu, nguyên Đại Sứ VNCH tại Đài Loan, bào huynh cố Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu).

Khai cung trong tù: Trong đời binh nghiệp Trung Tá Nguyễn Văn Tố đã đảm nhận qua nhiều chức vụ khác nhau, tuy nhiên khi bị giam giữ tại trại Kỳ Sơn, cán bộ thẩm cung nghi ngờ anh là Sĩ Quan Tình Báo Cao Cấp, nhân viên CIA hạng nặng và am tường kế hoạch hậu chiến của chính phủ Việt Nam Cộng Hòa nên đã đặc biệt khai thác anh rất nhiều lần về 4 điểm mà họ cần biết rõ:

1. Anh Tố đã tham dự ba khóa học về tình báo:
– Khóa tình báo tại trường Cây Mai.
– Khóa tình báo tại Singapore.
– Khóa hướng dẫn tình báo cao cấp tại Okinawa.

2. Việc thám sát Xuyên Sơn:
Vào năm 1956, Tổng Thống Ngô Đình Diệm chỉ thị cho Trung Tướng Trần Văn Đôn (Tư Lệnh Quân Đoàn I) và Thiếu Tướng Nguyễn Giác Ngộ (đặc trách về du kích và phản du kích thuộc Bộ Quốc Phòng) có nhiệm vụ thành lập đoàn Thám Sát. Tiểu Khu Quảng Nam chỉ định Thiếu Tá Nguyễn Ngọc Bích (Tiểu Khu Trưởng) làm Trưởng Đoàn Thám Sát Xuyên Sơn và Trung Úy Nguyễn Văn Tố (Trưởng Phòng 2 Tiểu Khu) làm Phó Đoàn. Nhiệm vụ của đoàn là thám sát về thời tiết, địa thế giao thông bằng đường bộ, đường mòn, sông, suối, đời sống của dân Thượng Du, kinh tế, xã hội.

Sau hai năm thám sát, Tổng Thống Diệm xét duyệt lại để căn cứ vào đó thành lập 4 quận miền núi là Hiếu Đức, Thượng Đức, Hiệp Đức và Hậu Đức. Bốn quận này có trọng trách kiểm soát mọi hoạt động của quân du kích và ngăn chận sự xâm nhập của quân Cộng Sản Bắc Việt qua vùng rừng núi Trường Sơn.

3. Với chức vụ Tham Mưu Trưởng Tiểu Khu Thừa Thiên, Trung Tá Tố đã lập kế hoạch cố thủ và phản công tại Huế trong trận tổng tấn công Mậu Thân. Với chiến công đạt được, sau khi giải tỏa Huế, Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu đã gắn cấp bậc Trung Tá tại mặt trận cùng tưởng thưởng Đệ Tứ Đăng Bảo Quốc Huân Chương kèm Anh Dũng Bội Tinh với Nhành Dương Liễu cho ông.

4. Khai rõ kế hoạch điều hành về lãnh vực chính trị, quân sự, kinh tế thời hậu chiến khi Trung Tá Tố làm Tỉnh Trưởng Phú Yên vào năm 1970.

Đêm kinh hoàng: Vào lúc 12 giờ 30 một đêm đầu tháng 7-1976 tại Trại 1 Kỳ Sơn, một vệ binh mang súng AK vào nhà 9 gọi anh Nguyễn Văn Tố và sang nhà 6 gọi anh Nguyễn Công Anh Kiệt đi nhanh ra ngoài rồi dẫn đến phía ngoài vọng gác cổng chính của trại. Nơi đây có sẵn vệ binh Trương tức Bốn tay cầm AK chờ sẵn. Anh Tố và Kiệt đoán chúng sắp đem mình đi bắn rồi vì trước đây vệ binh Bốn đã được chọn bắn Trung Tá Võ Vàng vào ngày 13-4-1976 tại khu Cò Bay, Bông Miêu. Sau khi Bốn nhận hai anh Tố và Kiệt xong chỉ tới ngồi nơi tảng đá gần đó. Tại đây anh Tố nói nhỏ với anh Kiệt: “Chắc chúng đưa mình ra bờ rào bắn rồi hô hoán là trốn trại. Sự tù tội chắc còn lâu dài lắm. Thôi chết sớm khỏe xác mình, vợ con bớt khổ trong việc lặn lội lên rừng sâu, núi thẳm thăm nuôi”. Qua lời anh Tố, anh Kiệt thở dài!

Thời gian lo lắng lần đến 2 giờ 30 sáng, thấy đèn pin lập lòe sáng rồi lần hồi một cán bộ từ Bộ Chỉ Huy xuống nói nhỏ gì với tên Bốn xong về lại. Lúc này hai anh Tố và Kiệt rất hồi hộp, chắc chúng sắp đem mình đi bắn rồi. Hai anh thầm cầu nguyện theo tôn giáo của mỗi người. Năm phút sau, tên Bốn gọi anh Tố và Kiệt đến rồi bảo hai anh về lại nhà ngủ để mai tiếp tục lao động.

Suốt đêm này hai anh không sao ngủ được và cứ lo lắng mãi. Kể từ sáng hôm sau hai anh Tố và Kiệt luôn được Quản Giáo theo dõi sát cho đến khi chuyển qua Trại 4 rồi đến Trại Tiên Lãnh.

Đến ngày 28-9-1978, toàn bộ tù nhân Kỳ Sơn được chuyển đến Trại Tiên Lãnh. Ba ngày sau khi đến Tiên Lãnh, hai anh Tố và Kiệt liền vào nhà cùm cùng với một số sĩ quan khác chúng cho là nguy hiểm.

Hai tháng sau khi đến Tiên Lãnh, một buổi chiều qua âm thanh rùng rợn của hai tiếng kẻng, tất cả mọi tù nhân vào phòng đóng cửa sắt. Công an trang bị vũ khí rải ra, canh giữ từng phòng một. Các cửa nhà cùm được mở ra, khoảng 100 tù nhân từ các phòng biệt giam được đưa ra ngoài trói lại bằng dây dù cột vào nhau với 5 người một do một công an canh giữ rồi chuyển đến Trại Đồng Mộ, Nhà Trắng để giam tiếp, trong số tù trên có hai anh Tố và Kiệt bị giam cho đến năm 1983.

Đến năm 1988, cả hai anh Tố và Kiệt mới nhận giấy ra trại sum họp cùng gia đình. Ngày 24-6-1992, anh Tố cùng vợ và bốn người con được các con cháu cùng đông thân hữu vui mừng chào đón tại phi trường Los Angeles theo chương trình H.O. 10. Anh Kiệt đã sang Hoa Kỳ và định cư tại Houston, Texas.

Chồng bị tù, vợ lo gia đình

Trong lúc ông Tố nằm trong lao tù, bà vợ bên ngoài lo chạy mọi thứ việc, phần lo cuộc sống gia đình, phần thăm nuôi ông mỗi hai tháng. Việc khó nhất là phải thu xếp để cho các con được vượt thoát khỏi Việt Nam. Bà suy tính, cuối cùng đã quyết định cho vượt biển bốn lần được 9 người con đều thành công, tuy có lần bà cũng bị Công An gọi đi làm việc nhưng qua sáng kiến xoay xở, sự rối rắm cũng qua đi.

Định mệnh gặp nhau tại Sài Gòn

1998 [1988] tôi từ Nha Trang vào Sài Gòn để nhận chút quà do con gái từ Canada gởi về. Sáng sớm, tôi và người bạn là Thiếu Tá Lê Quang Trang vừa xuống xe, đang đi bộ trên đường Pasteur thì thấy một người đang chạy bộ sát gần rồi gọi “Huân”. Tôi quay nhìn thì té ra là ông Tố. Trông ông ốm teo. Tôi liền hỏi:
– Anh về khi nào? Sao ốm quá vậy?
– Vừa mới ra tù, ở nhà cùm lâu quá.
Anh tiếp:
– Thôi về nhà mình gần đây nói chuyện.
Đến căn nhà số 50 Pasteur, bấm chuông, cửa mở. Chúng tôi tâm sự cùng anh qua chung trà ấm, toàn là những chuyện đau buồn trong lao tù. Kế đó anh mời chúng tôi ăn điểm tâm sáng. Sau đó có việc, tôi xin phép chia tay anh.

Xa nhau từ nửa vòng trái đất

Ngày 16-12-1991, còn một ngày nữa tôi cùng gia đình rời Sài Gòn qua Hoa Kỳ (H.O. 9). Ghé thăm anh lần này thấy da thịt anh có phần đầy đặn, tinh thần vui vẻ vì anh đang lo thủ tục xuất cảnh. Trong bữa cơm gia đình, anh mời tôi dùng rượu Martel. Nhìn qua chai rượu tôi liền hồi tưởng lại khi trong tù qua chuyến thăm nuôi vào dịp Tết, chị Mai vợ anh cũng tìm cách mang vào cho anh nửa chai rượu Martel nhưng ghi nơi vỏ chai là rượu thuốc xoa bóp để qua mặt tụi quản giáo. Khó khăn lắm trong tù mới uống được rượu Martel.

Trước khi chia tay, tôi nắm tay anh thật chặt. Anh nói:
– Chúc Huân và gia đình lên đường bình an.
Tôi cám ơn, đáp lời cũng chúc anh chị và các cháu ở lại mạnh giỏi, mong sớm gặp nhau tại Hoa Kỳ.

Tôi rời nhà anh trên chiếc xe Honda do con tôi chở. Chiếc xe mỗi lúc mỗi xa. Nhìn anh Tố lần nhớ lại cánh tay nhìn chào tạm biệt tôi mỗi lúc mỗi thêm nhạt dần. Trên đường xe gắn máy chạy ào ào bóp còi inh ỏi. Ngày mai chúng tôi rời Sài Gòn, tâm trí tôi nghĩ: “Sông có khúc, người có lúc”, “ngày mai trời lại sáng”.

Khi viết bài này tôi chợt nhớ: mới đây gia đình tôi đến Mỹ đã tròn 21 năm (22-10-1991 — 22-10-2012). Thời gian qua mau thật!

17 năm sau đoàn tụ gia đình

Sau 13 năm tù trong, thêm 4 năm tù ngoài, ông bà Tố cùng 3 người con (2 gái, 1 trai) và cháu đích tôn đã đáp chuyến bay từ Bangkok sang Hoa Kỳ vào ngày 24-6-1992 trong chương trình H.O.10. Đúng 2 giờ chiều phi cơ đáp xuống phi trường Los Angeles.

Tại phòng khách có hàng trăm người đi đón, phần đông các con cháu, dâu, rể, sui gia, thêm chiến hữu, bằng hữu và bạn tù. Bạn tù gồm có các ông Phùng Ngọc Bang, Nguyễn Văn Chước, Tôn Thất Thuyên và người viết.

Xong thủ tục nhập cảnh, giờ đoàn tụ đã đến. Mọi người đứng lên, kẻ ôm chầm, người siết chặt tay, những lời chúc mừng vang lên, những đóa hoa tươi được trao cho người đến. Tiếng cười nghe thật rộn rã. Cùng chuyến bay có nhạc sĩ Huỳnh Nhâm cùng vợ và bốn con. Anh Nhâm là bạn tù chúng tôi tại trại Kỳ Sơn, Tiên Lãnh. Dịp này sự vui mừng của chúng tôi càng tăng thêm.

Sau đó, một đoàn xe nối đuôi về nhà con ông Tố. Buổi cơm đoàn tụ bắt đầu. Thực đơn không còn cóc nhái, củ mì (sắn) độn cơm, canh “Thái Bình Dương” như những món ăn trong tù Cộng Sản. Ngày hôm ấy mới thật là vui niềm vui đoàn tụ sum vầy của một đại gia đình xa nhau qua những năm dài thống trị của Cộng Sản!

Vui buồn nơi xứ người

Tạm ổn định cuộc sống nơi xứ người, ông bà Tố lần lượt đi thăm viếng sui gia, con cái và bạn bè. Tìm hiểu cuộc sống nơi xứ người để hòa nhập được nhanh chóng.

Cuộc sống của ông bà thật êm đềm, vui thú cùng con cháu. Nhưng buồn thay, con người sống chết có mạng. Mới sang Mỹ được ba năm thì bà Tố ngã bệnh rồi mãn phần vào ngày 31-1-1995, hưởng thọ 64 tuổi. Từ đó ông Tố quá buồn, cuộc sống hàng ngày gắn liền với kinh kệ nhà Phật. Cứ mỗi Thứ Năm hàng tuần ông đều đến viếng mộ bà với một bó hoa.

Cái phước của ông là có được 13 người con gồm 7 trai và 6 gái. Cho đến nay 13 người con hiện đều định cư ở Hoa Kỳ, cộng thêm các nàng dâu và các chàng rể cùng 23 cháu nội, ngoại và 4 chắt.

Tin buồn chợt đến

Sáng ngày 27-8-2012, anh Kiểm điện thoại sớm hỏi tôi có biết tin tức gì về ông Tố không. Nghe qua tôi đâm lo vì cách đây bốn ngày tôi không còn nghe anh Tố điện thoại mỗi ngày như trước đây. Anh Kiểm cho biết anh Tố từ bệnh viện mới về, sụt ký nhiều lắm. Anh định mai đi thăm rồi hỏi tôi nếu tôi muốn đi thì anh sẽ ghé đón luôn. Tôi nói vậy mai anh cứ ghé đón tôi đi luôn.

Ba người chúng tôi gồm anh Kiểm nguyên Tiểu Khu Phó Phú Yên, anh Võ Văn Tùng nguyên Quận Trưởng Tuy Hòa và tôi đến thăm anh Tố. Anh ra tận nơi văn phòng đón chúng tôi, trên tay chống gậy, người rất tiều tụy. Vào nhà, nghe qua bệnh tình, sức khỏe, hàn huyên hơn một giờ thì chúng tôi cáo từ ra về. Trước khi về có chụp cùng nhau một tấm hình kỷ niệm. Khi đứng lên anh Tố có trao cho tôi một bì thư xem ra là anh ghi lại chương trình đón tiếp Tổng Thống Thiệu khánh thành cầu Đà Rằng năm 1971 khi anh làm Tỉnh Trưởng để giúp tôi có tài liệu viết bài “Cầu Đà Rằng”.

Đậm tình chiến hữu

Nghe tin sức khỏe ông Tố có phần mỗi ngày yếu dần, chúng tôi tám người từng phục vụ dưới quyền ông hoặc quen biết liền ghé thăm.

10 giờ sáng ngày 8-9-2012, chúng tôi đến tận tư gia thăm ông. Ông rất vui mừng tiếp đón chúng tôi. Trong chúng tôi có người bốn thập niên sau mới gặp lại ông. Câu chuyện hàn huyên với hồi tưởng xưa. Rất tiếc lần thăm này cổ họng ông đau không nói được nên ông cám ơn chúng tôi bằng chữ viết thay lời nói, tôi xin ghi lại dưới đây: “Các anh đến thăm, tôi rất cảm động và cám ơn rất nhiều”.

Tiếp đến ông nhìn tôi rồi viết tiếp ba chữ “Cầu Đà Rằng”, ý ông nhắc tôi viết bài “Cầu Đà Rằng” để gởi cho Đặc San Phú Yên. Tôi nói với ông tôi sẽ gởi trước Tết này.

Trước khi ra về tôi mời anh em chụp chung với ông một tấm hình. Ông bịn rịn bắt tay từng người thật chặt. Cái bắt tay đậm tình chiến hữu không ngờ cái bắt tay hôm ấy là lần bắt tay cuối cùng của ông cùng đám anh em chúng tôi.

Ông Tố mất rồi

Tôi đang ngủ ngon vì đêm rồi thức khuya thì 7 giờ 15 sáng ngày 22-10-2012 điện thoại reo, nghe qua máy là tiếng nói của anh Đoàn Ngọc Đa. Anh nói:
– Anh Huân. Ông Tố mất rồi!
Tôi không tin, cố hỏi lần nữa. Anh Đa tiếp:
– Ông Tố mới mất hồi 7 giờ sáng nay. Có tin gì tôi gọi tiếp cho anh.
Tôi liền gọi chú Trung con ông Tố thì Trung xác nhận:
– Ba con đã ra đi hồi 7 giờ sáng. Trước đó có đầy đủ chị em hiện ở Cali có mặt và những người ở xa đều biết qua màn ảnh.
Nghe qua tôi thật sự đau buồn rồi nói:
– Thôi chú gởi lời chia buồn cùng các chị em Trung. Xin cầu nguyện cho ông sớm về cõi Phật.
Tôi viết bài tưởng nhớ về ông Tố tuy có phần dài song nội dung chính trong tâm tôi muốn ghi lại những gì tôi đã biết về ông, mục đích:
– Tưởng nhớ lại qua những vui buồn giữa ông và tôi.
– Để con cháu ông biết thêm những sự hy sinh suốt cuộc đời người cha, người ông mình.
– Để các chiến hữu, bằng hữu thân quen ông Tố biết tin ông đã xa rời gia đình, thân quyến và bạn bè.
– Để đồng bào Việt, nhất là các thế hệ sau biết qua ông Tố một sĩ quan QLVNCH đã hy sinh cả cuộc đời cho Tổ Quốc.
Sau cùng, xin có lời chia buồn cùng các cô, chú, con ông Tố và tang quyến.
Nguyện cầu xin Đức Phật A Di Đà sớm tiếp dẫn Hương Linh ông Nguyễn Văn Tố, pháp danh Quảng Chơn, về cõi Tây Phương Cực Lạc.

Kính lời vĩnh biệt anh Tố – vĩnh biệt anh!

Westminster ngày buồn nhất.
22 tháng 10 năm 2012

Hồ Đắc Huân (gửi riêng cho Viễn Đông)

PHÂN ƯU

ĐẠI VIỆT QUỐC DÂN ĐẢNG ĐAU BUỒN VÀ THƯƠNG TIẾC

Đồng Chí NGUYỄN VĂN TỐ

Pháp Danh QUẢNG CHƠN

Trung Tá Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa

Đệ Tứ Đẳng Bảo Quốc Huân Chương

(Kèm Anh Dũng Bội Tinh với Nhành Dương Liễu)

Nguyên Tỉnh Trưởng kiêm Tiểu Khu Trưởng Phú Yên

Ủy Viên Trung Ương Đại Việt Quốc Dân Đảng

Đã mãn phần lúc 7 giờ sáng ngày 22 tháng 10 năm 2012 tại Nam California Hoa Kỳ

Hưởng Thọ 83 tuổi  

Hội Đồng Lãnh Đạo Đại Việt Quốc Dân Đảng và

Toàn thể Đảng Viên trong và ngoài nước thành kính

chia buồn cùng Đại gia đình Đồng Chí.

  Nguyện Cầu Hương Linh Đồng Chí sớm vãng sanh Tịnh Độ.

   

ĐẠI VIỆT QUỐC DÂN ĐẢNG

Source : Dai Viet Quoc Dan Dang.net

Mort de l’ancien roi du Cambodge Norodom Sihanouk – RFI

© AP

Par RFI – Norodom Sihanouk est décédé lundi 15 octobre 2012 [1] à Pékin à l’âge de 89 ans. La nouvelle a été délivrée par l’agence Chine-Nouvelle, qui n’a pas donné plus de précision. L’ancien souverain venait régulièrement en Chine pour y recevoir des soins. dans un communiqué, Pékin déplore le décès d’un «grand ami». Sihanouk, dont le règne avait été l’un des plus longs d’Asie, est considéré comme l’un des pères fondateurs de la Francophonie et du Mouvement des non-alignés.

C’est un monument de l’histoire du XXe siècle qui vient de s’éteindre. « Sihanouk est le Cambodge », considère tout bonnement son biographe officiel Julio Jeldres. Cinéaste, journaliste, compositeur, poète, demi-dieu pour les siens, Norodom Sihanouk était en fait et surtout un animal politique, le souverain qui aura perdu et retrouvé son trône à deux reprises. Un personnage déroutant et ambigu.

Pour l’Agence France-Presse, « pendant plus de 50 ans, le petit homme au caractère souvent déconcertant et à la voix haut perchée, grand amateur de champagne et de foie gras, (…) s’est déployé inlassablement sur la scène diplomatique internationale en dépit d’une carrière à éclipses ».

Né le 31 octobre 1922 à Phnom-Penh, il n’a pas 20 ans lorsque la France coloniale, en 1941, le choisit pour succéder à son grand-père. Il obtient sa couronne de roi avec l’aval du gouverneur général d’Indochine, l’amiral Jean Decoux.

Dans les années 1950, après la brève incursion japonaise dans les affaires indochinoises puis le retour des Français, le jeune monarque goûte à la gestion politique à proprement parler, en véritable chef de gouvernement. Il se lance alors dans la première œuvre de sa vie : la « croisade royale pour l’Indépendance », qui porte enfin ses fruits en 1953, sans violence.

Libérateur de son peuple, Norodom Sihanouk consacre alors le reste de sa vie à la politique. En 1955, il cède sa couronne à son père mais garde le pouvoir, et peaufine sa stratégie de neutralité entre les deux blocs. Il est en première ligne entre 1955 et 1956, au côté de l’Egyptien Nasser, du Yougoslave Tito, de l’Indonésien Soekarno et de l’Indien Nehru, pour lancer le Mouvement des pays non-alignés. Il dirige son pays sans opposition jusqu’en 1969, sur la base d’un vaste rassemblement royaliste et socialiste.

Les années 1960 constituent une période d’alliances plus affirmées. Le monarque se rapproche d’abord du bloc de l’URSS, puis de la Chine à la fin de la décennie. Le général de Gaulle est reçu à Phnom-Penh en 1966. C’est également au début des années 1960, au côté des colonies africaines fraîchement libérées (la Tunisie de Habib Bourguiba, le Niger de Hamani Diori et le Sénégal de Léopold Sédar Senghor) que le Cambodgien milite pour que la communauté linguistique francophone, auquel il attache une grande importance, se dote d’institutions intergouvernementales durables.

La suite de l’histoire de Norodom Sihanouk est digne d’un roman, tandis que le pays s’enfonce dans l’instabilité. Le roi perd son trône en 1970, s’installe en Chine, récupère le titre de chef d’Etat en 1975 au côté des Khmers rouges (dans une alliance improbable avec Pol Pot), avant de démissionner un an plus tard, d’être placé en résidence surveillée par ses alliés, puis de fuir en Corée du Nord à leur chute.

Dix ans plus tard, après plusieurs années d’activisme international, il revient au pays en héros, fort d’avoir obtenu la signature des accords de paix de Paris en 1991. Il reprend sa place en 1993. Et en 2004, Norodom Sihanouk abdique une dernière fois, en faveur de son fils Sihamoni, invoquant son âge et des raisons de santé.

Pendant les onze dernières années de son règne, il aura vu grandir, impuissant, l’influence du Premier ministre Hun Sen et de son fils Norodom Ranariddh, président de l’Assemblée nationale. Après son retrait, il continuera de donner de ses nouvelles et publie ses observations sur la vie publique par internet. Parfois avec humour, comme le pointe notre correspondant à Pékin, Stéphane Lagarde. Ainsi Norodom Sihanouk déclarait, en 2005 sur internet, «se porter de mieux en mieux», tout en présentant «ses plus humbles excuses à toutes les personnes qui souhaitent sa mort». Ses proches faisaient alors l’objet de vives attaques de la part du Premier ministre Hun Sen.

En 2009, après six mariages, une nombreuse progéniture (dont une partie décimée par les Khmers rouges) Norodom Sihanouk écrit : « cette trop longue longévité me pèse comme un poids insupportable ».

Source : RFI (Radio France Internationale)

A lire dans les archives de RFI : « Sihanouk : l’histoire du roi qui abdiqua deux fois »

  • Lire son portrait sur TV5 Monde : « Norodom Sihanouk : père de l’indépendance cambodgienne… et de la francophonie »

[1] France Info annonce le décès dans une nouvelle publiée le dimanche 14 octobre à 23:53.

* * *

Le Cambodge en deuil après la mort de N. Sihanouk (Euronews 15-10-2012)

Nguyễn Chí Thiện (1939-2012) : L’auteur des « Fleurs de l’enfer » s’en est allé

Nguyen Chi Thien, l’auteur des Fleurs de l’enfer est décédé le 2 octobre à l’âge de 73 ans en Californie. Pour son attitude critique vis-à-vis du régime, il passa 27 ans de sa vie dans les geôles du Viêt Nam communiste. A l’occasion de sa disparition, Mémoires d’Indochine reproduit ci-après sa fiche biographique parue dans The Viet Nam Literature Project. Composés de mémoire pendant les différentes périodes d’incarcérations de Nguyen Chi Thien entre 1960 et 1991, les poésies du receuil les Fleurs de l’enfer ont été traduites en langue anglaise et éditées à plusieurs reprises. Elles furent interprétées au Théâtre du Ranelagh à Paris en 1987 par Stanislas de la Tousche et Katharina Wittkowska. Une façon pour les éditions Đường Mới La voie nouvelle de rendre hommage au poète contestataire alors qu’il était encore emprisonné au Viêt-Nam.

FG

 

Nguyen Chi Thien

There is nothing beautiful about my poetry
It’s like highway robbery, oppression, TB blood cough
There is nothing noble about my poetry
It’s like death, perspiration, and rifle butts
My poetry is made up of horrible images
Like the Party, the Youth Union, our leaders, the Central Committee
My poetry is somewhat weak in imagination
Being true like jail, hunger, suffering
My poetry is simply for common folks
To read and see through the red demons’ black hearts

1975 – from Flowers of Hell by Nguyen Chi Thien translated by Nguyen Ngoc Bich

Nguyen Chi Thien was born in 1939 in Ha Noi.  His father worked as an official in the municipal court and his mother sold small necessities in the neighborhood.  At the end of 1946, when the war between France and Vietnam broke out, his family fled to their native village in the countryside.

The family returned to a more stable Ha Noi in 1949 and Thien started school in private academies. After the defeat of the French in 1954 he cheered the Viet Minh revolutionaries as they also returned to the city, proud to invite soldiers home to supper.

The drama of Nguyen Chi Thien’s life begins in Haiphong, the strongly Communist port city of northern Viet Nam.  When Thien contracted tuberculosis in 1956 his parents sold their house for money to treat their son and moved with him near his sister and her family there.

The authorities already held Thien in suspicion, because his brother had joined the National Army moving to South Vietnam.  One day in December, 1960 Thien unwittingly stepped over the line while covering the high school class of a sick friend.

Thien noticed the history textbook taught that the Soviet Union had defeated the Imperial Army of Japan in Manchuria, bringing an end to World War II.  Oh no, he told his students, the United States defeated Japan when they dropped the atomic bomb on Hiroshima and Nagasaki.

Nguyen Chi Thien paid for this remark with three years and six months in labor camps, on a sentence of two years.  He met other literary men in jail, composed poems in his head and learned them by heart.  In 1966 he was returned to prison after a short release.

This time the police charged him with composing politically irreverent poems that circulated in Ha Noi and Hai Phong.  He denied it, and spent another eleven years and five months in labor camps.

Authorities never brought him to trial, for lack of evidence, but they had the right man.  The tubercular youth had become an outlaw whose every step and breath counted the beat of verses, poetry against oppression.

In 1977, two years after Saigon fell, Thien and other political prisoners were released to make room for officers of the Republic of Viet Nam.   He had been composing poems all the while, and now seized the opportunity of freedom to write them down and bring his art to the world.

Two days after Bastille Day, on July 16, 1979, Thien dashed into the British Embassy at Ha Noi with his manuscript of four hundred poems.  He had prepared a cover letter in French, but the embassy of France was too closely guarded.

British diplomats welcomed him and promised to send his manuscript out of the country. When he got out of the Embassy, security agents waited for him at the gate.  Dragged to Hoa Lo prison, the famous Ha Noi Hilton now empty of US flyers, he spent another twelve years in jail and prison camps, often in stocks in solitary darkness.

It came to a total of twenty-seven years’ imprisonment.  But meanwhile, the British diplomats kept their word.  Nguyen Chi Thien’s manuscript collection Flowers of Hell appeared in Vietnamese in two separate editions overseas.

Nguyen Chi Thien had the great satisfaction of seeing a copy of his book waved in his face by his angry captors.  He didn’t know that his poems also were translated into English, French, German, Dutch, Chinese, Spanish, and Korean.  They were set to music by the great Pham Duy and sung around the world.

While their author lay in irons, Thien’s poems won the International Poetry Award in Rotterdam in 1985.  Six years later the poet was released from jail, as the socialist world collapsed in 1991.  He lived in Ha Noi under close watch by the authorities, but his international following also kept an eye on Thien.

Human Rights Watch honored him in 1995.  That year he emigrated to the United States, due to the intervention of Noburo Masuoka, retired Air Force colonel, a career military officer who was drafted into the U.S. Army from an internment camp for Japanese Americans in 1945.

After the normalization of relations with Viet Nam, Masuoka was able to arrange special asylum for the poet in the United States.  Thien went to Virginia, the home of his brother, Nguyen Cong Gian, whom he had not seen for forty-one years.

Gian himself had lived America only since 1993.  A lieutenant colonel in the Army of the Republic of Viet Nam, he had been taken to a re-education camp in the North right after the fall of Saigon in 1975, to remain for thirteen years.

As if released from prison once more, Thien wrote down another book’s worth of poems from memory.  The three hundred Vietnamese poems and some select English translations were published in 1996.

In 1998, The International Parliament of Writers awarded Nguyen Chi Thien a three-year fellowship in France.  He lectured around Europe while he wrote and published a collection of short stories, rooted in the reality of his years in Hoa Lo prison.

Nguyen Chi Thien returned from France to Orange County, California, where he took the oath of American citizenship in 2004.  He continues to improve his health and speaks regularly on humanitarian issues of interest to the Vietnamese community.

Source : Fiche Nguyen Chi Thien sur VNLP

 

* * *

En 1987, Stanislas de la Tousche et Katharina Wittkowska interprétaient une sélection de poèmes des Fleurs de l’Enfer traduits par Jean Maïs et Bui Xuan Quang.


Voir aussi l’article que lui a consacré Radio Free Asia : Defiant Vietnamese Poet Dies