Archives par mot-clé : Chine

La lune et le serpent se rencontrent à l’ENS de Lyon – Nouvel an lunaire Chine, Corée, Viêt-Nam 2013

Cette année, la lune et le serpent se rencontrent à l’ENS de Lyon. Depuis maintenant 10 ans, l’Ecole Normale Supérieure de Lyon célèbre le Nouvel An Lunaire. Forte des travaux de l’IAO (Institut d’Asie Orientale) et de ses liens privilégiés avec l’Asie, l’Ecole est heureuse de vous inviter à participer à cet événement, ouvert à tous. Cette année, destination la Chine, la Corée et bien-sûr le Viêt-Nam, très en vue en 2013.

L’Institut d’Asie Orientale (IAO) est un centre de recherche en sciences humaines et sociales qui associe des chercheurs spécialisés en SHS et dont les travaux portent principalement sur l’Asie de l’Est et du Sud-Est, en particulier la Chine, la Corée, le Japon, le Laos, Taiwan, la Thaïlande et le Viêt-Nam. Fondé en 1992, installé sur le campus de l’ENS de Lyon dont il dépend, l’IAO est aussi rattaché au CNRS (umr 5062), à Sciences Po Lyon et à l’Université Lyon 2.

Mardi 12 février : Soirée Chine

Mercredi 13 février de 14h-17h : Ateliers, Le chinois par le théâtre, Théâtre Kantor

Tous Publics : enfants, collégiens, lycéens et adultes.
Cours de 1h ou 2h, selon les âges
Inscription obligatoire : lepavillonrougedesarts@gmail.com

Mercredi 13 février : Soirée Coréenne

Jeudi 14 février : Spécial Vietnam

  • 18h–20h « Serpenter » dans la ville :

Saigon 1953 – Ho Chi Minh Ville 2013 : patrimonialisation et transformations spatiales
› Salle F008

Animation vidéographique.
Cette présentation s’inscrit dans les activités scientifiques de l’Institut d’Asie Orientale liées aux outils numériques au service de l’histoire. L’animation vidéographique élaborée à partir de la base de données Virtual Saigon consistera à « serpenter » dans la ville, du Saigon des années cinquante à Ho Chi Minh-Ville aujourd’hui en soulignant la question du processus de conservation du patrimoine urbain et celle des transformations spatiales le long de l’arroyo.

Interventions de Laurent Gédéon, François Guillemot, Emmanuelle Peyvel sur une animation conçue et développée par Isabelle Durand. Documentation iconographique : Virtual Saigon et Service Historique de la Défense (SHD).

  • 20h–22h30 L’image de l’ouvrière moderne au Vietnam

› Théâtre Kantor

Projection et débat
Soirée présentée et animée par nos invités, Sylvie Gadmer des Ateliers Varan et par Philippe Dumont et Dominique Foulon, rédacteurs des Carnets du Viêt Nam.

Sylvie Gadmer rencontre les Ateliers Varan en 1995 en participant à l’atelier dirigé par Rithy Panh au Cambodge. D’origine vietnamienne, elle décide de monter un Atelier documentaire au Vietnam. Elle encadre à plusieurs reprises des stages d’initiation à la réalisation documentaire au sein des Ateliers Varan à Paris. En 1997 elle réalise « Quand on navigue sur un fleuve, on doit en suivre les méandres », film documentaire sur des Vietnamiens nés en France.

Au début des années 2000, elle lance la création des Ateliers Varan Vietnam et c’est en 2004 que les premiers films sont réalisés à Hanoï. Elle poursuit également sa carrière de chef monteuse en signant de nombreux longs métrages comme Chouchou de Merzak Allouache, L’amour c’est mieux à deux de Dominique Farrugia et Arnaud Lemort, Sagan de Diane Kurys, Le Fils de l’Autre de Lorraine Levy, et aussi « L’Âme maternelle » de Pham Nhue Giang qu’elle monte à Hanoï. En étroite collaboration avec André Van In, directeur de l’Atelier, elle poursuit le développement du groupe Varan Vietnam.

  • 20h30 Rêves d’ouvrières – giac mo la cong nhan (52’)

De Tran Phuong Thao, Ateliers Varan : Atelier Hanoï (Vietnam) 2006. Bourse « Pierre et Yolande Perrault » au Festival Cinéma du Réel, Paris (mars 2007).

Hanoï, la zone industrielle japonaise : les jeunes femmes qui ont quitté leur village luttent pour échapper à l’intérim et aux contrats précaires de « leur » mondialisation. Devenir une « vraie » ouvrière est un rêve, ce devrait être une fierté et une garantie d’avenir.


Rêves d’ouvrières (Ateliers Varan) par LeNouvelObservateur

NOUVEL AN LUNAIRE 2013
› En savoir plus : IAO Blog (programme complet)

Huy Đức: Bên Thắng Cuộc – Le Viêt-Nam après 1975, introspection « du côté des vainqueurs »…

[ndlr] Ce mois de décembre est marqué par un événement éditorial qui commence tout juste à se répercuter sur la blogosphère vietnamienne. Le journaliste Huy Duc (Trương Huy San alias Osin) [1] vient de faire paraître chez Amazon sous la forme de Kindle Edition (aperçu) le premier volume de son ouvrage intitulé « Du côté des vainqueurs »…

L’ouvrage aborde les événements historiques qui ont marqué le Viêt-Nam depuis 1975. Il débute par la chute de Saigon et la « libération » venue du Nord puis s’attache à décrire « l’ère Lê Duân », de la Réunification de 1976 jusqu’au Renouveau de 1986 et la fin de l’occupation militaire au Cambodge. Ce regard interne s’appuie sur des sources vietnamiennes produites principalement par le régime et sur l’expérience personnelle de l’auteur. En tant que journaliste politique, il a en effet réalisé de nombreuses interviews avec les principaux dirigeants de la RSVN (voir la page de remerciements de l’ouvrage). Il décrypte avec soin la réalité que recouvre le nouveau vocabulaire des vainqueurs pour désigner les opérations de « remise en ordre » du Sud après la victoire du Nord.

La guerre a pris fin le 30-4-1975 ramenant le pouvoir au bénéfice d’un seul bord. J’ai commencé à collecter de la documentation pour ce livre à partir de fin des années 1980 et j’ai passé trois ans et quatre mois pour achever le manuscrit (d’août 2009 à décembre 2012). Pendant tout ce temps, beaucoup d’idées m’ont traversé l’esprit pour intituler le livre. Mais, une seule m’a hanté du début jusqu’à la fin, c’est ce que le poète Nguyen Duy a résumé de sa plume talentueuse dans ses deux vers : « In fine dans toute guerre / Quelque soit la partie qui gagne, le peuple perd toujours ». Le titre du livre est né de la sorte. [2]

Nous présentons ci-après les premières recensions parues sur RFA, Viet Studies et sur divers blogs.

[1] Ancien journaliste de Tuoi Tre, Thanh Nien, Sai Gon Tiep Thi et fondateur du célèbre blog Osin (2006-2010). Ecarté de Sai Gon Tiep Thi pour désaccord sur un article publié sur son blog, il réside actuellement à Boston. Voir son profil sur Wikipedia en vietnamien

[2] Cf. « Vì sao tôi viết? » [Pourquoi j’écris ?], Blog Osin.

[Sommaire]

Cuốn 1 của bộ sách Bên thắng cuộc có tên Giải phóng, bắt đầu từ thời điểm “Cách mạng vào Thành phố”.

PHẦN I: MIỀN NAM

Chương I: Ba Mươi Tháng Tư

Diễn biến quân sự và chính trị trong giai đoạn kết thúc cuộc chiến và những gì xảy ra trong dinh Độc Lập trong ngày 30-4 (Đi từ bưng biền/ Xuân Lộc/ Tướng Big Minh/ Trại Davis/ Nguyễn Hữu Hạnh/ Sài Gòn trong vòng vây/ Xe tăng 390/ Đầu hàng/ Tuẫn tiết)

Chương II: Cải Tạo

Những bàn bạc bên trong, quan điểm của chính quyền trong việc đối xử với “ngụy quân, ngụy quyền”, những thủ thuật được áp dụng để đưa sĩ quan vào trại cải tạo; số phận của những người tù không án, không biết ngày về và những bi kịch mà người thân của họ phải nhiều năm gánh chịu. (Những ngày đầu/ “Ngụy Quyền”/ “Ngụy Quân”/ “Đoàn tụ”/ “Phản động”/ Tù và cải tạo/ “Thăm nuôi”/ “Học tập”).

Chương III: Đánh Tư Sản

Những công cụ chuyên chính vô sản áp dụng ngay sau ngày 30-4-1975: Đánh tư sản vào tháng 9-1975 và liền sau đó là đổi tiền lần thứ nhất 22-9-1975; Cải tạo tư sản tháng 3-1978… Sự khác nhau của cải tạo tư sản và đánh tư sản (“Chiến dịch X-2”/ Đổi tiền/ “Gian thương”/ “Cải tạo công thương nghiệp tư doanh”/ Hai gia đình tư sản/ Kinh tế mới)

Chương IV: Nạn Kiều

Sự thật về vấn đề người Hoa năm 1978 (Đội quân thứ năm/ Hiệp định Geneve/ “chổi ngắn không quét xa”/ Hoàng Sa/ Sợ “con ngựa thành Troy”/ ‘Nạn Kiều”/ “Phương án II”/ “Ban 69”/ Vụ Cát Lái).

Chương V: Chiến Tranh

Nguyên nhân dẫn đến cuộc chiến tranh ở CPC và biên giới phía Bắc năm 1979 (Biên giới Tây Nam/ Pol Pot/ Đi dây/ Khmer Đỏ và Campuchia dân chủ/ “Kẻ Thù Lịch Sử”/ Thất bại trong tấn công ngăn chặn [Pre-emptive War]/ “Nhất biên đảo”/ “Áo lính lại khoác vào ngay”).

Chương VI: Vượt Biên

Điều gì đã khiến cho hàng triệu người VN phải bỏ nước ra đi. Bi kịch của người dân và thái độ chính quyền trước cuộc tị nạn lớn nhất của người Việt Nam trong lịch sử (“Vượt biên”/ Từ “trí thức yêu nước”/ Đến “thường dân”/ Trước khi tới biển/ Trại tị nạn).

Chương VII: “Giải Phóng”

Cuộc chiến tranh được gọi là giải phóng có thực sự giải phóng sau những gì mà những người cộng sản áp dụng tại miền Nam (Sài Gòn thay đổi/ Kinh tế mới/ Đốt sách/ Cạo râu/ “Cách mạng là đảo lộn”/ Lòng người/ Những người sinh ra không đúng cửa/ “Cánh cửa” Thanh niên xung phong/ Cửa không đủ rộng/ “Nổi loạn”/ “Sài Gòn lại bắt đầu ghẻ lở”).

PHẦN II: THỜI LÊ DUẨN

Chương VIII: Thống Nhất

Những lo lắng từ hai phía đặc biệt là của ông Lê Duẩn dẫn đến quyết định thống nhất hai miền cả về chính trị và kinh tế, áp dụng mô hình miền Bắc vào miền Nam một cách vội vã, mặc dù, nhiều người lúc đó, kể cả ông Lê Duẩn, nhận thấy nền kinh tế tư nhân miền Nam hiệu quả hơn những gì áp dụng trên miền Bắc (Nước Việt Nam là một/ “Bắc hóa”/ Chủ nghĩa xã hội/ “Con đường của Bác”/ “Mỗi người làm việc bằng hai”/ Lê Duẩn và mối tình miền Nam/ Chấp chính và chuyên chính).

Chương IX: Xé Rào

Chính sách kinh tế kế hoạch hóa và sản xuất lớn nhằm “tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc lên XHCN” đã dẫn đất nước đến chỗ kiệt quệ. Người dân và chính quyền các địa phương, thay vì tuân thủ các nguyên tắc của nền kinh tế “kế hoạch hóa tập trung” chấp nhận một số quy luật của kinh tế thị trường, tiến trình này bị coi là “xé rào” nhưng chính những “lỗ thủng” đó đã trở thành lối thoát cho dân chúng (Bế tắc/ Mậu dịch quốc doanh/ Máy bỏ không, công nhân cuốc ruộng/ Tháo gỡ/ Nghị quyết Trung ương Sáu/ Bù giá vào lương/ Cắm cờ xé rào/ Khoán chui/ Ông Kiệt xé rào, ông Linh lãnh đạn/ “Ai thắng ai”).

Chương X: Đổi Mới

Vai trò của Trường Chinh trong việc tiếp thu thực tiễn và chuẩn bị về mặt lý luận để những người cộng sản chấp nhận kinh tế nhiều thành phần, điều mà về sau gọi là đổi mới (Hội nghị Đà Lạt/ Nhóm giúp việc mới/ Người của những khúc quanh lịch sử/ Từ chính sách Kinh Tế Mới/ Đến chọc thủng bức tường bao cấp/ Giá-Lương-Tiền/ Nã pháo vào bộ tổng/ Khép lại trang sử Lê Duẩn/ Vai trò của Mikhail Gorbachev/ Tuyên ngôn đổi mới/ Bàn tay Lê Đức Thọ/ Phút 89).

Chương XI: Campuchia

Dù muốn hay không, Campuchia đã “nằm trong một trang sử” của Việt Nam. Không gian chiến tranh trong thập niên 1980s và cách mà Việt Nam đã làm để thoát ra khỏi hai cuộc chiến: Biên giới phía Bắc và Campuchia (“Pot ở đầu phum ta cuối phum”/ “Xuất khẩu cách mạng”/ Tư tưởng nước lớn/ Bị cô lập/ Phương Bắc/ Hội nghị Thành Đô/ Campuchia thời hậu Việt Nam).

(HẾT CUỐN I)

Cuốn II sẽ ra mắt vào tháng 1-2013

Source : New Osin Blog

* * *

Bên Thắng Cuộc – Review by Mặc Lâm, biên tập viên RFA

“Bên thắng cuộc” là cuốn sách đang gây sôi nổi cho cư dân mạng cả trong và ngoài nuớc. Quyển sách được viết bởi nhà báo Huy Đức, người nổi tiếng với trang blog Osin với những bài chính luận độc đáo có số người đọc rất cao.

Sau ba năm mài miệt, “Bên thắng cuộc” chính thức ra đời vào ngày 12 tháng 12 vừa qua với hai cách: sách in do chính tác giả xuất bản và sách điện tử do Amazon phát hành dưới hình thức Kindle.

Có lẽ đây là lần đầu tiên một nhà văn Việt Nam có lượng sách bán trên hệ thống Amazon qua hình thức sách điện tử. Sự đột phá này có ý nghĩa quan trọng cho những ngòi viết đang bị cho là có vấn đề tại Việt Nam, từ nay họ có thể lập ra kế hoạch cho cuốn sách sắp tới phát hành một cách rộng khắp nhưng lại không hề bị lưỡi kéo kiểm duyệt gây rắc rối. Huy Đức là nguời đầu tiên và chắc chắn không phải là cuối cùng tận dụng lợi thế khoa học kỹ thuật này.

Lire la suite : RFA, 13/12/2012

* * *

Sách Bên Thắng Cuộc của Huy Đức – Review by Nguyen Xuan Long

Vừa đọc xong Bên thắng cuộc, phần một, của nhà báo Huy Đức. Mấy ngày mùa đông cuối học kỳ, còn bao nhiêu việc phải làm, báo phải review, bài phải nộp, thư giới thiệu phải viết. Nhưng không thể nào dứt ra được gần nghìn trang sách đầy ắp những dữ liệu, những thông tin mới và quen, những hồi ức Việt Nam chung và riêng, mà tôi tin hàng triệu người Việt đã mong đợi từ rất lâu. Có vài suy nghĩ không đầy đủ chép lại đây.

Đầu tiên là tựa đề “Bên thắng cuộc”. Thắng cuộc ở đây là thắng một cuộc binh đao huynh đệ tương tàn kết thúc vào ngày 30/4/1975. Thường thì câu chuyện hiển nhiên được viết bởi bên thắng cuộc, với một “chân lý” đã được đoán định sẵn. Nhưng nói theo Bertrand Russell, “War does not determine who is right — only who is left”. Cuốn sách là câu chuyện của những người còn lại từ cả hai phía của cuộc chiến, với nguồn tư liệu lấy từ ngay trong lòng bên thắng cuộc.

Tư liệu không phải là thông tin mật rút từ kho lưu trữ của CIA hay KGB hay Hoa Nam TB cục gì cả. Một số lượng lớn là tin chính thống, từ báo chí của chế độ (Sài Gòn Giải Phóng, Nhân Dân, v.v.), cùng với hồi ký, hồi tưởng của các tướng lĩnh, cán bộ cao cấp của nhà nước. Rất ấn tượng là nguồn thông tin lấy từ hàng ngàn cuộc phỏng vấn của chính tác giả, một nhà báo kỳ cựu, với các nhân chứng lịch sử, từ những vị lãnh đạo cao nhất, cho đến các thường dân. Huy Đức đã dày công, âm thầm thu thập những tư liệu quý giá này trong suốt mấy chục năm qua.

Lire la suite : Procul, 12/12/2012.

* * *

Bên Thắng Cuộc của Huy Đức – Review by Vang Anh

Mình chỉ vừa mới đọc qua chương II về Cải Tạo trong cuốn “Bên Thắng Cuộc” của Osin Huy Đức. Thú thật là với một người gần như đã đọc qua tất cả những quyển sách văn học miền Nam trước 75, hồi ký chiến tranh trước và sau 75 như mình… thì cuốn này của ông Huy Đức vẫn chỉ mới “kể” được cái vỏ chứ chưa trần thuật được cái ruột của phần này. Nhưng mình vẫn có cảm giác rất lạ và cảm kích, có thể vì nó là cái nhìn của một người phía “bên kia”? Phải nói đây là cuốn sách có lẽ là duy nhất mà mình có cảm giác muốn đọc của “bên kia”, không tính “Đỉnh Cao Chói Lọi” của Dương Thu Hương…

Lướt nhanh qua những phần khác về cải “đánh tư sản”, “ly hương”, đặc biệt cái mình ấn tượng nhất trong quyển I này là vụ “Đốt sách” “Đánh tư sản” “Ngụy Quân -Ngụy Quyền” – có quá nhiều chi tiết rất chính xác mà mình tin chắc là ông Osin đã gặp những người “thật sự” biết rõ…

Phải nói rằng Osin Huy Đức ngoài việc sử dụng những dữ kiện có thật và chính xác, ông ấy còn thể hiện sự trăn trở và chua xót trong ngôn từ.

Dự đoán là cuốn sách này sẽ gây ra sóng gió tư tưởng với các bé Hồng Vệ Binh và bút chiến trong phe còn lại.

P/S: Mình rất thích cái bìa sách =)) Thâm nho vãi lọ.

Source + extraits : Thong Tan Xa VangAnh, 13/12/2012.

* * *

Đọc “Bên Thắng Cuộc” của Huy Đức – Review by Tran Huu Dung

“Bên Thắng Cuộc” của Huy Đức là quyển sách hay nhất về lịch sử Việt Nam sau 1975 mà tôi được biết (kể cả những công trình bằng ngoại ngữ của các học giả nước ngoài). Chỉ cần đọc qua mục lục quyển sách là đủ để choáng ngợp bởi sự súc tích của nó. Tất cả những vấn đề nổi bật đều được kể lại với những thông tin mới lạ: từ sự cố “nạn kiều” ở miền Nam, đến những thất bại kinh tế đưa đến chính sách Đổi Mới năm 1986, vụ “Sáu Sứ”, đến chiến tranh biên giới Tây Nam… đều được Huy Đức thuật lại rành mạch, lớp lang, theo ký ức của hàng trăm nhân vật chủ chốt  ̶  nhiều người có những vai trò quyết định trong các sự kiện ấy  ̶  được chính tác giả phỏng vấn.

Cuốn sách đầy ắp những thông tin mà tôi chưa từng đọc được trong bất cứ sách báo nào đã xuất bản. Có thể nói, ngoài Huy Đức, trong lớp nhà báo hiện nay, không ai có thể có được những phỏng vấn trực tiếp với hầu hết những nhân vật quan trọng ở Việt Nam như thế này. Huy Đức là một trong số rất ít (có thể đếm trên ngón một bàn tay!) ký giả Việt Nam hiện nay có khả năng nghiệp vụ cao, dày dặn kinh nghiệm, và nhất là có biệt tài tạo sự tin cẩn ở những người được phỏng vấn về những sự kiện vô cùng “nhạy cảm”, thậm chí “thâm cung bí sử”.

Ngoài sự cực kỳ súc tích, một đặc điểm nổi bật khác, càng đáng ca ngợi, ở tác phẩm này là sự rất công bằng của tác giả đối với “bên thua cuộc”.  Tôi chưa bao giờ được đọc những câu chuyên về sự gian truân (mà tôi đã nghĩ là không bút mực nào tả xiết) của những người vuợt biên, những “thuyền nhân”, được kể lại một cách trung thực, không phê phán, không tuyên truyền, nhưng đầy tình người và nước mắt, như trong cuốn này. Tôi cũng chưa bao giờ được đọc về hoàn cảnh tái sum họp của những gia đình tập kết, hay những người bị đi cải tạo, như đã đọc ở đây.

Ở một tầm mức cao hơn, “Bên Thắng Cuộc” lột trần nhiều “huyền thoại” về một số lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam: Họ không phải là những ác quỷ “bán nước” (thậm chí “vô luân” trong đời sống cá nhân) như những người thù ghét họ thường khẳng định, nhưng cũng chẳng phải là những lãnh tụ anh minh, tài đức, luôn luôn gắn bó, đoàn kết với nhau, như ghi trong “chính sử” của Đảng.  Họ là những con người với những tị hiềm, những tranh chấp cá nhân, những thiếu sót ở cách cư xử trong gia đình, và, vâng, những sai lầm nghiêm trọng về chính sách, chiến thuật, về đường lối cai trị, và nhất là (theo tôi) cách chọn người của họ.  Những sai lầm mà, theo tôi, đã đưa đến hậu quả hiện nay (và vẫn còn tiếp diễn chưa biết đến bao giờ) cho đất nước.

Hẵn có độc giả sẽ “than phiền” rằng “Bên Thắng Cuộc” thiếu những phân tích tổng quan của chính người viết, nhưng, tôi nghĩ, Huy Đức truớc hết là một ký giả, trọng trách hàng đầu của anh là ghi lại một cách trung thực, có hệ thống, càng nhiều càng tốt, những sự kiện xã hội, chính trị và lịch sử. Phần vụ phân tích những sự kiện ấy thì nên để cho những người khác (hay chính Huy Đức, trong một cuốn sách mà tôi mong anh sẽ viết sau này). Một phê bình khác, có lý hơn, là quyển sách này vẫn còn nhiều khoảng trống (trong dòng lịch sử). Có lẽ, khi đọc lại, tác giả sẽ phát hiện những khoảng trống ấy và sẽ lấp chúng trong những lần tái bản sau.

Tất nhiên, nhiều thông tin trong cuốn này cần được kiểm chứng (nhất là thông tin về những sư kiện liên hệ đến những quốc gia khác mà các học giả quốc tế đã nói đến khá nhiều, dựa vào những tài liệu văn khố hải ngoại). Song, dù vài sự kiện nào đó (ví dụ như về liên hệ với Liên Xô và Trung Quốc) có thể là chưa thật đầy đủ (và có thể có ích hơn nếu tác giả đối chiếu với những nguồn nước ngoài), cuốn này cũng hữu ích vì nó cho thấy cái nhìn của người trong cuộc (về phía Việt Nam).  Nếu họ có nhận định không đúng, có thiếu sót thông tin, và do đó có những quyết định sai lầm, thì chính sự sai lầm ấy cũng là một dữ kiện làm rõ thêm lịch sử.

Cuốn sách sẽ là một sự thích thú cho tất cả mọi người Việt Nam ưu tư với quê hương, mong muốn nhìn lại chính cuộc đời mình, gia đình mình, trong gần 40 năm qua, nhưng nó cũng là một kho tư liệu hết sức dồi dào, mới mẻ, cực kỳ quý báu cho những học giả, những sử gia nghiên cứu về Việt Nam.  Chúng ta nên cám ơn tác giả.

Trần Hữu Dũng, 11/2012.

Source : Viet Studies

* * *

“Rất nhiều thế hệ, kể cả con em của những người đã từng phục vụ trong chế độ Việt Nam Cộng hòa, sau ngày 30-4-1975 đã trở thành sản phẩm của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa. Nhiều người không biết một cách chắc chắn điều gì đã thực sự xảy ra thậm chí với ngay chính cha mẹ mình. 

Cuốn sách của tôi đơn giản chỉ kể lại những gì đã xảy ra ở Sài Gòn, ở Việt Nam sau ngày 30-4: cải tạo, đánh tư sản, đổi tiền… Cuốn sách của tôi cũng nói về hai cuộc chiến tranh cuối thập niên 1970, một với Khmer Đỏ và một với người Trung Quốc. Cuốn sách của tôi cũng nói về làn sóng vượt biên sau năm 1975, và về sự “đồng khởi” của nông dân, của các tiểu chủ, tiểu thương để dành lấy cái quyền được tự lo lấy cơm ăn áo mặc. 

Đây là công trình của một nhà báo mong mỏi đi tìm sự thật.” – Huy Đức
Source : Dan Lam Bao Blog, 14/12/2012

Le blog « Dân Làm Báo » interroge la guerre civile vietnamienne

Sous la plume du journaliste-citoyen Đặng Chí Hùng, trois articles audacieux d’une série intitulée « Les vérités qu’il convient de connaître » font le point sur le déroulement de la guerre civile vietnamienne. Ils interpellent le pouvoir actuel sur l’écriture de l’histoire de la révolution et de la guerre.

Outre les objectifs politiques clairement affichés de cette série d’articles, elle nous renseigne sur ce que peut penser une partie de la jeunesse vietnamienne de l’histoire de la guerre menée par l’Etat-Parti entre 1945 et 1975.

Le premier article paru le 26/09/2012 est intitulé « La vérité sur la grande victoire du Printemps 1975 » est une déconstruction du mythe de la faiblesse intrinsèque de l’Armée de la République du Viêt-Nam (ARVN). L’auteur se concentre sur les aspects militaires de la campagne Ho Chi Minh déclenchée contre le Sud en exposant le tournant décisif de 1973 date du désengagement américain et de l’abandon du financement de l’ARVN. Il souligne le déséquilibre flagrant qui existait entre les deux armées après 1973 entre l’Armée populaire du Nord suréquipée et solidement soutenue par l’URSS et la Chine et l’ARVN au Sud à laquelle on coupe massivement les crédits. Il désacralise ainsi la « guerre juste » menée par Hanoi en précisant l’importance de ses soutiens extérieurs.

Le deuxième article, paru le 16/10/2012, intitulé « La République du Viêt-Nam : victime de la politique de calomnie systématique » (l’expression vietnamienne utilisée est intraduisible) est une tentative de réhabilitation de la défunte République du Viêt Nam. Dans un premier temps, l’auteur entend pourfendre deux idées martelées par la propagande officielle. La première est celle d’une « invasion américaine » et donc d’une occupation américaine du Sud Viêt-Nam au profit exclusif des Etats-Unis et ce dès 1960. La seconde est celle du « régime fantoche » de Saigon qui pour Dang Chi Hung n’avait rien de « fantoche » mais au contraire présentait le visage d’une République indépendante, souveraine et économiquement développée, dans laquelle un réel processus démocratique était en cours.

Le troisième, paru le 27/11/2012, intitulé « Soulèvement ou terrorisme ? », pose la question cruciale de la tactique de guerre préconisée par les cadres communistes de la résistance (FNL) et du parti des Travailleurs du Viêt-Nam (Dang Lao Dong Viet Nam) au Nord pour déstabiliser le régime de Saigon. L’auteur pointe le fait que le terrorisme urbain fut préconisé bien avant le débarquement des troupes américaines sur le sol sud-vietnamien mais également après leur départ. L’utilisation du terrorisme comme stratégie de conquête du Sud émanait d’un choix politique de la RDVN. Cette stratégie coûteuse en vies humaines est dénoncée par le jeune auteur qui pose la question suivante : « En agissant ainsi, le Parti communiste vietnamien s’évertuait-il ‘à tuer des Américains’ ou à tuer son propre peuple ? ».

Nous n’entrerons pas ici, dans ce court billet, sur le contenu parfois polémique de chaque article et les arguments présentés dans le but de comparer les deux régimes (l’ancien du Sud, le nouveau après 1975). Il est assez évident que l’auteur entend moins défendre le bilan de l’ancien régime de Saigon que de présenter une charge contre l’actuel régime communiste taxé de « fantoche » puisque, selon son auteur, il fut « à la solde » de l’URSS et de la Chine et reste tributaire de cette dernière. Il nous paraît par contre intéressant de saisir les motivations de l’auteur qui, étant né après 1975, n’a jamais connu la République du Viêt Nam. Sa motivation part d’un constat simple celui de ses concitoyens qui ont vécu sous la République du Sud et qui « regretteraient » cette époque plus démocratique. Voici la question qui taraudait Dang Chi Hung depuis presque dix ans et qu’il livre en introduction du second article : « Pourquoi un régime pourri, affublé des termes d’ ‘armée fantoche’, de ‘pouvoir fantoche’, peut-il avoir autant de gens qui s’en souviennent et le regrettent ? ». En clair, pourquoi l’ancien régime saigonnais reste-t-il auréolé d’une crédibilité plus forte que le nouveau pouvoir mis en place après 1975 (RSVN) ?

A travers cette série d’articles, l’auteur, lui-même fils d’un officier de l’Armée populaire, vise trois objectifs très politiques : rappeler à ceux qui ont défendu et soutenu la République du Viêt-Nam que leur voix a été entendue et respectée ; permettre à ceux qui ont été trompés par le régime communiste (comme l’a été son propre père) de prendre conscience du véritable visage du régime de l’oncle Hô ; et avertir ceux qui continuent d’abuser le peuple pour des raisons pécuniaires que la vérité ne peut être éternellement bafouée. Il en appelle à ceux-ci « de ne plus se mentir, de ne plus tromper le peuple, de laissez parler leur âme en toute conscience ».

Publiés sur un des blogs les plus populaires du moment, ces articles démontrent l’intérêt que portent les jeunes Vietnamiens à leur propre histoire (voir les centaines de commentaires pour chacun des articles). Il pose la question cruciale des conséquences de la longue guerre civile et de la légitimité du régime en place (comment est-il parvenu à ces fins ?). L’entreprise guerrière menée par les dirigeants communistes à partir des années quarante est reconsidérée, débarrassée de ses slogans mobilisateurs et patriotiques pour faire ressurgir la réalité cruelle de la guerre et les différences politiques notables entre les deux régimes antagonistes entre 1955 et 1975 dans la conduite de la guerre comme dans la vie quotidienne. Plus encore, en proposant cette comparaison saisissante (sur laquelle il y a débat) entre une semi-démocratie en devenir au Sud et un totalitarisme déshumanisant au Nord pendant deux décennies, il pousse en quelque sorte le pouvoir actuel à reconsidérer la nature même du socialisme qu’il entend incarner.

François Guillemot, 28/11/2012

* * *

Những sự thật cần phải biết – Sự thật về « đại thắng mùa xuân 1975 »

Kính thưa bạn đọc DLB, cùng với loạt bài « Những sự thật không thể chối bỏ » đã đăng trên Danlambao thì tôi xin tiếp tục gửi đến bạn đọc loạt bài mới mang tựa đề « Những sự thật cần phải biết » bao gồm 30 bài. Những bài viết về « Những sự thật không thể chối bỏ » viết về những sự thật của nhân vật gián điệp, bán nước và giết người hàng loạt: Hồ Chí Minh. Loạt bài « Những sự thật cần phải biết » sẽ có 3 phần: Những sự thật về Việt Nam Cộng Hòa, Những sự Thật về đảng cộng sản Việt Nam và Những sự thật về những đệ tử của Hồ Chí Minh. Tại sao là « Những sự thật cần phải biết »? Vì tôi muốn tất cả những ai bị lừa dối, nhất là những thế hệ trẻ, biết những sự thật mà nó đáng lẽ ra phải được công nhận nhưng đã bị đảng cộng sản bóp méo nhằm mục đích cai trị độc tài tại Việt Nam. Đó cũng là một trong những việc để góp phần chấn hưng dân trí nhằm đem lại mùa xuân dân chủ của dân tộc.

Lire la suite : Dan Lam Bao

Những sự thật cần phải biết (2) – Việt Nam Cộng Hòa – Nạn nhân của chính sách “Ngậm máu phun người”

Thưa các bạn, là một người trẻ tuổi, chưa một lần được biết đến ngôi trường của Việt Nam Cộng Hòa (VNCH), cũng chưa từng được sống dưới chế độ tự do non trẻ đó, tuy nhiên qua nhiều sách báo, tài liệu và nhân chứng sống, cộng với những suy nghĩ của mình, tôi nhận thấy một điều đó là một chế độ, một nhà nước khác hẳn với những lời tuyên truyền của cộng sản.

Có một câu hỏi làm tôi day dứt gần 10 năm trời khiến tôi phải tự mình đi tìm câu trả lời cho nó đó là: “Tại sao một chế độ thối nát, được quy chụp là Ngụy quân, ngụy quyền lại được người dân thương nhớ, tiếc nuối?”. Và cuối cùng tôi cũng tìm ra câu trả lời cho câu hỏi đó trong bài này đó là “Việt Nam Cộng Hòa chỉ là nạn nhân của một chính sách ngậm máu phun người của đảng cộng sản Việt Nam”.

Vì sao tôi nói vậy? Vì không có một chế độ xấu xa nào mà hàng triệu công dân của nó ở Hải ngoại lẫn những người vẫn còn ở lại trong nước đã từng sống trong chế độ đó và thân nhân họ, thậm chí những người miền Bắc có tư duy đều thương tiếc. Con người ta có một tâm lý chung đó là luôn muốn quên đi cái dĩ vãng xấu xa, không tốt đẹp. Vậy khi hàng triệu người dù cho phải ly tán vẫn nhớ về nó thì đó không thể là điều xấu xa. Đó chính là câu trả lời chính xác nhất.

Lire la suite : Dan Lam Bao

Những sự thật cần phải biết – Nổi dậy hay khủng bố?

Chính sách khủng bố nằm trong chiến lược của đảng cộng sản Việt Nam và họ đã giấu nó dưới từ ngữ bóng bẩy là “Nhân dân nổi dậy và đồng khởi” để biện minh cho hành động dã man của mình. Ngay từ khi quân đội Mỹ chưa có mặt ở Việt Nam trước năm 65 và sau khi họ đã rút về nước thì hàng loạt các cuộc bắn giết, khủng bố bừa bãi, ám sát vẫn diễn ra. Vậy người đảng cộng sản đang “giết Mỹ” hay là giết chính đồng bào của mình? Trong bài viết này tôi xin nêu ra một sự thật: chính đảng cộng sản ấy là kẻ đã xâm phạm chủ quyền của nước khác một cách thô bỉ nhất. Sự kiện gây chiến và xâm lăng của VNDCCH đối với VNCH đã được biết đến như một góc độ lịch sử đau thương của dân tộc…

Lire la suite : Dan Lam Bao

Vietnam, China and the Boat People – by Peter Brush [2007]

This article is about the thousands of refugees who fled Vietnam following the 1975 victory by the Vietnamese Communists and the fall South Vietnam. © 2007 by Peter Brush

The war in Vietnam ended as it began: an armed conflict between Vietnamese factions. The price of losing a civil war is always high.[1] Some saw no future in the new Communist state. Many left, either by choice or by force. The exodus began in 1975 and continued into the 1980s. Although commonly referred to as ‘boat people,’ refugees departed Vietnam by air, land and sea. Different groups left for different reasons. The largest of these refugee groups were ethnic Chinese known in Vietnam as Hoa.[2] This article describes the Chinese minority in Vietnam and examines what caused hundreds of thousands of them to leave their homeland after the war.

Lire la suite / Read more : Peter Brush’s Webpage – Vanderbilt University Library

 

 

 

Duong Van Loi, un « exilé en liberté »

Duong Van Loi, un chef d’entreprise victime de la sévérité du régime.

La guerre du Viêt Nam a opposé de 1959 à 1975 le Nord Vietnam et le Viêt Cong (Front national pour la libération du Vietnam) avec le Sud Vietnam, militairement soutenu par les États Unis. Les combats s’achevèrent avec la chute de Saigon, le 30 avril 1975. Après la victoire du Viêt Cong, les deux Viêt Nam furent réunis pour former l’actuelle République socialiste du Viêt Nam.

De 1975 à 1982, 65 000 personnes furent exécutées et plus d’un million furent envoyées en « camps de rééducation » ou dans les « nouvelles zones économiques ». Leurs biens personnels (habitations, commerces, entreprises, terres…) furent confisqués pour une période plus ou moins longue. Plus d’un million de Sud-Vietnamiens fuirent le pays.

 

 

 

La bouillabaisse

« Une nuit, ils sont arrivés dans ma cellule. Ils m’ont bandé les yeux, menotté, et m’ont fait monter en voiture. Je pensais qu’ils me changeaient de prison, mais ils m’ont conduit dans une rizière. J’entendais le bruit des pioches autour de moi. Elles creusaient ma tombe. Pendant une heure les pioches ont creusé. Et je les entendais. Elles creusaient et puis, soudain, elles se sont arrêtées : On armait les fusils. Alors j’ai prié. J’ai prié la Vierge, Jésus Christ, Bouddha, tout le monde. Mais je n’ai pas prié pour qu’on me laisse en vie. J’ai prié pour que la première balle m’arrive droit au cœur ou directement dans la tête. » Simulacre d’exécution, torture parmi d’autres tortures, psychologiques ou physiques. La prison s’ouvre à Loi. Pour six ans.

Le 30 avril 1975, « un long convoi de chars, de blindés, de camions », pénètre Saigon, « sans un coup de feu ». L’armée nord vietnamienne est là. L’armée nord vietnamienne s’installe. La capitale du sud s’appellera désormais : Hô Chi Minh-Ville. Les derniers américains s’envolent sans « autoriser les gens à partir avec leurs petits bateaux. C’était inhumain. À la chute de Dien Bien Phu, les Français ont évacué le peuple de Hanoï vers Saigon. Ils ont des sentiments eux au moins »

Pendant quinze jours, Loi attend. Loi observe. « Ils arrêtaient des gens au hasard et comme il n’y avait pas assez de place en prison, ils les enfermaient dans les cinémas. Ils les clôturaient avec des barbelés».

« La peur au cœur », Loi laisse les soldats réquisitionner ses maisons, en expulser sa famille. Ses maisons : Loi est un riche entrepreneur de travaux publics. Et les « riches » sont « dangereux » pour le Viêt Cong. Alors, avant que la menace ne se fasse plus pressante, Loi prend la fuite et se fait arrêter. Il passera dix ans avant de pouvoir s’exclamer : « je suis libre ! ». « Au début ils ne frappent pas, ils ne torturent pas. Ils nous transfèrent dans les hauts plateaux, dans les plantations de caoutchouc à Ban Me Thuot. La nuit, on couchait avec les porcs ».

La torture viendra plus tard. À la prison de Saigon qui s’appelle désormais Hô Chi Minh-Ville. On accusera Loi d’appartenir à la C.I.A.

À Paris, Loi écrit ses mémoires. « La plupart de mes compatriotes ne se souviennent plus, ne veulent plus se souvenir. Chaque homme à son cœur. Moi je veux témoigner ». Témoigner sur ce qu’il sait, mais aussi sur ce qu’il ne sait pas, en posant cette question encore sans réponse aujourd’hui : qu’est devenue sa femme ? Il sait qu’elle fut emmenée dans l’une des « nouvelles zones économiques » du Vietnam, lieux pour travaux forcés de la terre. Mais depuis, où est-elle ? Ca, Loi l’ignore.

« En prison, il ne faut pas penser même cinq minutes à sa famille, sinon c’est foutu. Il ne faut pas penser à la nourriture, sinon c’est une torture pour l’estomac. Il ne faut pas parler avec ses compagnons de cellules parce qu’il y a souvent des mouchards parmi eux. Pour résister il faut être dur. Si on est démoralisé, on devient fou. Beaucoup de prisonniers sont morts de dépression. Moi j’ai résisté parce que je ne pensais qu’à m’évader. À tout prix. »

Alors, à coup de bambou ou de petite cuillère, Loi entame dès qu’il le peut les murs de sa cellule. Des plans d’évasion pour résister à la faim, à la douleur d’un corps soumis aux menottes et aux chaînes. Des plans d’évasion impossibles, mais ceux d’un esprit libre.

« Je n’ai pas eu de rééducation politique parce que j’étais considéré comme un mort vivant ». Dans les camps, si « les gardiens ne frappent pas », ils conjuguent l’enfer autrement : le sommeil se cherche tête bêche, à deux par paillasse. Le demi-litre d’eau se partage à six. Comme les cellules étroites, où « on ne peut pas s’allonger, ni boire, ni bouger ». Le manioc, les pommes de terre ou le maïs, s’attribuent à chacun. Mais par demi-bol. Avec les changements de camps, change la barbarie : « Pendant quinze jours on était attaché au lit avec un fer au pied gauche. Au bout de quinze jours, ils nous le mettaient au pied droit.»

Loi marque une pause dans son récit, comme si une parenthèse pouvait soulager une souffrance indélébile : « je suis très en colère quand je pense à tout cela. Pourquoi tant de sauvagerie ? » Mais il n’y a pour Loi aucune parenthèse qui vaille. Aujourd’hui, son seul remède pour panser ses plaies, c’est l’idée fixe : « En prison, je vivais avec l’idée de m’échapper, aujourd’hui je vis avec l’idée de détruire le communisme. Ils m’ont condamné à mort par contumace, je ne peux pas rentrer». Alors, mémoires écrites jours après jours, Loi ressasse son histoire. Mais ses souvenirs n’ont pas la nostalgie du Saigon d’antan. Le Saigon des bouillabaisses et des chateaubriands. Ses souvenirs ont un goût, unique, de prison. « Il faut écrire, il faut parler. Il faut que les enfants sachent ». Il faut qu’ils sachent qu’un jour « la Porte du ciel » s’est refermée sur Loi.

Au nord du pays, à la frontière chinoise, le camp de Cong Troï s’accroche aux nuages. Le soleil, jamais ne l’atteint. « Là-bas on n’avait pas besoin d’être enchaîné, car la situation est naturellement barbare, imposée par le climat. Il y fait froid, été comme hiver. Le vent est glacial, c’est la Sibérie du Vietnam. Il n’y avait pas de chauffage, on n’avait rien d’autre sur le dos qu’une chemise et pour dormir, on nous donnait seulement une couverture très mince. La nuit, ils ouvraient grand les fenêtres. On a enterré beaucoup de prisonniers. On creusait les tombes. On ne pensait à rien. Penser à rien, c’était devenu automatique. »

Loi ne pense à rien sinon à toujours creuser sa liberté à la petite cuillère. L’évasion est un impératif moral. Celui qui fait oublier l’autre surnom de la « Porte du ciel ». Un surnom à l’issue annoncée : « Le camp de la mort ».

Mais nouveau transfert et nouveau camp, Thanh Cam sera le dernier. En 1981, Loi a purgé ses six ans de peine, il est libéré. Mais pas libre.

Le récit de nouveau s’interrompt. Loi le reprend quelques instants plus tard, coupures de presse en mains : les traces journalistiques d’une évasion, direction Hong-Hong en hélicoptère. Les photos s’étalent : l’escale, prévue à Pékin juste le temps d’un plein, sera plus longue que prévue. Elle durera deux ans. Deux ans pour servir la propagande d’un gouvernement chinois en froid avec le Vietnam. « L’accueil était grandiose. Visites, conférences de presse. Menu impérial, canard laqué. Ils nous ont donné le meilleur. Mais cela m’était égal. Je voulais partir. Eux ne le voulaient pas. »

Alors c’est de nouveau la fuite au départ de Canton. De jonques aux « voiles faites de vêtements », en bateaux de pêche, la route vers les Philippines est semée d’embûches, de pannes et de typhon. Mais le camp de réfugiés de Palawan est en vue, et avec lui le visa accordé par la France.

Aujourd’hui à Paris, Loi se considère comme un « exilé en liberté ». Il n’est plus un « millionnaire » en dollars et n’a plus les moyens de s’offrir les chateaubriands du Saigon d’antan. Mais cela n’a aucune importance. Il n’y pense pas. Il n’a pas faim, les camps ont eu raison de son estomac. Quant à la bouillabaisse, Loi qui l’adorait, « je rêvais de venir à Marseille pour en manger », ne l’aime plus aujourd’hui. « Tout ce qu’on peut faire ici ça n’aura jamais le même goût que là-bas ». Jamais. Car ici, forcément pour Loi, tout prend le goût de l’exil.

Texte extrait du recueil J’ai deux amours, portraits d’exil, de Brigitte Martinez, Le cherche midi éditeur, 1998.

Source : France Terre d’Asile, Vendredi 04 Février 2011

 * * *

 Présentation de la quatrième de couverture :

Piqûres de moustiques, morsures de punaises et de sangsues, bastonnades et passages à tabac, interrogatoires ponctués de coups, cachot et carcans immobilisant mains et pieds, faim et froid à satiété : il a tout connu et tout souffert.

Il s’est même payé le luxe d’une exécution sommaire devant un véritable peloton, exécution (heureusement simulée par ses bourreaux) qu’il a racontée avec un réalisme à faire dresser les cheveux sur la tête.

Il est l’un des rares survivants du camp de mort – le macabre Cong Troi, ironiquement dénommé « Porte du Ciel », en somme un Auschwitz Viet Cong.

Duong Van Loi, à la fois victime et narrateur, est issu de la bourgeoisie saigonnaise. Le Viet Cong l’a emprisonné pour l’exemple pednant six ans dans huit camps de « rééducation » répartis dans tout le pays.

Tant de souffrances et d’humiliations injustifiées débouchent sur un exploit historique : Duong Van Loi a réussi à s’emprer d’un hélicoptère de l’armée et à s’enfuir en Chine, à la barbe de ses tortionnaires.

C’est un camouflet mémorable infigé aux communistes vietnamiens.

Réf. : Duong Van Loi, L’ hélicoptère de la liberté: de la Porte du Ciel (Cong Troi) à la Porte de Chine. Aventure vécue d’un prisonnier politique échappé du camp de la mort, Paris, Les éditions La Bruyère, 1990, 295 p. (trad. française par Émile Nguyen Van Hanh).

« Thao, l’étrangère » par Caroline Grillot

Grillot, Caroline, Volées, Envolées, Convolées… Vendues, en fuite ou re-socialisées: les “fiancées” vietnamiennes en Chine. Paris: Connaissances et Savoirs, 2010. Extrait ci-dessous publié avec l’autorisation de l’auteure.

 

Thao « tây », l’étrangère (extrait : p. 152-154)

Simple vendeuse de rafraîchissements et de tabac à la buvette de trottoir du poste frontière de Hekou lors de notre première rencontre, Thao m’a très vite remarquée et s’est spontanément présentée à moi comme une « presque sœur », une fois mon identité française précisée. Son visage singulier m’avait d’ailleurs interpellée tandis que je commençais à m’informer sur les mariages mixtes auprès des Vietnamiennes présentes. L’appellation de « sœurs » entre femmes est courante lorsqu’une relation sympathique s’instaure – au Vietnam comme en Chine, cela ne m’aurait pas intriguée davantage si Thao n’avait précisé que son père était français, comme le mien. Un rapide calcul étonnait : née en 1971, de père français, à Yên Bái? Le Vietnam du nord se trouvait alors soumis aux bombardements intensifs des Américains, comment se pouvait-il qu’un Français résidât encore dans la région ? C’était méconnaître un pan de l’histoire coloniale, vite oublié, jamais enseigné. Petit à petit, au cours de dîners chez elle, de discussions fragmentées à la buvette, de retrouvailles au Vietnam à Yên Bái chez sa mère, Thao me révéla son histoire[1] enrichie peu à peu de précisions apportées par son entourage et d’éclairages précieux de Nelcya Delanoë, jusqu’à devenir, de rencontre anecdotique, un exemple singulier parmi ceux pour lesquels je me trouvais à la frontière. J’égrènerai donc la suite de cette étude d’extraits de son récit dont voici l’entrée en matière :

Mon père combattit avec l’armée française à Diên-Bien-Phu, on m’a dit qu’il était Algérien ou Marocain [Après enquête, j’ai pu expliquer le cas de son père à Thao qui confondait Français, Marocain et Algérien. Personne ne lui avait expliqué le pourquoi de l’identité complexe de son père – Marocain engagé dans l’armée coloniale française, rallié au Viêt-minh, resté au Nord-Vietnam vingt ans et rapatrié comme sujet d’un royaume devenu indépendant]. Il m’a abandonnée un an après ma naissance pour retourner dans son pays, il ne m’a laissé qu’un prénom et son nom. Ma mère aussi m’a abandonnée, c’est une mère adoptive qui m’a élevée[2]. Depuis toujours, les gens me surnomment « Thao tay » [Thao l’étrangère]. Je ne le prends pas mal, c’est vrai que je parais différente. Mes cheveux ondulent et je ne ressemble pas tout à fait aux autres Vietnamiennes. Je réagis seulement lorsque mes origines sont prétextes aux insultes. Dans mon enfance, j’ai souffert du manque d’affection, des regards, ça m’a rendu sensible et agressive. J’ai commencé à fumer à quinze ans[3]. Les gens ont toujours su que j’étais une enfant abandonnée puis adoptée. Ma mère s’est souvent disputée avec ceux qui parlaient mal de moi. En tant que femme qui « a couché avec un étranger », elle a également subi une discrimination[4]. Malgré tout, elle m’a élevée, dans la pauvreté, mais dans la compassion. Je la respecte beaucoup. En Chine, les gens sont moins regardants, on m’identifie comme Vietnamienne, c’est tout, chacun s’occupe de ses affaires ici.

Fille d’exclus, jeune femme trafiquée vendue à un paysan de Hekou, échappée, remariée à un Vietnamien de Yên Bái, devenue presque aussi rapidement mère que veuve, Thao s’est alors prostituée, en alternance avec des périodes de concubinages avec certains clients, avant de tenter une réinsertion chez elle. Sans succès, elle cherche aujourd’hui sa place dans un espace social qui a marqué ses trente dernières années, héritière d’une identité métisse, obstacle initial l’ayant précisément conduite vers une marginalité sociale d’autant plus difficile à assumer avec une telle filiation. Elle se situe à la limite de deux catégories, les déterminées et les désespérées, c’est-à-dire déterminée à trouver sa place en Chine ou au Vietnam, auprès d’un compagnon aimant… mais désespérée par les successives déceptions et tromperies subies[5].

 


[1] Le récit ci-dessous est une reconstitution faite à partir de fragments de discussions longues et parfois pénibles dues aux barrières de langues.

[2] Cette femme était mariée, elle aussi, à un Marocain ; le couple adopta Thao dont la mère ne pouvait assumer l’éducation. Pour compliquer l’affaire, il est apparu que Thao serait en réalité la fille illégitime d’un amant, Marocain aussi, raison pour laquelle sa génitrice ne pouvait la garder. En 1972, à l’heure du rapatriement des Marocains et de leur famille au Maroc, elle refusa de quitter son pays et se sauva avec Thao, obligeant le père à partir seul, ce que Thao prenait pour un abandon volontaire jusqu’à ce que les circonstances exactes de la séparation du couple fussent éclaircies.

[3] À l’époque de la rencontre, Thao fumait environ un paquet de cigarettes par jour, dépendance qu’elle expliquait par ses soucis, sa crainte du futur et son malaise identitaire.

[4] La mère adoptive était également la compagne d’un rallié marocain.

[5] Heureusement, à l’heure actuelle (fin 2009), Thao vit dans de bien meilleures conditions qu’elle doit à sa détermination, son courage et la bonne volonté de plusieurs personnes sensibilisées à sa situation.

 

* * *
Résumé de l’ouvrage
Elles vivent discrètement dans les bourgades et villages chinois du Yunnan et du Guangxi, à la frontière de leur pays d’origine. Migrantes clandestines, femmes abusées, des Vietnamiennes de tous âges tentent de vivre décemment une existence d’épouse et de mère, exclues malgré elles de leur communauté. Si leurs consœurs des bordels frontaliers attirent l’attention, ces infortunées ne suscitent guère l’intérêt. Héritières d’un turbulent passé de conflits, de négoce et d’alliances matrimoniales entre Chine et Vietnam, poussées par la pauvreté et l’espoir, elles contribuent pourtant à résoudre un grave problème que la Chine subit depuis peu, conséquence de la politique de contrôle des naissances et de l’exode rural: le manque de filles, et donc d’épouses pour nombre de paysans. Au-delà des explications faciles: difficultés économiques, déséquilibre démographique, trafic humain, cette enquête inédite donne la parole à ces femmes dont l’image ambiguë sert un discours local ambivalent. Fruit d’enquêtes menées très récemment, les témoignages et situations nourrissant cet essai expriment la complexité d’un fait social existant de manière floue entre flux migratoires et transactions commerciales, typiques d’Extrême-Orient et surtout de cet espace frontalier en devenir. Prétendre saisir ces vies souvent réduites à l’impasse, précaires, existant en marge du monde, impose de se confronter au terrain, à l’écoute des épreuves individuelles, sans parti-pris ni compromission et avec humilité.

Expériences de guerre en Chine et en Indochine

Paru au mois d’août 2012 :

Faisant suite à une journée d’études organisée à Montréal en février 2011 sur la thématique des civils et combattants face aux violences de guerre et à l’épreuve du feu, la revue War & Society vient de publier un numéro spécial sur l’expérience de guerre en Asie (Chine et Indochine). Le numéro comprend une introduction de Christopher E. Goscha sur les avancées historiographiques et la place de l’Asie dans le concert des nouvelles études sur la guerre. Quatre contributions interrogent l’expérience de guerre à Shanghai (Christian Henriot), en RDVN (Christopher E. Goscha), au Laos (Vatthana Pholsena) et du côté de l’Etat du Vietnam de Bao Dai (François Guillemot). Chaque article se focalise sur la réception de la guerre par les civils (cas de Shanghai et du Sud-Laos) ou sur le rôle et le sort réservés aux soldats vietnamiens de la guerre d’Indochine.

War & Society, Volume 31, Number 2, August 2012
Bringing Asia into Focus: Civilians and Combatants in the Line of Fire in China and Indochina

Voir la Table