Unequal colonial treaties in Indochina, overview

Résumé de notre intervention à la Journée d’étude sur les Traités inégaux en Asie.

After the Franco-Spanish and French military conquest of the empire of Vietnam, some relevant treaty dates indicate the process of colonization: 1862 for Saigon, 1874-1875 for Hanoi and 1883-1884 for Hue. This presentation offers an overview of these various treaties from the beginning of colonization in 1858 to the establishment of the Indochinese Union in 1887 including Cambodia, Laos, and a dismembered Vietnam, divided into three parts, Tonkin, Annam, Cochinchina. These two chronological boundaries are practical in delimiting the conquest and the establishment of a colonial administration. However, they remain irrelevant to the extent that there is a “before” 1858 (Traité de Versailles in 1787), and an “after” 1887 in particular with the Vietnamese responses to the colonization they were experiencing. Indeed, we can argue that the colonial situation of Vietnam extended until the end of the Indochina War in 1954.

Studying all these official writings and situations, the circulations of the treaties, their intellectual construction and the difference of the interpretations seen through the eyes of the Indochinese and the French should invite us to write a new history of colonization from a more Asian, or at least decentralized, perspective.

FG (MàJ 03/04/2019)

“Treaties” Project

Unequal Treaties Corpus

Workshop, Lyon, March 12th, 2019


Program
9:00 Béatrice JALUZOT, General Presentation
9:30 IOKIBE Karu, “Unequal Treaties” system and the Quest for Treaty Revision of Japan »
10:15 – 10:45 Coffee Break
10:45 Jean-Pierre DEDIEU, Peter Cornwell, Unequal Treaties – Digital Resource
11:30 François GUILLEMOT, “Unequal Colonial Treaties in Indochina, overview”
12:30 End of the workshop

Lyon Institute for East Asian Studies, ENS de Lyon

Nguyen Van Huy : Po Dharma không còn nữa

A l’occasion de la disparition du chercheur Po Dharma, spécialiste de l’histoire du Champa, Nguyen Van Huy rappelle son parcours biographique partagé entre engagement politique et recherche académique. Né en 1945 dans la province de Ninh Thuân au Viêt-Nam, Po Dharma est décédé le 21 février 2019 à Toulouse.

Po Dharma tên thật là Quảng Văn Đủ, sinh năm 1945 (trường Viễn Đông Bác Cổ Pháp ghi năm sinh của ông là 1948) tại thôn Chất Thường (paleiBaoh Dana), xã Phước Hậu, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận là một nhà nghiên cứu văn hóa sử người Chăm.

Sau khi gia nhập tổ chức Fulro tại Campuchia năm 1968, ông Quảng Đại Đủ đổi tên thành Po Dharma. Po theo tiếng Phạn cũ là tên gọi tôn kính một cấp lãnh đạo hay một chức sắc, Dharma ở đây không mang nghĩa Phật giáo mà chỉ là ký hiệu tiếng chăm của tên Đại Đủ. Từ đó Po Dharma trở thành tên gọi chính thức của Quảng Đại Đủ trong mọi giao dịch và tác phẩm nghiên cứu. Tại Pháp, tên chính thức của ông la Po Dharma Quang.

Xuất thân từ một gia đình nông dân gồm 7 anh chị em, Po Dharma là người duy nhất trong gia đình tốt nghiệp đại học. Tháng 9/1972 ông được đưa sang Pháp du học và theo đuổi nghiệp nghiên cứu sử và văn hóa người Chăm vùng Phan Rang cho đến khi từ trần.

Sinh trưởng trong lãnh thổ của vương triều Panduranga-Champa cũ (Ninh Thuận và Bình Thuận ngày nay), Po Dharma đã dành trọn thời gian của đời mình để nghiên cứu và phục hồi bản chất chăm trong lãnh vực lịch sử và văn hóa. Ông là tác giả của nhiều công trình nghiên cứu trong lãnh vực này.

Trong thời gian còn là học sinh, từ 1966 đến 1968, Po Dharma là thành viên tích cực trong phong trào bảo vệ văn hóa chămpa trong môi trường Việt Nam ở Phan Rang. Trốn sang Campuchia tháng 9/1968, Po Dharma tham gia phong trào Fulro và là thành viên tích cực của lực lượng này tại xứ Chùa Tháp. Tốt nghiệp trường liên quân Cao Miên (Ecole Militaire Interarmes du Cambodge) năm 1969 và sau nhiều thương tích trong chiến đấu võ trang, tháng 9/1972 Po Dharma được chính quyền Lon Nol cho sang Pháp du học. Năm 1978 ông tốt nghiệp cử nhân tại Phân khoa Lịch sử và văn tự học (Sciences historiques et philologiques) thuộc Đại học Sorbonne, năm 1980 đậu cao học tại Trường Cao đẳng thực hành (Ecole pratique des hautes études-EPHE) vànăm 1986 tốt nghiệp tiến sĩ tại Đại học Paris-III (Sorbonne).

Năm 1972, Po Dharma gia nhập Trường Viễn Đông Bác Cổ Pháp (Ecole française de l’Extreme-Orient-EFEO) với tư cách là cộng tác viên kỹ thuậtchuyên về lịch sử và nền văn minh Chămpa và năm 1982 trở thành thành viên khoa học biên chế của trường. Năm 1987, ông được gửi sang Mã Lai để mở và tổ chức điều hành chi nhánh của trường EFEO tại Kuala Lumpur. Trở về lại Paris năm 1993, Po Dharma là giảng viên tại Trường Cao đẳng khoa học xã hội (Ecole des hautes études en sciences sociales-EHESS).

Năm 1999, Po Dharma được cử làm giám đốc chi nhánh của trường EFEO tại Kuala Lumpur. Năm 2003, ông lên chức Phó Giáo sư của trường EFEO và giảng dạy tại nhiều trường đại học Pháp (EFEO, EHESS, INALCO) và nước ngoài như đại học Malaya, đại học Kebangsaan (Mã Lai), đại học Tokyo (Nhật Bản), đại học Bắc Kinh, Quảng Châu, Quảng Tây (Trung Quốc). Ông cũng thường có mặt trên các diễn đàn khoa học quốc tế ở Châu Âu, Châu Á và Châu Mỹ để trình bày những đề tài liên quan đến Chămpa.

Về hưu năm 2016, Po Dharma đã cùng gia đình dọn nhà từ Sarcelles, một thành phố ngoại ô phía bắc Paris, về Toulouse, một thành phố nắng ấm miền Nam nước Pháp dưới chân núi Pyrénées.

Nguyễn Văn Huy

Lire la suite : Thông Luân

table ronde “Au coeur de l’archive coloniale” mercredi 20 mars (EHESS)

Annonce d’une table ronde à ne pas manquer.
Information transmise par Hélène Poitevin (CASE).

À l’occasion de la parution de l’ouvrage d’Ann Laura Stoler, une table ronde aura lieu le mercredi 20 mars 2019 à l’EHESS, avec :

  • Judith Revel (philosophe, université Paris-Nanterre)
  • Arlette Farge (historienne, CNRS)
  • Yann Potin (historien, université Paris XIII)
  • Étienne Anheim (historien, EHESS)
  • Ann Laura Stoler (historienne, New School for Social Research, New York, auteure d’Au cœur de l’archive coloniale. Questions de méthode, Éditions de l’EHESS, 2019)

Au cœur de l’archive coloniale, traduction de Along the Archival Grain : Epistemic Anxieties and Colonial Common Sense (2009) entraîne le lecteur dans les méandres de la production archivistique des Indes néerlandaises du XIXe siècle. À partir des documents publics, des correspondances officielles et privées et des rapports des commissions, il livre une réflexion nuancée sur le contenu et la forme des archives en tant que dispositif de gouvernance coloniale. Cette ethnographie révèle les contradictions et les angoisses de l’empire, ainsi que les doutes de ses administrateurs. Elle jette un éclairage nouveau sur le rôle des sentiments auxquels le colon européen était aux prises, écartelé entre un État colonial lointain, gouvernant par-delà les frontières, au gré des débarquements des bateaux courrier, et ses liens tangibles avec la culture et la population locales.  

Ann Laura Stoler propose une méthode de (re)lecture des archives qui déconstruit les catégories et les affirmations établies, mais aussi la représentation de soi de l’État colonial. En mettant au jour la subversion politique contenue dans les sentiments, elle apporte une contribution décisive à l’historiographie contemporaine. 

Source : EHESS

Marie Gamonet : Laos – Les peintures murales des monastères

Annonce d’une conférence de Marie Gamonet. Information transmise par Hélène Poitevin (CASE).

Laos – Les peintures murales des monastères

Clefs pour lire les Jatakas et le Kalaket dans les versions propres à Luang Phrabang

Date : Jeudi 14 mars 2019 – 18:30

Lieu : Inalco, 65 rue des Grands moulins 75013 Paris – Amphi 1 .
Métro « Bibliothèque François Mitterrand »

Marie Gamonet est historienne d’art et ancienne élève de l’Inalco. Elle a soutenu un mémoire à Paris IV sur les peintures murales du Reamker au palais royal de Phnom Penh. Ses recherches ont été publiées dans la Revue Péninsule.

Source : INALCO

UE : Appeler le Vietnam à améliorer son bilan en matière de droits humains

Communiqué de Human Rights Watch au sujet de la répression continue de la dissidence au Viêt-Nam.

La répression systématique dans ce pays s’est intensifiée avant la tenue du Dialogue UE-Vietnam

(Bruxelles, le 4 mars 2019) – L’Union européenne devrait interpeller le gouvernement vietnamien au sujet de plusieurs questions relatives aux droits humains, a déclaré Human Rights Watch aujourd’hui, alors que doit débuter à Bruxelles le 8ème cycle du Dialogue UE-Vietnam sur les droits de l’homme.

Dans un document soumis à l’UE, Human Rights Watch a notamment recommandé que ses représentants appellent le Vietnam à libérer immédiatement les prisonniers politiques, cesse de réprimer la liberté d’expression, d’association, de réunion et de circulation, s’abstienne de toute tentative d’ingérence dans les affaires religieuses, et prenne des mesures concrètes pour mettre fin aux violences policières.

« Au cours des dernières années, le Vietnam a intensifié sa répression contre les activistes qui militent pour des droits civils et politiques fondamentaux, les condamnant souvent à de lourdes peines de prison », a déclaré Phil Robertson, directeur adjoint de la division Asie de Human Rights Watch. « L’UE devrait rappeler au Vietnam que des améliorations significatives en matière de droits humains sont une condition essentielle du renforcement des relations politiques et économiques bilatérales. »

En 2018, les autorités vietnamiennes ont recouru de manière abusive à certaines lois pour condamner au moins 42 défenseurs des droits humains et blogueurs à des peines de prison.  Ce chiffre est près du triple du nombre de condamnations prononcées contre des activistes vietnamiens en 2017.

Lire la suite : HRW