Archives par mot-clé : Le Duan

Lien-Hang Nguyen : Who Called the Shots in Hanoi?

[ndlr] Le Viêt-Nam en guerre pendant l’année 1967 : une vue de Hanoi. Signalons cet excellent article de l’historienne Lien-Hang Nguyen.

As any account of combat in the Vietnam War will tell you, America fought an “elusive enemy”: guerrillas who would strike and then disappear; battalion commanders who refused to engage in open battles. But there’s more to the cliché than most people realize. Even by 1967, America’s military, intelligence and civilian leaders had no real idea who was actually calling the shots in Hanoi.

To some extent, this is what the North wanted — the impression that decisions were made collectively, albeit under the gentle guiding hand of President Ho Chi Minh. But the American confusion also, inadvertently, reflected the messy, factionalized reality of North Vietnamese politics, one that historians are only now coming to grasp. Thanks to the slow if capricious process of historical declassification, the publications of renegade memoirs and histories, the dissemination of “open letters” by disgruntled former leaders, and the careful and painstaking research and analysis by Vietnam specialists, we now have a better understanding of who was on top in Hanoi and what battles he waged to get there.

Lire la suite / Read more : The New York Times, The Opinion Pages, 14/02/2017.

Lien-Hang Nguyen is a professor of history at Columbia and the author of the forthcoming “Tet 1968: The Battles That Changed the Vietnam War and the Global Cold War.”

Image « à la une » ; Ho Chi Minh, le président de la RDVN et Le Duan, le secrétaire général du Parti des Travailleurs du Viêt-Nam [futur PCV] à Hanoi.

François Guillemot : De la « guerre du peuple » à la « guerre civile révolutionnaire »

Résumé de notre communication pour le colloque « La guerre dans les civilisations de l’Orient et de l’Extrême-Orient » organisé par la Société Asiatique, le Collège de France, CRCAO et l’unité Proche-Orient Caucase.

Guillemot_PolémologieRDVN_19mai2015

De la « guerre du peuple » à la « guerre civile révolutionnaire »

Essai de polémologie vietnamienne

Cette communication défend la thèse que l’on ne peut détacher la « guerre révolutionnaire » de son pendant de guerre civile, ce que Mao Zedong résuma dans l’appellation concise de « guerre civile révolutionnaire » (国内革命战争). Mais ce qui fut clairement édicté par Mao pour le cas de la Chine populaire n’a jamais été clairement mis en avant par la polémologie de la République démocratique du Viêt-Nam (RDVN) dans sa guerre de réunification entre 1945 et 1975. Les termes de « guerre civile » (nội chiến) sont restés pendant des décennies le tabou absolu d’une guerre qualifiée dans l’historiographie actuelle de « guerre de destruction » (chiến tranh phá hoại) ou de « guerre d’agression » (chiến tranh xâm lược) versus « guerre du peuple » (chiến tranh nhân dân) puis de « résistance antiaméricaine pour le salut national » (cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước) et plus généralement pour les deux guerres de « résistance contre le colonialisme français et l’impérialisme américain » (cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ).

Dans un premier temps, après avoir mesuré l’importance des sources vietnamiennes, nous poserons la question de l’appellation de cette guerre à multiples facettes et notamment de sa dimension de guerre civile. Nous nous intéresserons dans un second temps au concept de « guerre du peuple » (chiến tranh nhân dân) développé par le général Võ Nguyên Giáp pour en comprendre les ressorts. Nous verrons comment ce concept évolue lorsque la décision de la reconquête du Sud par les armes est adoptée lors du 15e Plenum du Parti des Travailleurs du Viêt-Nam (Đảng Lao Động Việt Nam) en janvier 1959. Nous soulignerons l’aide de la Chine populaire et l’influence du maoïsme sur la lutte révolutionnaire « exemplaire » du Viêt-Nam dans le contexte de la brouille sino-soviétique et de la prédominance des thèses de Lê Duẩn, Premier secrétaire du Parti de 1960 à 1976 puis Secrétaire général du PCV de 1976 à 1986, date de sa mort.

Après avoir interrogé le discours sur la nature de la guerre, il s’agira, dans un troisième temps, de sonder la réalité de la guerre, voir « ce que faire la guerre révolutionnaire veut dire » sur le terrain des opérations. Nous suivrons l’évolution de ce type de guerre lorsque la guerre civile atteint son paroxysme notamment dans le Sud sous la forme d’une « guerre civile révolutionnaire », centrée sur l’ennemi intérieur et ouvrant la voie à l’invasion du Sud par le Nord. Nous verrons comment est analysée la figure de l’ennemi (extérieur/intérieur) qui prend forme au Viêt-Nam dès 1945-46 pour se terminer dans les années 1990 avec la fin du conflit cambodgien, marqué par les dernières luttes contre les réseaux armés anticommunistes des exilés vietnamiens infiltrés en péninsule indochinoise.

Enfin, dans une dernière partie, nous questionnerons différents aspects de la guerre populaire et tenterons d’identifier et de mesurer les étapes de la guerre civile entre 1945 et 1975. En conclusion, notre réflexion se portera sur l’impact de long terme que la vision officielle de la guerre fait encore peser sur le destin politique du pays désormais en paix et sur les consciences d’un Viêt-Nam pluriel et transnational.

Guillemot François, IAO, CNRS, ENS de Lyon

Voir le vocabulaire de la guerre en ligne sur notre carnet de recherche sur les femmes et la guerre au Viêt-Nam.

Programme complet du colloque en ligne sur le site du Centre de Recherche sur les Civilisations de l’Asie Orientale (CRCAO) et sur le Blog de l’IAO.

Tuong Vu : The United States isn’t the only country still trying to figure out the Vietnam War

[ndlr] Article de Tuong Vu sur la signification et le poids de la guerre pour le Viêt-Nam d’aujourd’hui.

Forty years ago this month, the savage war in Vietnam ended dramatically with North Vietnamese tanks crashing through the gates of the Presidential Palace in Saigon. As Americans continue to struggle over the legacies of the Vietnam War, it may surprise many of us that our former enemy who won that war is confronting a crisis over its meaning.

Ever since the end of the war, Hanoi leaders have sought to capitalize on their military victory to legitimize their rule. Every year the event is celebrated with great fanfare, as “the day when South Vietnam was liberated and the country reunified.” The victory on that day, Vietnamese are told again and again, epitomized the 4,000-year history of Vietnamese struggle for independence. Its greatness validated the eternal mandate of the Communist Party to rule the country.

Yet public opinion inside Vietnam about the meaning of the war has quietly shifted in the last two decades as Vietnamese gained the freedom to travel abroad, as scholars gained access to previously classified documents, and as the internet broke the government’s monopoly on access to information. The internet has been the government’s chief adversary more than anything else. Most Vietnamese were born after the war, and without the internet they would not have been able to know what really happened during the war and in its aftermath.

VietnamWar_DongXoai1965
In this June 1965 photo, South Vietnamese civilians, among the few survivors of two days of heavy fighting, huddle together in the aftermath of a battle to retake a Vietcong-held post at Dong Xoai, Vietnam © AP Photo/Horst Faas.

[…]

Much to the government’s chagrin, Vietnamese now view the war as a proxy war and civil war rather than one for national liberation and unification (Tuong Vu).

Lire la suite / Read more : History News Network, 20/04/2015.

A native of Vietnam and an associate professor of political science at the University of Oregon, Tuong Vu has authored many books and articles about the Cold War, the Vietnam War, and the Vietnamese revolution. He can be reached at thvu@uoregon.edu.

Từ vụ ‘Xét lại chống Đảng’ tới Nam tiến [BBC]

[ndlr] Le décès récent (22 février) du colonel Lê Trọng Nghĩa ranime les questions autour de la conduite de la guerre entre le Nord et le Sud. Retour sur les hommes de l’appareil politico-militaire de la RDVN fascinés par la doctrine guerrière maoïste et sur l’affaire dite des « révisionnistes anti-Parti ». Entretien de Nguyễn Minh Cần, en exil à Moscou depuis 1964, sur la BBC.

LeTrongNghia
Lê Trọng Nghĩa (1922-2015) © BBC

 

Từ vụ ‘Xét lại chống Đảng’ tới Nam tiến

Một trong những người liên quan tới vụ ‘Xét lại chống Đảng’ và phải sống lưu vong tại Moscow từ năm 1964 nói khó có khả năng giới lãnh đạo hiện nay và những người kế tiếp họ sẽ xem xét lại vụ việc.

Ông Nguyễn Minh Cần, cựu Phó Chủ tịch thành phố Hà Nội, người từ chối bỏ học để trở về Việt Nam theo yêu cầu của Đảng Cộng sản hồi năm 1964, cũng nói khó có thể biện minh cho cuộc chiến Bắc Nam.

Trong phỏng vấn với Nguyễn Hùng hôm 24/2, trước hết ông Cần nói về Đại tá Lê Trọng Nghĩa, một nạn nhân của vụ xét lại chống Đảng và người vừa qua đời ở Hà Nội hôm Chủ Nhật, 22/2/2015:

« Đại tá Lê Trọng Nghĩa là người có vai trò trong Cách mạng tháng Tám…

« Anh Nghĩa lúc bấy giờ thay mặt cho Việt Minh để bàn bạc với chính phủ Trần Trọng Kim.

« Tức là trong năm cuộc gặp nhau để bàn bạc thì có mặt của anh Nghĩa.

« Sau khi anh làm việc cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp thì anh là người rất có đạo đức và là người rất kiên cường trong việc bảo vệ quan điểm của mình.

« Quan điểm của anh cũng như quan điểm của tất cả chúng tôi, những anh em bị quy là ‘xét lại chống Đảng’, tức là không chấp nhận đi theo đường lối của Mao Trạch Đông.

« Đi theo đường lối của Mao Trạch Đông, muốn hay không muốn, sẽ dẫn tới đấu tranh vũ trang để gây ra cuộc chiến giữa Bắc và Nam.

« Thái độ của anh Nghĩa rất rõ ràng cho tới cuối cùng. Đây là điểm tôi rất kính mến, » ông Cần nói với BBC trong phỏng vấn hôm 24/2.

Lire la suite : BBC, 25/02/2015.

* * *

‘Xét lại’ và cuộc chiến Nam Bắc

Ông Nguyễn Minh Cần, cựu quan chức sống lưu vong ở Moscow từ 1964, nói về nội tình vụ ‘xét lại’ và cuộc chiến Nam Bắc.

Nguyễn Hùng của BBC nói chuyện với vị cựu Phó Chủ tịch Ủy ban Hành chính Hà Nội hôm 24/2 nhân ngày diễn ra tang lễ Đại tá Lê Trọng Nghĩa, một nạn nhân của vụ ‘Xét lại chống Đảng’ trong đó thư ký hay cựu thư ký của cả Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp bị bắt giam.

Quý vị có thể đọc toàn bài tại đường dẫn này và có thể đăng ký trên YouTube để theo dõi các video dạng HD của BBC.

Source : BBC, 25/02/2015.

 

Ouvrages de Nguyen Minh Can :

  • Nguyễn Minh Cần, Công lý đòi hỏi, Westminster, CA, Văn nghệ, 1997.
  • Nguyễn Minh Cần, Chuyện nước non, Westminster, CA, Văn nghệ, 1999.

  • Nguyễn Minh Cần, Đảng Cộng sản Việt Nam qua những biến động trong phong trào cộng sản quốc tế, Westminster, CA, Tuổi xanh, [2001].

Voir aussi :

Grandeur et vicissitudes du vainqueur de Điện Biên Phủ : le Général Giáp par Huy Đức

HuyDucBook-Cover-NoPic[ndlr] Mise en ligne par la revue en ligne Diễn Đàn Forum à l’occasion du 60e anniversaire de la victoire de Điện Biên Phủ, nous signalons cette traduction française du chapitre du journaliste Huy Đức consacré au Général Võ Nguyên Giáp. Ci-après l’avant-propos de Diễn Đàn. Ce chapitre lève le voile sur les affaires internes du parti, son fonctionnement policier, les rivalités au sommet du pouvoir et la direction de la guerre de réunification.

De nombreux livres et documents au Vietnam comme à l’étranger ont examiné le rôle historique du Général Giáp dans la création de l’armée populaire du Vietnam et dans la résistance contre la France. Mais son rôle réel dans la guerre contre les États-Unis et pour la réunification du pays a été amoindri, pour ne pas dire déformé par de nombreux ouvrages officiels. Sur le plan personnel, il a été directement mis en cause dans l’affaire dite du “groupe révisionniste anti-parti” en 1967, puis traité par Lê Đức Thọ au VIè Congrès de “fils adoptif du commissaire” Louis Marty (chef de la police coloniale), mis en cause à la veille du VIIè Congrès dans l’affaire Năm Châu – Sáu Sứ, montée par Lê Đức Anh, Nguyễn Đức Tâm et le Deuxième Bureau de l’armée, et enfin dans le dit complot T4, fabriqué par Nguyễn Chí Vịnh… Preuves à l’appui, Huy Đức a éclairé cette partie sombre de l’histoire. Voici la traduction intégrale, par Lô Giang, du chapitre 15 intitulé “Tướng Giáp” de Huy Đức (Bên Thắng Cuộc / Du côté des vainqueurs, tome II, Editions Osinbook, Sài Gòn – Boston – Los Angeles – New York, 2012, pp. 135-180).

Pour faciliter la lecture des chercheurs et des vietnamisants, nous avons gardé les signes diacritiques pour les noms propres. En ce qui concerne le nom des personnes, certains personnages sont appelés soit par leur nom complet, soit par leur petit nom (de guerre) : Võ Nguyên Giáp ou Văn, Lê Duẩn ou Anh Ba, ou Ba Duẩn (Troisième Frère Duẩn), Lê Đức Thọ ou Anh Sáu, ou Sáu Thọ (Sixième Frère Thọ). Pour les noms de lieux : en raison de la partition de fait du Vietnam (de 1954 à 1975) par les Accords de Genève, le terme « Sud Vietnam » (ou, plus simplement, « le Sud ») désigne la moitié du Vietnam située au sud du 17eme parallèle. Avant 1954, « Sud-Vietnam » désigne le Nam Bộ (ex-Cochinchine), comme « Centre-Vietnam » le Trung Bộ (ex-Annam), et « Nord-Vietnam » Bắc Bộ (ex-Tonkin). Sans être une unité administrative formelle, Nam Bộ a été, pendant la guerre américaine, une réalité pleine et entière, sous la responsabilité directe du « Comité Central du Sud » (Trung ương cục miền Nam) du Parti Communiste, dont le nom de code est « B2 » (B étant le nom de code désignant tout le Sud du Vietnam). Dans ce chapitre, il est très souvent question des zones Ouest et Est du Nam Bộ.

Pour ne pas encombrer l’esprit du lecteur, et étant donné la richesse des notes de l’auteur, mises en fin de textes, accessibles en cliquant sur les chiffres (104 au total, numérotées de 173 à 276, pour ce seul chapitre), nous nous sommes limités à quelques « notes du Traducteur » mises entre parenthèses.

Conscients de la valeur de ce document de référence, nous avons tenu, avec l’accord de l’auteur, à le publier à l’occasion du 60eme anniversaire de la victoire de Điện Biên Phủ qu’un homme politique français (J.-P. Chévènement, pour ne pas le nommer) a justement qualifiée de « Valmy des peuples colonisés ». La version originale de ce texte a été publiée dans notre revue : Tướng Giáp.

Diễn Đàn

Lire le chapitre traduit sur Diễn Đàn Forum  : Le Général Giáp

NB: signalons à nos lectrices/lecteurs non vietnamisants que cette traduction contient quelques imperfections et coquilles qui seront sans doute corrigées.

Entretien avec Christopher Goscha : le Viêt-Nam dans la fabrique de l’histoire mondiale

ChristopherGoscha[ndlr] L’émission La Fabrique de l’histoire (France Culture) poursuit son investigation sur le Viêt-Nam ancien et contemporain avec un entretien avec l’historien Christopher E. Goscha, enseignant-chercheur à l’UQAM à Montréal. Cet entretien est diffusé à l’occasion de la sortie du numéro spécial de la revue L’Histoire consacré au Viêt-Nam.

Sont abordés quelques-unes des thématiques chères à cet historien spécialiste de l’Indochine coloniale et des Etats post-coloniaux (Viêt-Nam, Laos et Cambodge) : les modernités asiatiques pré-coloniales ; l’approche transnationale de la révolution et de la guerre en Asie ; l’émergence du Viêt-Nam contemporain, un état-nation forgé par la guerre ; la guerre d’Indochine et son contexte asiatique ; les guerres en péninsule indochinoise de 1945 à 1991.

A réécouter en podcast : La fabrique de l’histoire (à partir de 8:30)

Goscha&Ostermann_ConnectingHistories_SEAPublications récentes :

  • (sous la dir. de Ch. Goscha), Dossier : Vietnam de l’insurrection à la dictature 1920-2012, in Courtois, Stéphane (dir.), Communisme 2013, Paris, Editions Vendémiaire, 2013.
  • Going Indochinese: Contesting Concepts of Space and Place in French Indochina, 1885-1945, Honolulu/Copenhagen: University of Hawaii Press/Nordic Institute of Asian Studies, 2012.
  • Vietnam : Un Etat né de la guerre, 1945-1954, Paris, Armand Colin, 2011.
  • Historical Dictionary of the Indochina War: An International and Interdisciplinary Approach (1945-1954), Honolulu, University of Hawaii Press/Copenhagen, Nordic Institute of Asian Studies, 2011.
  • (sous la dir. de Ch. Goscha & Christian Ostermann), Connecting Histories: Decolonization and the Cold War in Southeast Asia, Woodrow Wilson Center/Standford University Press, 2009.

 * * *

Site de Christopher Goscha à l’UQAM – Profil sur la page de l’UQAM

Céline Marangé, Le communisme vietnamien 1919-1991 – Recension par Pierre Brocheux

Marangé_CommunismeVietnamien[ndlr] Nous publions le compte-rendu critique sévère de Pierre Brocheux concernant cet ouvrage sur le communisme vietnamien qui, malgré quelques erreurs secondaires (qui n’en fait pas ?), constitue une contribution importante à la compréhension du Viêt-Nam contemporain. Exercice difficile, cette « histoire globale », telle que défendue par l’auteure, fourmille de détails sur l’improbable équidistance que la RDVN sut maintenir entre Moscou et Pékin pour acquérir une certaine autonomie dans la conduite de la guerre et de ses affaires politiques. L’autre point fort de cet ouvrage riche concerne les multiples perspectives de recherche qu’il suscite.

Avec le regard critique de l’historien sur le politiste, Pierre Brocheux s’empare du sujet pour proposer sa propre interprétation de la gestation et de la maturation du mouvement communiste sans oublier sa dimension culturelle (confucéenne).

* * *

Réf. : Marangé, Céline, Le Communisme vietnamien 1919-1991. Construction d’un État-nation entre Moscou et Pékin, Paris, SciencesPo. Les Presses, 2012, 611 pages, cartes, photos, index, documents annexes.

Il n’existait qu’un seul ouvrage de référence sur l’histoire du communisme vietnamien, le politologue Huỳnh Kim Khánh l’avait écrit et publié en anglais et aux États Unis (Vietnamese Communism 1925-1945, Cornell University Press, 1982). Khanh défendit la thèse de la greffe réussie du communisme sur le nationalisme ; mais il s’arrêtait en 1945. Aucun des ouvrages qui avaient précédé celui-ci ne l’ont surclassé (Vietnamese Communism de R.F Turner, 1975 ; Douglas Pike, History of Vietnamese Communism, 1925-1976, 1978, et d’autres). En langue française, Pierre Rousset nous avait donné Communisme et Nationalisme vietnamien, le Vietnam entre les deux guerres mondiales (Paris, Galilée, 1978), malheureusement sous-estimé parce que lu comme une contribution au débat interne dans la mouvance trotskyste internationale. Une re-lecture révèle que l’auteur qui n’a pas écrit un ouvrage universitaire, a exposé une problématique pertinente de l’histoire du communisme vietnamien dont il a clairement identifié les spécificités.

Quelle fut la destinée d’une doctrine philosophique européenne (Karl Marx) qui passa de la théorie à la pratique révolutionnaire et de celle-ci à son incarnation étatique qui l’impliqua dans les relations inter-étatiques autrement dit dans la stratégie et dans la diplomatie internationale ? Ces transformations s’effectuèrent sur un terreau sociétal et culturel extra-européen qui ne manqua pas de peser et d’infléchir l’évolution de ce qui fut au départ un phénomène intellectuel. Elles transitèrent par une série de médiations : celle du léninisme et celle du socialisme maximaliste à la française pour finir par être confronté avec le maoïsme à son paroxysme que les communistes vietnamiens qualifièrent eux mêmes de messianisme paysan.

Cette histoire du communisme vietnamien se déroule dans une temporalité qui se confond avec la phase de mondialisation sous l’égide des impérialismes occidentaux du XIXème siècle. D’entrée de jeu, l’auteure expose les idées directrices de la thèse qu’elle défend :

« […] les limites de l’influence soviétique et chinoise au Vietnam, d’autre part la complexité des processus d’emprunts et de transferts. Elle invalide la thèse de l’importation forcée pour expliquer la conformité des communistes européens au modèle soviétique, en mettant au jour les processus d’intériorisation de la contrainte et d’appropriation volontaire des modèles. Mu par une dynamique interne mais soumis aux influences externes, le communisme vietnamien décrit une trajectoire propre. Son développement est le fruit d’interactions entre des influences extérieures, des dynamiques locales et l’évolution des relations internationales » (p. 30).

Qui ne souscrirait à un énoncé aussi clairement présenté. Cependant, il y a dans l’ouvrage deux parties d’intérêt inégal. Dans la première, de l’apparition des groupuscules qui se réclament du communisme marxiste jusqu’à la prise du pouvoir en 1945, nous lisons un exposé linéaire où l’auteure a déversé ses fiches. Le récit ne met pas en relief la gestation mouvementée du Parti communiste indochinois dans la matrice de la Troisième Internationale communiste et sous l’ombre portée des révolutions chinoises (nationaliste et communiste). Hô Chi Minh en est presque absent ou réduit à l’état fantomatique, ce qui ne permet pas de comprendre les changements de lignes politiques entre 1930 et 1941 et la stratégie de libération nationale dont il est l’artisan, conformément à la stratégie définie au VIIème congrès de l’Internationale communiste en 1935. Hô Chi Minh n’a rien inventé pas plus qu’il n’est allé à contre-courant ou qu’il ne s’est écarté de la nouvelle ligne du Komintern. La stratégie du front uni fut déclinée selon les théâtres d’opérations et selon l’adversaire à affronter : le fascisme en Europe, le militarisme japonais et les impérialismes coloniaux hors d’Europe.

Cette politique communiste portait en elle des contradictions déjà apparues entre 1930 et 1941. Trois moments se succédèrent où le choix entre les deux stratégies : lutte nationale ou lutte des classes fut difficile et n’arriva pas à être déterminée avec netteté. Entre 1927 et 1931 : le mouvement de prolétarisation (Vô Sản Hóa) accompagné de la scission du Thanh Niên et la formation du premier PCI (Đảng Đông Dương Cộng Sản), la mutinerie de Yên Bay et le soulèvement des ruraux dans le Nghệ Tỉnh et en Cochinchine sont les principales manifestations des ambiguïtés et des tiraillements contraires. On voit ressurgir celles ci en 1933-1937 avec l’épisode de La Lutte (unissant trotskystes et staliniens) et de son éclatement. Dans le même temps les actions revendicatives des travailleurs se multiplient dans tous le pays. Une troisième conjoncture débute en 1940-1941 où le soulèvement armée en Cochinchine prend l’allure d’une lutte contre les possédants en même temps que contre les Français au moment même où la  lutte pour l’indépendance politique contre l’impérialisme français et l’arrivée des Japonais est posée comme ligne directrice avec la fondation du Viêt Minh.

Dès avant 1930, la tension entre la lutte pour l’indépendance du pays et la lutte des classes, l’union nationale qui rassemble riches et pauvres, la justice sociale qui exclut les riches possédants, est manifeste chez les patriotes qui doivent prendre en compte les transformations de l’économie et de la société : la prolétarisation croissante en relation avec l’ouverture des nouveaux secteurs de production (latifundia rizicoles et grandes plantations dans le sud de la péninsule) mais également avec le surpeuplement et la faim de terre dans les campagnes septentrionales qui pousse aux migrations. S’y ajoute l’émergence d’une génération scolarisée dans les écoles franco-indigènes et réceptive à l’idéologie républicaine, le retour de France des ouvriers et des tirailleurs après la Grande guerre. Tout concourt à amalgamer le régime colonial et le capitalisme, la monarchie mandarinale féodaliste : ces convergences facilitent la réception d’une théorie qui propose une explication en même temps qu’une solution à la dépendance et à l’injustice.

Le terreau et les méthodes d’implantation sur celui ci n’apparaissent pas dans ce livre, or tous les facteurs qui ont fait naitre et impulsé une avant-garde révolutionnaire, se sont tantôt entrelacés tantôt séparés voire contredits  avant qu’une première étape de la victoire des communistes ne s’achève par la révolution agraire de 1953. Les « erreurs » de celle ci ayant obligé de rectifier le tir, la révolution sociale s’est effacée devant les nécessaires lois de l’économie et du développement moderne, comme ailleurs dans le monde dit socialiste. Or cette séquence d’une dizaine d’années est grosse de ce qui va suivre de 1955 à 1975.

Dans la seconde partie, l’auteure est mieux documentée et manifestement à l’aise lorsqu’elle aborde les relations internationales et l’évolution contemporaine de l’État vietnamien dans une optique politologique. À cet égard, les chapitres neufs sont le 8ème (l’hybridation du modèle soviétique et chinois) et 9ème où l’auteure parle de l’État-nation et où elle replace le communisme viet dans le temps long et dans l’espace pluri-ethnique.

Dans son ensemble la documentation primaire est sans reproches, l’auteur a poursuivi la quête de ses sources de la France à la Russie en passant par les États Unis, elle est même passée par Hanoï où elle a trouvé porte close, ce qui n’est pas une surprise. Les sources chinoises qui sont pourtant capitales sont absentes. Toutefois, la bibliographie est établie de façon formelle, car de nombreux ouvrages référencés n’ont pas été lus ou utilisés*.

L’auteure a été conduite à focaliser le communisme vietnamien dans ses relations avec le communisme soviétique et chinois jusqu’à faire perdre de vue son environnement asiatique insulaire et continentale hors du monde sinisé. En se référant à l’environnement civilisationnel différent, la question se pose : pourquoi la victoire du communisme du type soviétique dans le monde sinisé et non ailleurs en Asie ? La transculturation nous interroge sur le support indigène qui reçut le greffon étranger. Devant ses camarades européens, Hô Chi Minh a maintes fois rappelé et défendu la place et le rôle cardinal du confucianisme dans l’organisation et le fonctionnement d’une société et d’un état sinisé.

La compatibilité du marxisme avec le confucianisme est l’hypothèse la plus plausible. Hô Chi Minh a rappelé et défendu à maintes reprises, face à ses camarades européens, la composante humaniste et « socialiste » du confucianisme.  Or le lecteur doit  attendre la page 426 pour entendre parler de Confucius. En fait, Trương Chinh et Trần Độ qui souhaitaient que leur pays entre en réforme, rappelaient que Mencius, le penseur humaniste et « démocrate » était le confucéen « préféré » d’Hô Chi Minh. Sur ce point, Céline Marangé manifeste son ignorance de la dimension culturelle du sujet qu’elle traite, elle ignore que Confucius était un en trois (Confucius, Mencius et Xunzi) et elle ne s’est pas donnée la peine de s’informer alors que les biographies de Hô Chi Minh ne manquent pas, en français et en anglais. L’analyse politologique ne repose pas sur une connaissance suffisante de l’histoire du Viêt Nam et sur les rapports civilisationnels entre la Chine et le Viêt Nam.

Sans qu’ils aient un caractère de gravité particulière, des imprécisions et même des erreurs parsèment l’exposé, surprennent et irritent le lecteur averti : pour m’en tenir à un seul exemple, la baie de Cam Ranh devient une île (p. 359, 368, 373, 377). Parfois une affirmation surprend, comme celle ci : « On ne prononce plus le nom d’Ho Chi Minh et on l’appelle Người » (terme pour exprimer un grand respect), visiblement, Céline Marangé n’a pas lu les écrits autobiographiques où Hô, s’auto-désigne ainsi à la troisième personne. Quant à dire qu’on ne cite plus son nom ! … Enfin, une confusion laisse très perplexe sur la façon de travailler de l’auteure : elle confond le premier secrétaire d’Hô Chi Minh (celui qui l’accompagnait à Paris en 1946), Vũ Đình Huỳnh et Vũ Kỳ qui le remplaça à la fin de la même année. L’erreur apparaît dès la page 28 et se répète p. 280 note 69 et p. 536 où Vũ Thư Hiên, le fils du premier devient le fils du second. Cela vaut à Vũ Đình Huỳnh d’être exclu de l’index du livre comme il avait été exclu du parti communiste et emprisonné sans jugement pendant de longues années. Faut le faire !

Pierre Brocheux

[*] ndlr : la bibliographie comprend également quelques erreurs sur Duong Huong (L’embarcadère des femmes sans maris), sur Nha Ca, romancière originaire de Hue, ou encore Phan Van Tran [?] doublon de Tran Paul Vy (L’Harmattan, 1990). Parmi les manques signalons quelques articles importants de Nguyen The Anh sur la matrice confucéenne ou la thèse de Luu Hong Khanh (Le Parti communiste vietnamien et la question nationale: 1919-1939).

CR de lecture publié avec l’aimable autorisation de Pierre Brocheux.

Huy Đức: Bên Thắng Cuộc – Le Viêt-Nam après 1975, introspection « du côté des vainqueurs »…

[ndlr] Ce mois de décembre est marqué par un événement éditorial qui commence tout juste à se répercuter sur la blogosphère vietnamienne. Le journaliste Huy Duc (Trương Huy San alias Osin) [1] vient de faire paraître chez Amazon sous la forme de Kindle Edition (aperçu) le premier volume de son ouvrage intitulé « Du côté des vainqueurs »…

L’ouvrage aborde les événements historiques qui ont marqué le Viêt-Nam depuis 1975. Il débute par la chute de Saigon et la « libération » venue du Nord puis s’attache à décrire « l’ère Lê Duân », de la Réunification de 1976 jusqu’au Renouveau de 1986 et la fin de l’occupation militaire au Cambodge. Ce regard interne s’appuie sur des sources vietnamiennes produites principalement par le régime et sur l’expérience personnelle de l’auteur. En tant que journaliste politique, il a en effet réalisé de nombreuses interviews avec les principaux dirigeants de la RSVN (voir la page de remerciements de l’ouvrage). Il décrypte avec soin la réalité que recouvre le nouveau vocabulaire des vainqueurs pour désigner les opérations de « remise en ordre » du Sud après la victoire du Nord.

La guerre a pris fin le 30-4-1975 ramenant le pouvoir au bénéfice d’un seul bord. J’ai commencé à collecter de la documentation pour ce livre à partir de fin des années 1980 et j’ai passé trois ans et quatre mois pour achever le manuscrit (d’août 2009 à décembre 2012). Pendant tout ce temps, beaucoup d’idées m’ont traversé l’esprit pour intituler le livre. Mais, une seule m’a hanté du début jusqu’à la fin, c’est ce que le poète Nguyen Duy a résumé de sa plume talentueuse dans ses deux vers : « In fine dans toute guerre / Quelque soit la partie qui gagne, le peuple perd toujours ». Le titre du livre est né de la sorte. [2]

Nous présentons ci-après les premières recensions parues sur RFA, Viet Studies et sur divers blogs.

[1] Ancien journaliste de Tuoi Tre, Thanh Nien, Sai Gon Tiep Thi et fondateur du célèbre blog Osin (2006-2010). Ecarté de Sai Gon Tiep Thi pour désaccord sur un article publié sur son blog, il réside actuellement à Boston. Voir son profil sur Wikipedia en vietnamien

[2] Cf. « Vì sao tôi viết? » [Pourquoi j’écris ?], Blog Osin.

[Sommaire]

Cuốn 1 của bộ sách Bên thắng cuộc có tên Giải phóng, bắt đầu từ thời điểm “Cách mạng vào Thành phố”.

PHẦN I: MIỀN NAM

Chương I: Ba Mươi Tháng Tư

Diễn biến quân sự và chính trị trong giai đoạn kết thúc cuộc chiến và những gì xảy ra trong dinh Độc Lập trong ngày 30-4 (Đi từ bưng biền/ Xuân Lộc/ Tướng Big Minh/ Trại Davis/ Nguyễn Hữu Hạnh/ Sài Gòn trong vòng vây/ Xe tăng 390/ Đầu hàng/ Tuẫn tiết)

Chương II: Cải Tạo

Những bàn bạc bên trong, quan điểm của chính quyền trong việc đối xử với “ngụy quân, ngụy quyền”, những thủ thuật được áp dụng để đưa sĩ quan vào trại cải tạo; số phận của những người tù không án, không biết ngày về và những bi kịch mà người thân của họ phải nhiều năm gánh chịu. (Những ngày đầu/ “Ngụy Quyền”/ “Ngụy Quân”/ “Đoàn tụ”/ “Phản động”/ Tù và cải tạo/ “Thăm nuôi”/ “Học tập”).

Chương III: Đánh Tư Sản

Những công cụ chuyên chính vô sản áp dụng ngay sau ngày 30-4-1975: Đánh tư sản vào tháng 9-1975 và liền sau đó là đổi tiền lần thứ nhất 22-9-1975; Cải tạo tư sản tháng 3-1978… Sự khác nhau của cải tạo tư sản và đánh tư sản (“Chiến dịch X-2”/ Đổi tiền/ “Gian thương”/ “Cải tạo công thương nghiệp tư doanh”/ Hai gia đình tư sản/ Kinh tế mới)

Chương IV: Nạn Kiều

Sự thật về vấn đề người Hoa năm 1978 (Đội quân thứ năm/ Hiệp định Geneve/ “chổi ngắn không quét xa”/ Hoàng Sa/ Sợ “con ngựa thành Troy”/ ‘Nạn Kiều”/ “Phương án II”/ “Ban 69”/ Vụ Cát Lái).

Chương V: Chiến Tranh

Nguyên nhân dẫn đến cuộc chiến tranh ở CPC và biên giới phía Bắc năm 1979 (Biên giới Tây Nam/ Pol Pot/ Đi dây/ Khmer Đỏ và Campuchia dân chủ/ “Kẻ Thù Lịch Sử”/ Thất bại trong tấn công ngăn chặn [Pre-emptive War]/ “Nhất biên đảo”/ “Áo lính lại khoác vào ngay”).

Chương VI: Vượt Biên

Điều gì đã khiến cho hàng triệu người VN phải bỏ nước ra đi. Bi kịch của người dân và thái độ chính quyền trước cuộc tị nạn lớn nhất của người Việt Nam trong lịch sử (“Vượt biên”/ Từ “trí thức yêu nước”/ Đến “thường dân”/ Trước khi tới biển/ Trại tị nạn).

Chương VII: “Giải Phóng”

Cuộc chiến tranh được gọi là giải phóng có thực sự giải phóng sau những gì mà những người cộng sản áp dụng tại miền Nam (Sài Gòn thay đổi/ Kinh tế mới/ Đốt sách/ Cạo râu/ “Cách mạng là đảo lộn”/ Lòng người/ Những người sinh ra không đúng cửa/ “Cánh cửa” Thanh niên xung phong/ Cửa không đủ rộng/ “Nổi loạn”/ “Sài Gòn lại bắt đầu ghẻ lở”).

PHẦN II: THỜI LÊ DUẨN

Chương VIII: Thống Nhất

Những lo lắng từ hai phía đặc biệt là của ông Lê Duẩn dẫn đến quyết định thống nhất hai miền cả về chính trị và kinh tế, áp dụng mô hình miền Bắc vào miền Nam một cách vội vã, mặc dù, nhiều người lúc đó, kể cả ông Lê Duẩn, nhận thấy nền kinh tế tư nhân miền Nam hiệu quả hơn những gì áp dụng trên miền Bắc (Nước Việt Nam là một/ “Bắc hóa”/ Chủ nghĩa xã hội/ “Con đường của Bác”/ “Mỗi người làm việc bằng hai”/ Lê Duẩn và mối tình miền Nam/ Chấp chính và chuyên chính).

Chương IX: Xé Rào

Chính sách kinh tế kế hoạch hóa và sản xuất lớn nhằm “tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc lên XHCN” đã dẫn đất nước đến chỗ kiệt quệ. Người dân và chính quyền các địa phương, thay vì tuân thủ các nguyên tắc của nền kinh tế “kế hoạch hóa tập trung” chấp nhận một số quy luật của kinh tế thị trường, tiến trình này bị coi là “xé rào” nhưng chính những “lỗ thủng” đó đã trở thành lối thoát cho dân chúng (Bế tắc/ Mậu dịch quốc doanh/ Máy bỏ không, công nhân cuốc ruộng/ Tháo gỡ/ Nghị quyết Trung ương Sáu/ Bù giá vào lương/ Cắm cờ xé rào/ Khoán chui/ Ông Kiệt xé rào, ông Linh lãnh đạn/ “Ai thắng ai”).

Chương X: Đổi Mới

Vai trò của Trường Chinh trong việc tiếp thu thực tiễn và chuẩn bị về mặt lý luận để những người cộng sản chấp nhận kinh tế nhiều thành phần, điều mà về sau gọi là đổi mới (Hội nghị Đà Lạt/ Nhóm giúp việc mới/ Người của những khúc quanh lịch sử/ Từ chính sách Kinh Tế Mới/ Đến chọc thủng bức tường bao cấp/ Giá-Lương-Tiền/ Nã pháo vào bộ tổng/ Khép lại trang sử Lê Duẩn/ Vai trò của Mikhail Gorbachev/ Tuyên ngôn đổi mới/ Bàn tay Lê Đức Thọ/ Phút 89).

Chương XI: Campuchia

Dù muốn hay không, Campuchia đã “nằm trong một trang sử” của Việt Nam. Không gian chiến tranh trong thập niên 1980s và cách mà Việt Nam đã làm để thoát ra khỏi hai cuộc chiến: Biên giới phía Bắc và Campuchia (“Pot ở đầu phum ta cuối phum”/ “Xuất khẩu cách mạng”/ Tư tưởng nước lớn/ Bị cô lập/ Phương Bắc/ Hội nghị Thành Đô/ Campuchia thời hậu Việt Nam).

(HẾT CUỐN I)

Cuốn II sẽ ra mắt vào tháng 1-2013

Source : New Osin Blog

* * *

Bên Thắng Cuộc – Review by Mặc Lâm, biên tập viên RFA

“Bên thắng cuộc” là cuốn sách đang gây sôi nổi cho cư dân mạng cả trong và ngoài nuớc. Quyển sách được viết bởi nhà báo Huy Đức, người nổi tiếng với trang blog Osin với những bài chính luận độc đáo có số người đọc rất cao.

Sau ba năm mài miệt, “Bên thắng cuộc” chính thức ra đời vào ngày 12 tháng 12 vừa qua với hai cách: sách in do chính tác giả xuất bản và sách điện tử do Amazon phát hành dưới hình thức Kindle.

Có lẽ đây là lần đầu tiên một nhà văn Việt Nam có lượng sách bán trên hệ thống Amazon qua hình thức sách điện tử. Sự đột phá này có ý nghĩa quan trọng cho những ngòi viết đang bị cho là có vấn đề tại Việt Nam, từ nay họ có thể lập ra kế hoạch cho cuốn sách sắp tới phát hành một cách rộng khắp nhưng lại không hề bị lưỡi kéo kiểm duyệt gây rắc rối. Huy Đức là nguời đầu tiên và chắc chắn không phải là cuối cùng tận dụng lợi thế khoa học kỹ thuật này.

Lire la suite : RFA, 13/12/2012

* * *

Sách Bên Thắng Cuộc của Huy Đức – Review by Nguyen Xuan Long

Vừa đọc xong Bên thắng cuộc, phần một, của nhà báo Huy Đức. Mấy ngày mùa đông cuối học kỳ, còn bao nhiêu việc phải làm, báo phải review, bài phải nộp, thư giới thiệu phải viết. Nhưng không thể nào dứt ra được gần nghìn trang sách đầy ắp những dữ liệu, những thông tin mới và quen, những hồi ức Việt Nam chung và riêng, mà tôi tin hàng triệu người Việt đã mong đợi từ rất lâu. Có vài suy nghĩ không đầy đủ chép lại đây.

Đầu tiên là tựa đề “Bên thắng cuộc”. Thắng cuộc ở đây là thắng một cuộc binh đao huynh đệ tương tàn kết thúc vào ngày 30/4/1975. Thường thì câu chuyện hiển nhiên được viết bởi bên thắng cuộc, với một “chân lý” đã được đoán định sẵn. Nhưng nói theo Bertrand Russell, “War does not determine who is right — only who is left”. Cuốn sách là câu chuyện của những người còn lại từ cả hai phía của cuộc chiến, với nguồn tư liệu lấy từ ngay trong lòng bên thắng cuộc.

Tư liệu không phải là thông tin mật rút từ kho lưu trữ của CIA hay KGB hay Hoa Nam TB cục gì cả. Một số lượng lớn là tin chính thống, từ báo chí của chế độ (Sài Gòn Giải Phóng, Nhân Dân, v.v.), cùng với hồi ký, hồi tưởng của các tướng lĩnh, cán bộ cao cấp của nhà nước. Rất ấn tượng là nguồn thông tin lấy từ hàng ngàn cuộc phỏng vấn của chính tác giả, một nhà báo kỳ cựu, với các nhân chứng lịch sử, từ những vị lãnh đạo cao nhất, cho đến các thường dân. Huy Đức đã dày công, âm thầm thu thập những tư liệu quý giá này trong suốt mấy chục năm qua.

Lire la suite : Procul, 12/12/2012.

* * *

Bên Thắng Cuộc của Huy Đức – Review by Vang Anh

Mình chỉ vừa mới đọc qua chương II về Cải Tạo trong cuốn “Bên Thắng Cuộc” của Osin Huy Đức. Thú thật là với một người gần như đã đọc qua tất cả những quyển sách văn học miền Nam trước 75, hồi ký chiến tranh trước và sau 75 như mình… thì cuốn này của ông Huy Đức vẫn chỉ mới “kể” được cái vỏ chứ chưa trần thuật được cái ruột của phần này. Nhưng mình vẫn có cảm giác rất lạ và cảm kích, có thể vì nó là cái nhìn của một người phía “bên kia”? Phải nói đây là cuốn sách có lẽ là duy nhất mà mình có cảm giác muốn đọc của “bên kia”, không tính “Đỉnh Cao Chói Lọi” của Dương Thu Hương…

Lướt nhanh qua những phần khác về cải “đánh tư sản”, “ly hương”, đặc biệt cái mình ấn tượng nhất trong quyển I này là vụ “Đốt sách” “Đánh tư sản” “Ngụy Quân -Ngụy Quyền” – có quá nhiều chi tiết rất chính xác mà mình tin chắc là ông Osin đã gặp những người “thật sự” biết rõ…

Phải nói rằng Osin Huy Đức ngoài việc sử dụng những dữ kiện có thật và chính xác, ông ấy còn thể hiện sự trăn trở và chua xót trong ngôn từ.

Dự đoán là cuốn sách này sẽ gây ra sóng gió tư tưởng với các bé Hồng Vệ Binh và bút chiến trong phe còn lại.

P/S: Mình rất thích cái bìa sách =)) Thâm nho vãi lọ.

Source + extraits : Thong Tan Xa VangAnh, 13/12/2012.

* * *

Đọc “Bên Thắng Cuộc” của Huy Đức – Review by Tran Huu Dung

“Bên Thắng Cuộc” của Huy Đức là quyển sách hay nhất về lịch sử Việt Nam sau 1975 mà tôi được biết (kể cả những công trình bằng ngoại ngữ của các học giả nước ngoài). Chỉ cần đọc qua mục lục quyển sách là đủ để choáng ngợp bởi sự súc tích của nó. Tất cả những vấn đề nổi bật đều được kể lại với những thông tin mới lạ: từ sự cố “nạn kiều” ở miền Nam, đến những thất bại kinh tế đưa đến chính sách Đổi Mới năm 1986, vụ “Sáu Sứ”, đến chiến tranh biên giới Tây Nam… đều được Huy Đức thuật lại rành mạch, lớp lang, theo ký ức của hàng trăm nhân vật chủ chốt  ̶  nhiều người có những vai trò quyết định trong các sự kiện ấy  ̶  được chính tác giả phỏng vấn.

Cuốn sách đầy ắp những thông tin mà tôi chưa từng đọc được trong bất cứ sách báo nào đã xuất bản. Có thể nói, ngoài Huy Đức, trong lớp nhà báo hiện nay, không ai có thể có được những phỏng vấn trực tiếp với hầu hết những nhân vật quan trọng ở Việt Nam như thế này. Huy Đức là một trong số rất ít (có thể đếm trên ngón một bàn tay!) ký giả Việt Nam hiện nay có khả năng nghiệp vụ cao, dày dặn kinh nghiệm, và nhất là có biệt tài tạo sự tin cẩn ở những người được phỏng vấn về những sự kiện vô cùng “nhạy cảm”, thậm chí “thâm cung bí sử”.

Ngoài sự cực kỳ súc tích, một đặc điểm nổi bật khác, càng đáng ca ngợi, ở tác phẩm này là sự rất công bằng của tác giả đối với “bên thua cuộc”.  Tôi chưa bao giờ được đọc những câu chuyên về sự gian truân (mà tôi đã nghĩ là không bút mực nào tả xiết) của những người vuợt biên, những “thuyền nhân”, được kể lại một cách trung thực, không phê phán, không tuyên truyền, nhưng đầy tình người và nước mắt, như trong cuốn này. Tôi cũng chưa bao giờ được đọc về hoàn cảnh tái sum họp của những gia đình tập kết, hay những người bị đi cải tạo, như đã đọc ở đây.

Ở một tầm mức cao hơn, “Bên Thắng Cuộc” lột trần nhiều “huyền thoại” về một số lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam: Họ không phải là những ác quỷ “bán nước” (thậm chí “vô luân” trong đời sống cá nhân) như những người thù ghét họ thường khẳng định, nhưng cũng chẳng phải là những lãnh tụ anh minh, tài đức, luôn luôn gắn bó, đoàn kết với nhau, như ghi trong “chính sử” của Đảng.  Họ là những con người với những tị hiềm, những tranh chấp cá nhân, những thiếu sót ở cách cư xử trong gia đình, và, vâng, những sai lầm nghiêm trọng về chính sách, chiến thuật, về đường lối cai trị, và nhất là (theo tôi) cách chọn người của họ.  Những sai lầm mà, theo tôi, đã đưa đến hậu quả hiện nay (và vẫn còn tiếp diễn chưa biết đến bao giờ) cho đất nước.

Hẵn có độc giả sẽ “than phiền” rằng “Bên Thắng Cuộc” thiếu những phân tích tổng quan của chính người viết, nhưng, tôi nghĩ, Huy Đức truớc hết là một ký giả, trọng trách hàng đầu của anh là ghi lại một cách trung thực, có hệ thống, càng nhiều càng tốt, những sự kiện xã hội, chính trị và lịch sử. Phần vụ phân tích những sự kiện ấy thì nên để cho những người khác (hay chính Huy Đức, trong một cuốn sách mà tôi mong anh sẽ viết sau này). Một phê bình khác, có lý hơn, là quyển sách này vẫn còn nhiều khoảng trống (trong dòng lịch sử). Có lẽ, khi đọc lại, tác giả sẽ phát hiện những khoảng trống ấy và sẽ lấp chúng trong những lần tái bản sau.

Tất nhiên, nhiều thông tin trong cuốn này cần được kiểm chứng (nhất là thông tin về những sư kiện liên hệ đến những quốc gia khác mà các học giả quốc tế đã nói đến khá nhiều, dựa vào những tài liệu văn khố hải ngoại). Song, dù vài sự kiện nào đó (ví dụ như về liên hệ với Liên Xô và Trung Quốc) có thể là chưa thật đầy đủ (và có thể có ích hơn nếu tác giả đối chiếu với những nguồn nước ngoài), cuốn này cũng hữu ích vì nó cho thấy cái nhìn của người trong cuộc (về phía Việt Nam).  Nếu họ có nhận định không đúng, có thiếu sót thông tin, và do đó có những quyết định sai lầm, thì chính sự sai lầm ấy cũng là một dữ kiện làm rõ thêm lịch sử.

Cuốn sách sẽ là một sự thích thú cho tất cả mọi người Việt Nam ưu tư với quê hương, mong muốn nhìn lại chính cuộc đời mình, gia đình mình, trong gần 40 năm qua, nhưng nó cũng là một kho tư liệu hết sức dồi dào, mới mẻ, cực kỳ quý báu cho những học giả, những sử gia nghiên cứu về Việt Nam.  Chúng ta nên cám ơn tác giả.

Trần Hữu Dũng, 11/2012.

Source : Viet Studies

* * *

“Rất nhiều thế hệ, kể cả con em của những người đã từng phục vụ trong chế độ Việt Nam Cộng hòa, sau ngày 30-4-1975 đã trở thành sản phẩm của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa. Nhiều người không biết một cách chắc chắn điều gì đã thực sự xảy ra thậm chí với ngay chính cha mẹ mình. 

Cuốn sách của tôi đơn giản chỉ kể lại những gì đã xảy ra ở Sài Gòn, ở Việt Nam sau ngày 30-4: cải tạo, đánh tư sản, đổi tiền… Cuốn sách của tôi cũng nói về hai cuộc chiến tranh cuối thập niên 1970, một với Khmer Đỏ và một với người Trung Quốc. Cuốn sách của tôi cũng nói về làn sóng vượt biên sau năm 1975, và về sự “đồng khởi” của nông dân, của các tiểu chủ, tiểu thương để dành lấy cái quyền được tự lo lấy cơm ăn áo mặc. 

Đây là công trình của một nhà báo mong mỏi đi tìm sự thật.” – Huy Đức
Source : Dan Lam Bao Blog, 14/12/2012

What Really Happened in Vietnam: The North, the South, and the American Defeat – by Fredrik Logevall

Northern nemesis: A Vietcong soldier taking part in the Tet offensive © 1968 (Getty Images / Agence France-Presse)

A pathbreaking history of the Vietnam War reveals that the Northern government was far more divided and discouraged than commonly believed. Yet the fact remains that the United States and its allies in the South always faced very long odds of success.

Fredrik Logevall is John S. Knight Professor of International Studies at Cornell University and the author of Embers of War: The Fall of an Empire and the Making of America’s Vietnam.

 

[Review of Lien-Hang T. Nguyen, Hanoi’s War. An international history of the war for peace in Vietnam, Chapel Hill, University of Carolina Press, 2012, 444 p.]

This past Memorial Day, U.S. President Barack Obama marked the 50th anniversary of the start of the Vietnam War with a speech at the Vietnam Veterans Memorial. « Even now, historians cannot agree on precisely when the war began, » he said. « But if any year . . . illustrated the changing nature of our involvement, it was 1962. » It’s a debatable choice. The United States was already deeply involved in combating the Communist-led insurgency in South Vietnam in the late 1950s and before that had supplied and bankrolled France’s losing effort against Ho Chi Minh’s revolutionary forces. Historians usually date the start of the Second Indochina War — what the Vietnamese refer to as « the American War » — to 1959 or 1960.

Still, there is no question that Washington’s military commitment deepened appreciably in 1962, as vast quantities of U.S. weapons, jet fighters, helicopters, and armored personnel carriers arrived in South Vietnam, along with thousands of additional military advisers. That year, the Pentagon set up a full field command called the Military Assistance Command, Vietnam (MACV), and put a three-star general, Paul Harkins, in charge.

Journalists on the scene understood what was happening. « The United States is involved in a war in Vietnam, » began a front-page New York Times article in February by the venerable military correspondent Homer Bigart, who noted Washington’s « passionate and inflexible » support for South Vietnamese President Ngo Dinh Diem and speculated that the United States « seems inextricably committed to a long, inconclusive war. » He quoted U.S. Attorney General Robert Kennedy, who on a visit to Saigon that month vowed that his country would stand by Diem « until we win. »

Victory never came. Despite the more than half a million U.S. soldiers President Lyndon Johnson sent to Vietnam, and the more than eight million tons of bombs the U.S. Air Force dropped on Vietnam, Laos, and Cambodia from 1962 to 1973, Washington could not achieve its core objective: to preserve an independent, noncommunist South Vietnam for the indefinite future. In January 1973, U.S. and North Vietnamese negotiators signed a cease-fire agreement in Paris; two months later, the last U.S. ground troops left South Vietnam. Both the North and the South soon violated the cease-fire, and large-scale war resumed. On April 29, 1975, the South Vietnamese government collapsed, and Vietnam was reunified under a communist government based in Hanoi. By the time the fighting stopped, it had claimed the lives of three to four million Vietnamese, hundreds of thousands of Cambodians and Laotians, and more than 58,000 Americans. Now, Hanoi’s War, a pathbreaking new book by the historian Lien-Hang Nguyen, illuminates the decision-making behind the North’s relentless resistance, helping readers better understand why the struggle lasted as long as it did and why all those people died.

 

THE RECKONING

For the past four-plus decades, scholars, journalists, and memoirists have tried to explain this bloody Second Indochina War: its origins, its escalation, its long duration, and its denouement. U.S.-centered accounts written by American authors have dominated the literature. Long before U.S. archives were opened, these histories reached a broad, orthodox view of the reasons for defeat, agreeing on several key points: that U.S. involvement was the product of ignorance about Vietnam and misplaced faith in the efficacy of U.S. military power, that the successive South Vietnamese governments after 1954 were authoritarian and unpopular, and that Washington therefore made the disastrous mistake of intervening in a civil war among Vietnamese in which the other side had the mantle of nationalist legitimacy. Although U.S. forces fought well, the war was ultimately unwinnable for the simple reason that no military solution could ever be had. The war had to be won politically or not at all.

Thus, David Halberstam’s hugely influential book The Best and the Brightest, which appeared in 1972, described how hubris and a belief that victory was inevitable pulled U.S. leaders, bit by bit, into the « quagmire » of Vietnam. And thus, Frances FitzGerald’s Pulitzer Prize-winning Fire in the Lake, published the same year, argued that Americans foolishly blundered into another people’s history, in the context of which the United States’ military power was ultimately irrelevant. For Halberstam and FitzGerald, to talk of alternative U.S. strategies that might have worked was mistaken: no better option existed.

Other incisive early accounts also retain their value — those by Chester Cooper, Hans Morgenthau, Daniel Ellsberg, Paul Kattenburg, Joseph Buttinger, George Herring, and Bernard Fall, among others. The quality of these works suggests that first-cut histories, when carefully done, can stand up remarkably well over time, even as primary sources are declassified and other historians get to work. (A prediction: the same will be true of the early studies of the Iraq war.)

Nevertheless, the massive outpouring of scholarship on the war in the past 12 to 15 years has challenged the older interpretations and rendered some of them untenable. No longer can it be seriously argued, for example, as Halberstam and the historian Arthur Schlesinger, Jr., claimed, that U.S. leaders stumbled blindly into a quagmire, step by step, until one day they found themselves in what none of them wanted: a land war in Asia. To the contrary, their eyes were wide open, and they mostly understood the likely ramifications of their choices.

Nor does the internal record show much evidence of hubris, at least with respect to the military prospects. From an early point, President John F. Kennedy and Johnson, along with their top aides, were somber realists on the war. Although they were hardly experts on Vietnam’s history and culture, they were not the ignoramuses many in the antiwar movement made them out to be; they realized that the United States faced long odds, even with a major military escalation. Privately (and only privately), they also on occasion admitted the impermissible: that the outcome in Vietnam might not matter all that much to U.S. and Western security.

The United States had made a commitment to South Vietnam, however, and Kennedy and Johnson saw no option but to maintain it. They found what their predecessors in the White House, as well as a long line of leaders in France, had found, and what President Richard Nixon would discover after them: that in Vietnam, the path of least immediate resistance, especially in domestic political terms, was to stand firm in the hope that somehow things would turn out fine — or at least, as in some high-stakes version of the game old maid, be handed off to the next in line.

 

REVISING HISTORY

New works have challenged the old orthodoxy on other points, as well. The question of which among the competing Vietnamese leaders actually had popular legitimacy — one of the most slippery concepts in political science — has gotten harder to answer in recent years, as scholars have reexamined the government of South Vietnam, especially under Diem, who took power in 1954. Diem, it is now clear, was an intelligent patriot who possessed a detailed vision for his country’s future. Some revisionist authors have extended this line of argument, alleging that the legitimacy of Diem as a Vietnamese leader matched or even exceeded Ho’s and that he was well on the way to victory against the insurgency when he was deposed and killed in a U.S.-sanctioned coup in November 1963.

That claim goes too far. Over time, Diem’s defects as a leader — his obduracy, his political myopia, his easy resort to repression — became increasingly obvious to the Vietnamese people. American officials were fully cognizant of these limitations but could find no one better, and so they stuck with him, their influence sagging with each passing year despite the regime’s complete dependence on U.S. aid. By most measures, Diem’s government was losing the war when he was overthrown, which is precisely why U.S. officials threw their support behind the coup.

With respect to the later phase of the war, it is now clear that things went better for U.S. and South Vietnamese forces after the Communists’ Tet offensive, in 1968, than earlier histories suggested. Vietcong forces were decimated in the fighting, and in the months thereafter, General Creighton Abrams’ « clear and hold » strategy of controlling patches of territory and defending their inhabitants (a change from the « search and destroy » strategy used by Abrams’ predecessor at MACV, General William Westmoreland) made indisputable progress.

But it remains unclear how lasting this success was; detailed, archives-based scholarly works on the war in the South during this period are only starting to emerge. Still, the existing evidence offers little reason to think that victory was within reach. For one thing, notwithstanding the heavy Vietcong losses during Tet, the Communists maintained the ability to carry out nationwide attacks, and indeed, for most of 1969, South Vietnam was plagued by so-called mini-Tets. Although these attacks never threatened to topple the Saigon regime, they indicated that the Vietcong was still a force to be reckoned with. Hanoi largely recovered from the Tet offensive by replacing southern forces with northerners, and men and supplies from the North continued to infiltrate the South.

Few senior U.S. officials at the time believed the military situation had swung unequivocally and permanently in their favor, much less that victory was close at hand. They understood that gains in the countryside in the aftermath of Tet were limited to certain areas and did not imply growing popular support for the Saigon government, which remained incompetent, authoritarian, and corrupt. The massive use of firepower deemed essential to clear and hold territory did not help win hearts and minds. Time and again, U.S. economic reports complained that South Vietnamese authorities were unable to collect taxes outside of a few urban areas and that the government was therefore unlikely to survive long without being propped up by Washington. The Communists, meanwhile, continued to collect taxes, replenish food supplies, and draft soldiers; in other words, they did all the things that a government controlling its territory ought to be able to do.

The North’s policy in these final years is the central concern of Hanoi’s War. Years in the making, Nguyen’s book is based on a range of Vietnamese-language materials, published and archival, although not records from North Vietnam’s Politburo and other high-level sources, which remain classified. It sheds much light on how leaders in North Vietnam approached the fighting and, especially, the diplomatic negotiations from the time of the Tet offensive to the signing of the cease-fire, in 1973. Without question, Hanoi’s War stands as a major accomplishment and one of the most important scholarly works to appear on this later, and relatively understudied, phase of the struggle.

 

THE VIEW FROM HANOI

The principal player in Nguyen’s story is Le Duan, the leading figure in the North’s hierarchy in the later stages of the war yet a shadowy figure in most histories of it. A native of central Vietnam, Le Duan got his start battling the French in the years before World War II, and Nguyen traces his gradual rise within the Communist Party throughout the 1950s. What emerges is a picture of a savvy and ruthless bureaucratic infighter whose worldview and strategic outlook took form in the crucible of the First Indochina War and who, in the late 1950s and early 1960s, along with his loyal ally Le Duc Tho, defeated everyone who challenged his authority.

A signal contribution of Nguyen’s book is how it reaveals how sharp the internal disputes were between the hard-liners, such as Le Duan and Le Duc Tho, who wanted to pursue an aggressive strategy of « total war » in the South, and the moderates, led by Ho and General Vo Nguyen Giap, who advocated a « North first » strategy of consolidating the Communist Party’s control in the North and working to reunify the country without resorting to large-scale war. As the Sino-Soviet split deepened and the insurgency in South Vietnam intensified in the early 1960s, Nguyen demonstrates, the opposing factions mirrored that schism: the hard-liners used Mao Zedong’s anti-imperialist exhortations to further their position, whereas the moderates embraced Nikita Khrushchev’s calls for « peaceful coexistence » to advance their cause.

Nguyen never explains precisely how and when Le Duan consolidated his control, no doubt because of the obvious handicap under which she operated: it’s hard to make definitive judgments on internal Politburo battles without access to Politburo records. At various junctures, Nguyen is compelled to speculate that Le Duan « must have » thought this or « probably » sought to do that. She refers to Le Duan’s « assumption of power in 1960, » but her own evidence suggests that it took until the middle of the decade for him to gain authority and that even then, power fluctuated between the factions and continued to do so through the end of the conflict. Ho, a strangely marginal character in the book, ceased to be a central figure in Hanoi’s decision-making process in the late 1950s, but he continued for some years thereafter to serve as an éminence grise in the inner sanctum and to play a crucial diplomatic role vis-à-vis Beijing and Moscow, a point Nguyen concedes but does not develop.

One also wishes she had done more to explicate her frequent assertions that Le Duan was intent on waging « total war » and « going for broke » against South Vietnam. To the contrary, it seems clear that both factions in Hanoi always hoped to avoid total war if possible; when they stepped up their military involvement after the middle of 1959, they did so carefully, the better to avoid provoking a large-scale U.S. intervention. In April 1965, as the Americanization of the war got under way, the People’s Army of Vietnam had four regiments in the South, totaling roughly 6,000 men — a sizable number, to be sure, but hardly a figure synonymous with « total war. »

The book leaves no doubt, however, about Hanoi’s fundamental determination to prevail. North Vietnamese leaders, whatever their disagreements about strategy and tactics, were wholly united in their commitment to reunify the country under their control, regardless of the cost. Thus, although Nguyen does not say much about U.S. and South Vietnamese decision-making in the early 1960s, her account gives little reason to believe that Washington strategists could ever have found a breaking point in Hanoi, whatever they might have tried.

Hanoi’s War adds a great deal to historians’ understanding of the planning and execution of the Tet offensive. Nguyen details the process by which Le Duan ordered the massive and coordinated attack on South Vietnam’s cities, which was intended to deliver a knockout blow to the Army of the Republic of Vietnam and incite the populace to rise up and overthrow the Saigon-based government of Nguyen Van Thieu. She shows that Le Duan had to overcome the vehement objections of Giap, who believed the revolutionary forces were not yet ready to launch such a large-scale attack. (When Giap realized he would not get his way, he exiled himself to Hungary in protest.)

Ho, too, argued against a major assault on urban areas, as did the Chinese, who saw such a high-stakes attack as a repudiation of Mao’s strategy of protracted low-level warfare. The Chinese also feared it would increase North Vietnam’s dependence on Soviet aid and weaponry, thereby undermining their own influence in Hanoi. Le Duan’s gambit for a decisive victory failed — no uprising occurred, and the Saigon government survived while his own forces suffered huge battlefield losses — but he maintained his grip on power. And to skeptical colleagues upset about a military defeat, Le Duan could claim an important political result: the Tet offensive tipped U.S. public opinion against the war and toppled Johnson from power.

Most historians would agree with Le Duan that the Tet offensive was a major political defeat for the United States, and in hindsight, it is hard to see how it could have been anything else. As Nguyen shrewdly points out, however, Tet marked less of a turning point in U.S. policy than it might have, because the incoming Nixon administration reversed Johnson’s efforts in 1968 to stem the escalation of U.S. involvement in the war. « Like Le Duan and Le Duc Tho, » she writes, Nixon and his national security adviser, Henry Kissinger, « were confident that they could succeed where their predecessors had failed. » She proceeds to detail how the two men implemented a three-pronged strategy to regain the initiative in Vietnam — militarily, diplomatically, and domestically.

 

AN UNWINNABLE WAR

Nguyen makes equally insightful contributions concerning North Vietnam’s strategizing in 1972, illuminating the ways in which Nixon’s opening to China and pursuit of détente with the Soviet Union left leaders in Hanoi feeling squeezed. These U.S. policies spurred the North Vietnamese to launch their ambitious but only partially successful Easter offensive; Hanoi made modest territorial gains but neither ousted Thieu nor altered the overall military balance of power.

Regarding the negotiations that began in 1968 and ultimately yielded the Paris peace accords in January 1973, Nguyen exhaustively elucidates the twists and turns in the North’s bargaining posture. She demonstrates how the bitter memories of the 1954 Geneva Conference, which ended the First Indochina War and divided Vietnam, exerted a powerful influence on Le Duan and his colleagues. In 1954, Ho’s government had bowed to pressure from Beijing and Moscow to accept a lesser deal than the military balance indicated it ought to have. In 1972, Hanoi’s negotiators were determined to avoid that result and to set policy on their own. (Nguyen might have noted that their recollections were selective: in early 1954, Ho and Giap had had their own reasons for wanting a compromise. Their forces were battered and exhausted, and they also had to worry about the prospect of U.S. military intervention should the talks collapse.) The North Vietnamese were only partially successful in preserving their autonomy, as the Chinese and the Soviets again leaned on them privately to settle with Washington.

Nguyen’s study also details the fascinating ways in which the fractious Sino-Soviet relationship proved alternately helpful and problematic for North Vietnam’s leaders: they were adept at playing one patron off the other, but at times they were left marginalized, lacking support from either. In sketching these ties, Nguyen’s study lives up to its billing as « an international history of the war for peace in Vietnam. » Yet the subtitle implies a book with a broader scope than Nguyen delivers. Although the introduction promises a thorough treatment of South Vietnam and its leaders, the Saigon government emerges as a prominent actor only late in the drama. Likewise, Nguyen might have provided a fuller assessment of the government’s popular standing or of the larger state-society dynamic in the South.

When telling the U.S. side of the story, Nguyen relies mostly on published sources, including the State Department’s excellent Foreign Relations of the United States series and a select number of key secondary accounts. For the most part, her interpretations of Nixon and Kissinger’s policies track closely with those of previous histories.

Partly for this reason, it seems doubtful that this book will dramatically alter the ongoing debate in the United States about the war. Like the communist sources on the broader Cold War, works such as Nguyen’s that are centered on the Vietnamese revolutionaries enable analysts to continue the same old arguments — about the reasons the United States got involved in Vietnam in the first place, decided to fight a large-scale war there, and ultimately failed in its effort to preserve an independent, noncommunist South Vietnam — only with a higher level of sophistication.

On that basis, it may be said that Hanoi’s War offers limited support for revisionist analyses of the struggle, while still upholding the essence of the orthodox position. Nguyen makes it crystal clear that strategists in Hanoi made their share of misjudgments, bickered among themselves, and, like political and military leaders everywhere, acted partly on the basis of careerism and personal advantage. She leaves no doubt that the leadership faced periods of acute tension and uncertainty, notably in the aftermath of the Tet offensive, and at various points confronted serious morale problems, both in the armed forces and among the northern populace, as well as discontent among the intelligentsia.

Still, nothing in this book ultimately challenges the prevailing view that the United States and its South Vietnamese allies always faced very long odds in this war. Their adversary’s ruthless commitment, unshakable tenacity, and skillful fighting were, from start to finish, remarkable — as impressive as those of any combatant in the annals of modern warfare. The Saigon government, meanwhile, was crippled from the outset by three principal shortcomings that no amount of U.S. intervention could overcome: professional military inferiority, endemic corruption, and insufficient popular support.

Indeed, Washington’s involvement was part of the problem, for it presented the noncommunist nationalists in the South with an impossible dilemma: they couldn’t win without the United States, and they couldn’t win with it. Massive U.S. assistance was essential to defeating the insurgency yet killed any chance of gaining broad public backing. Bui Diem, a former South Vietnamese ambassador to the United States, would later write of this predicament: « Caught in the middle of these powerful forces, Vietnamese nationalists found themselves in a succession of precarious situations. In most cases they were forced to choose among unpalatable alternatives; often, indeed, they saw no choice at all. With their survival at stake they were forced to take refuge in a series of uneasy and uncomfortable compromises that little by little eroded their legitimacy. »

Perhaps this explains why, when the moment of truth came, the majority of officers, soldiers, and ordinary people were unwilling to defend South Vietnam to the death. In the words of General Cao Van Vien, the last chief of staff of the South Vietnamese forces, by the end, « the whole nation appeared to resemble a rotten fruit ready to fall at the first passing breeze. »

Source : Foreign Affairs, Review essay, November/December 2012.

Version intégrale à lire sur Viet Studies