Archives par mot-clé : décès

Disparition du Professeur Philippe Langlet (1935-2013)

Langlet_giaiPhanChauTrinhNous venons d’apprendre avec une grande tristesse la disparition du Professeur Philippe Langlet, historien, spécialiste du Viêt-Nam ancien et du bouddhisme « Thien ». Le Professeur Langlet est décédé avant l’aube ce samedi 15 juin comme nous l’a annoncé Dominique De Miscault. L’historien Pierre Brocheux a confirmé cette douloureuse nouvelle à midi : « C’est avec une très grande tristesse que je vous annonce le décès de Philippe Langlet après une longue maladie contre laquelle il luttait depuis plusieurs années ». Les travaux de Philippe Langlet avait été récompensés du prix Phan Chau Trinh en mars 2013. A cette occasion Philippe Langlet avait reçu des mains de l’ancienne présidente Nguyen Thi Binh le prix de la Vietnamologie « pour ses contributions à la recherche et à la présentation à l’étranger de la culture et de l’histoire du Vietnam ».

Lors de la parution de son ouvrage Un livre des moines bouddhistes dans le Viêt Nam d’autrefois. L’école de l’Esprit (Thiên Tông) au X-XIIe siècles (illustré graphiquement par Dominique De Miscault), Philippe Langlet nous avait délivré cet envoi d’une signification profonde :

« Toujours plus charmés par les formes et les images nous ne percevons pas la merveilleuse lumière qui nous entoure et nous pénètre ».

Nous, ses ami-e-s, collègues ou étudiants transmettons nos sincères condoléances à sa famille et exprimons notre grand respect à notre ancien professeur d’histoire de la section de vietnamien de l’Université de Paris Diderot, Paris 7.

FG, 15/06/2013

Langlet_SagesseBouddhiste

 Principales publications :

  • Langlet, Philippe (rédaction), Dominique de Miscault (expressions graphiques), Un livre des moines bouddhistes dans le Việt Nam d’autrefois : l’école de l’esprit (Thiện tông) aux Xe-XIIe siècles, Paris, Ed. Aquilon, 2005.
  • Langlet, Philippe & Quach, Thanh Tâm, Références bibliographiques d’histoire et civilisation du Việt Nam, Paris, 2003. (ébauche de 2004 en ligne).
  • Langlet, Philippe & Quach, Thanh Tâm, Atlas historique des six provinces du sud du Vietnam : du milieu du XIXème au début du XXème siècle, Paris, Les Indes savantes, 2001.
  • Langlet, Philippe & Quach, Thanh Tâm, Introduction à l’histoire contemporaine du Viêt Nam : de la réunification au néocommunisme (1975-2001), Paris, Les Indes savantes, 2001.
  • Langlet, Philippe, Notes sur les phénomènes naturels extraordinaires au Tonkin sous la dynastie des Lê, Marseille, Cahiers d’Outremer, Vol. IV-VI, N°190, 1995.
  • Langlet, Philippe, L’ancienne historiographie d’État au Vietnam. T. 1, Raisons d’être, conditions d’élaboration et caractères au siècle des Nguyen, Paris, École française d’Extrême-Orient, 1990.
  • Langlet, Philippe, L’Ancienne historiographie d’État au Viet-Nam. T. 2, Texte et commentaire du Miroir complet de l’Histoire Việt établie par ordre impérial, 1856-1884 chapitres 36 et 37, 1722-1884 = Khâm định Việt sử Thông giám cương mục / Trad. et notes explicatives par Philippe Langlet), Paris, École française d’Extrême-Orient, 1985.
  • Langlet, Philippe, Texte et commentaire du miroir complet de l’histoire viêt établi par ordre impérial : Khâm định Việt sử Thông giám cương mục. Chapitre XXXV (1706-1721) / Trad. et notes explicatives par Philippe Langlet, Paris, École française d’Extrême-Orient, 1978.
  • Langlet, Philippe, La Tradition vietnamienne : un état national au sein de la civilisation chinoise d’après la traduction des trente-troisième et trente-quatrième chapitres du Khâm định Việt sử Thông giám cương mục. Texte et commentaire formant le miroir complet de l’histoire viet, établi par ordre impérial, Saigon, Société des Études indochinoises, 1970, 2 Vol.
Notons également ses nombreuses contributions dans le Bulletin de la Société des Etudes indochinoises (BSEI) publié à Saigon avant 1975.

Voir aussi sur Mémoires d’Indochine : Remise du prix Phan Châu Trinh 2012

Disparition de l’archéologue japonais Nishimura Masanari dans un accident de la route au Viêt-Nam

[ndlr] A la suite d’un tragique accident de la route, le chercheur Nishimura Masanari est décédé hier au Viêt-Nam. La presse vietnamienne lui rend hommage.

Tiến sĩ Masanari. Ảnh: Báo Thanh tra © 2013 VN Express
Tiến sĩ Masanari. Ảnh: Báo Thanh tra © 2013 VN Express

Nhà khảo cổ Nhật tử vì nạn giao thông ở Việt Nam

Tiến sĩ Nishimura Masanari, nhà khảo cổ người Nhật gắn bó hơn 20 năm với Việt Nam, hôm qua thiệt mạng vì tai nạn giao thông ở Hà Nội.

Tiến sĩ Masanari qua đời sau một tai nạn giao thông trên đường 5, khi đi xe máy để khảo sát cuộc khai quật mới. Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức ở Hà Nội và Viện Khảo cổ học Việt Nam đang phối hợp, hỗ trợ gia đình của nhà khoa học để chuẩn bị công việc hậu sự cho ông.

Tiến sĩ Masanari sẽ được hỏa táng tại đài hóa thân Hoàn Vũ. Sau đó, tro cốt của ông sẽ được gia đình mang về Nhật.

Ông Masanari sinh năm 1965, tại thành phố Shimonoseki, Nhật Bản. Ông có tên tiếng việt là Lý Văn Sỹ và nói tiếng Việt rất tốt. Ông bắt đầu đến Việt Nam năm 1990, trong chương trình hợp tác giữa Nhật Bản và Việt Nam để khai quật một số mộ cổ ở Nghĩa Đàn, Nghệ An.

Hơn 20 năm qua, ông có nhiều công trình nghiên cứu khảo cổ có giá trị ở Việt Nam. Ông là người phát hiện mảnh khuôn đúc trống đồng duy nhất từ trước đến nay, có niên đại khoảng thế kỷ 1-3 sau Công nguyên. Điều này cho thấy, trống đồng được đúc ra từ chính Việt Nam, chứ không phải từ nơi khác mang đến.

Lire la suite : VN Express, 10/06/2013.

Người Việt tiếc thương nhà khảo cổ Nhật Bản

Trên các diễn đàn và mạng xã hội, nhiều người bày tỏ lòng thương tiếc tiến sĩ Nishimura Masanari, người có công lớn với ngành khảo cổ Việt Nam và vừa tử nạn hôm qua.

Sự ra đi của tiến sĩ người Nhật Bản Masanari, người có 20 năm gắn bó với nền khảo cổ Việt Nam. khiến nhiều người cảm thấy xót xa nuối tiếc. Những lời tri ân và thương tiếc xuất hiện trên khắp các diễn đàn, mạng xã hội, với những lời chia sẻ của mọi người Việt Nam, nhất là những người từng được gặp và làm việc cùng ông.

Nickname minhtamphamdht viết: « Vĩnh biệt anh, người bạn lớn của gia đình chúng tôi, kỷ niệm và sự ân tình của gia đình anh với chúng tôi sẽ không bao giờ quên. Xin chia buồn cùng chị Noriko và các cháu về nỗi đau này ».

Trên trang xuandienhannom.blogspot.com, Ngô Hoài Chung, người từng cộng tác với Masanari nhớ như in những lần gặp tiến sĩ người Nhật. « Tôi từng gặp tiến sĩ trong quá trình tổ chức khai quật tại làng cổ Đông Sơn, Thanh Hoá năm 2008 ».

Sau đó, năm 2009, anh cùng tiến sĩ Nguyễn Giang Hải đi công tác tại Nhật Bản, và anh đã đến thăm tiến sĩ Masanari tại nhà riêng. « Ông và vợ ông là tiến sĩ Noriko cùng hai con trai đã có nhiều năm gắn bó với Việt Nam. Ông luôn coi Việt nam như là quê hương thứ hai ».

Lire la suite : VN Express, 10/06/2013.

Sur le Blog de Nguyen Xuan Dien :

Voir aussi :

Vietnam-based archaeologist Nishimura Masanari dies in road accident

Japanese archaeologist Nishimura Masanari, who had been based in Vietnam for more than 20 years, died in a road accident in Hanoi on Sunday, June 9th. The accident occurred while Dr. Masanari was driving on Highway 5, on his way to an excavation site in a northern port city of Hai Phong. The scientist has contributed to Vietnam’s archaeology during his 23 years of stay, participating in major discoveries as well as restoration of museums.

Associate Professor and Vietnam Archaeologists’ Association deputy general secretary Nguyen Lan Cuong said that the scientist’s death has “stunned” Vietnamese archaeologists. Cuong, who had also worked with Dr. Masanari, acknowledged his archaeological contributions. “Nishimura Masanari was an honest man who always helped his friends. He is one of the archaeologists who have the deepest research works in the field in Vietnam,” he said. The 48-year old Japanese archaeologist, who was also fluent in Vietnamese, was even given “Ly Van Sy” as his Vietnamese name.

Lire la suite : Japan Daily Press, 10/06/2013.

* * *

EXPAT LIVING: Nhà khảo cổ học Nhật Bản Nishimura Masanari

Phnom Penh : Disparition de Ieng Sary, ancien co-fondateur des Khmer rouges, à l’âge de 87 ans

[ndlr] Articles de presse relatant la disparition de Ieng Sary, un des derniers chefs khmers rouges. « Il disparaît sans avoir jamais expliqué son rôle dans l’appareil marxiste totalitaire qui a détruit un quart de la population du Cambodge en moins de quatre ans (1975-79), vidant les villes, supprimant la monnaie, la religion et l’éducation, et plongeant la société dans la terreur et la paranoïa », rappelle l’AFP dans l’article du 14 mars 2013. Ce co-fondateur avec Pol Pot du mouvement Khmer Rouge s’est éteint sans avoir répondu de ses actes alors que le Tribunal international de Phnom Penh traverse une crise financière sans précédent. Portraits.

IengSary
Ieng Sary lors de son procès à Phnom Penh le 10 janvier 2012.
(Photo handout ECCC Nhet Sokheng. Reuters)

Mort de Ieng Sary, ancien ministre khmer rouge

Ieng Sary, l’ex-ministre des affaires étrangères du régime cambodgien des Khmers rouges, est mort jeudi 14 mars, à l’âge de 87 ans. Ancien visage public du régime marxiste totalitaire, responsable de la mort de près de 2 millions de personnes, il était jugé pour génocide, crimes de guerre et crimes contre l’humanité. Il est mort « après avoir été hospitalisé le 4 mars », a déclaré Lars Olsen, porte-parole du tribunal.

Comme chef de la diplomatie, cet intellectuel, formé en France dans la mythologie de la révolution de 1789, était bien souvent le seul point de contact entre la direction particulièrement secrète du « Kampuchéa démocratique » et ses rares alliés dans le monde, notamment la Chine. Plus de trente ans après la chute du régime, il disparaît sans avoir donné la moindre explication, ni sur ses responsabilités ni sur le fonctionnement d’un appareil qu’il a servi quasiment jusqu’au bout.

Lire la suite : Le Monde, Asie-Pacifique avec AFP, 14/03/2013.

Cambodge : mort de Ieng Sary, le « frère numéro trois » du Kampuchéa démocratique

Ieng Sary, l’homme le plus célèbre aux côtés de Pol Pot à la tête des Khmers rouges pendant et après leur meurtrier passage au pouvoir au Cambodge (1975-1979), est mort le 14 mars 2013 à Phnom Penh, après avoir souffert de problèmes de santé divers et de troubles cardiaques. Il était inculpé pour « crimes contre l’humanité » par le Tribunal spécial Khmers rouges à composante internationale en charge de l’instruction des responsables encore en vie du génocide cambodgien.

Son âge se situait entre 87 et 93 ans, les incertitudes d’état-civil ne permettant pas d’être plus précis.

Ieng Sary était le beau-frère de Pol Pot, mort en 1998, et, lors du drame cambodgien, fut le chef de la « diplomatie » du Kampuchéa démocratique, à la tête du ministère des affaires étrangères d’un régime coupé de la quasi-totalité du reste du monde. Il était alors surtout l’homme de Pékin et le fidèle rouage de la politique étrangère chinoise auprès de ses chefs.

Il fut en particulier responsable de l’appel lancé aux Cambodgiens de la diaspora, réfugiés en Occident et en Chine après avoir fui les bombardements américains sur leur pays, pour qu’ils rentrent dans un Cambodge « libéré » après la victoire communiste d’avril 1975. La plupart de ces personnes de « retour de l’étranger » finirent assassinées dans des camps de travaux forcés ou sous la torture.

Lire la suite : Le Monde, Asie-Pacifique, par Francis Deron (1953-2009) avec Bruno Philip, 14/03/2013.

L’ancien Khmer rouge Ieng Sary meurt pendant son procès

Il avait 87 ans et il est mort brutalement, alors même qu’il était jugé pour son rôle dans la terreur Khmer rouge. En moins de quatre ans, entre 1975 et 1979, un quart de la population du Cambodge a été décimé par ce régime dont Ieng Sary était l’un des piliers.

Il ne reste désormais que deux dirigeants à juger aujourd’hui, l’un âgé de 81 ans, l’autre de 86 ans.

Ieng Sary souffrait d’une maladie du cœur et avait été hospitalisé il y a dix jours.

Source : Rue 89, 14/03/2013 (lire la suite sur Libération.fr).

Ieng Sary, le « frère numéro 3 » des Khmers rouges, est mort

Portrait – La disparition à 87 ans de ce pilier de la dictature cambodgienne met fin abruptement à son procès pour génocide et crimes contre l’humanité.

Etudiant à Paris dans les années 50, il avait fait la leçon à l’un de ses camarades : «Tu es trop sensible. Pour faire de la politique, il faut être dur.» Nul doute que Ieng Sary, décédé hier à Phnom Penh à l’âge de 87 ans, fut dur. C’était l’un des plus puissants dirigeants Khmers rouges et l’un des plus retors. Dans la galaxie sanguinaire du régime qui a dirigé le Cambodge entre avril 1975 et janvier 1979, Ieng Sary occupait le poste de vice-premier ministre des Affaires étrangères. Tour à tour frère numéro 2 ou 3, il était le l’homme le plus visible de la secrète «Angkar», l’organisation qui a fait régner la terreur en exécutant au moins 1,7 million de personnes en moins de quatre ans. Aux côtés de Pol Pot, l’obscur frère numéro un, de son adjoint Nuon Chea, l’idéologue exterminateur, de Ta Mok, le «boucher» de l’ouest cambodgien, ou de Son Sen, le patron de la police secrète, Ieng Sary affichait le visage en apparence lisse de la diplomatie khmère rouge.

Cet homme grand et replet – même aux pires moments des privations imposées par l’utopie polpotiste – jouissait d’un pouvoir considérable dans le Kampuchéa démocratique des Khmers rouges. Ieng Sary s’en est toujours défendu, comme il a toujours nié toute part dans les atrocités commises par le régime marxiste totalitaire. Il disparaît sans avoir livré la moindre explication sur son rôle et sa fonction passés devant les Chambres extraordinaires au sein des tribunaux cambodgiens qui le jugeaient avec Nuon Chea et Khieu Samphan, l’ex-chef de l’Etat, pour génocide et crimes contre l’humanité. Depuis une quinzaine d’années, Ieng Sary rejetait la responsabilité de la terreur sur Pol Pot, «l’unique et suprême architecte de la ligne, de la stratégie et de la tactique du parti», et sur Nuon Chea qui a «mis en œuvre toutes les décisions de Pol Pot pour torturer et exécuter ceux qui ont exprimé des opposées et ceux qu’ils haïssaient comme les intellectuels».

Lire la suite : Libération, par Arnaud Vaulerin à Kyoto, 14/03/2013.

L’ancien Khmer rouge Ieng Sary décède avant la fin de son procès

Au Cambodge, l’ancien ministre des Affaires étrangères des Khmers rouges, Ieng Sary, est décédé ce jeudi matin à l’âge de 87 ans. Ieng Sary était l’un des anciens dirigeants Khmers rouges à être jugés dans le procès qui leur est intenté pour génocide, crimes de guerre et crimes contre l’humanité. Il ne reste aujourd’hui plus que deux accusés.

Pour les anciennes victimes, la mort d’un des anciens responsables Khmers rouges, avant même la fin de son procès, est une terrible nouvelle. Ieng Sary comparaissait en même temps que trois autres leaders de ce régime sanguinaire, dont son épouse, Ieng Thirith, ancienne ministre des Affaires sociales, finalement déclarée folle et inapte à passer en justice.

Lire la suite : RFI, 14/04/2013.

Khmer Rouge’s Ieng Sary dies during genocide trial

PHNOM PENH, Cambodia (AP) — Ieng Sary, who co-founded the brutal Khmer Rouge movement in 1970s, was its public face abroad and decades later became one of its few leaders to be put on trial for the deaths of an estimated 1.7 million Cambodians, died Thursday morning before the case could be finished. He was 87.

His death before any verdict was reached in the lengthy case dashed hopes among survivors and court prosecutors that he would ever be punished for his alleged war crimes stemming from the darkest chapter in the country’s history.

Ieng Sary was being tried by a joint Cambodian-international tribunal along with two other former Khmer Rouge leaders, both in their 80s, and there are fears that they, too, could also die before justice is served. Ieng Sary’s wife, former Social Affairs Minister Ieng Thirith, had also been charged but was ruled unfit to stand trial last year because she suffered from a degenerative mental illness, probably Alzheimer’s disease.

Lars Olsen, a spokesman for the tribunal, confirmed Ieng Sary’s death. The cause was not immediately known, but he had suffered from high blood pressure and heart problems and had been admitted to a Phnom Penh hospital March 4 with weakness and severe fatigue.

« We are disappointed that we could not complete the proceeding against Ieng Sary, » Olsen said, adding the case against his colleagues Nuon Chea, the Khmer Rouge’s chief ideologist, and Khieu Samphan, an ex-head of state, will continue and will not be affected.

Ieng Sary founded the Khmer Rouge with leader Pol Pot, his brother-in-law. The communist regime, which ruled Cambodia from 1975 to 1979, claimed it was building a pure socialist society by evicting people from cities to work in labor camps in the countryside. Its radical policies led to the deaths of an estimated 1.7 million people from starvation, disease, overwork and execution.

Read more / Lire la suite : Associated Press, by Sopheng Cheang, 14/03/2013.

Le grand compositeur Phạm Duy s’est éteint laissant derrière lui une « oeuvre patrimoniale »

Chợ Neo, 1949 – Phạm Duy, Thái Hằng, một tháng sau ngày cưới
© Pham Duy website

L’information a été divulguée par le poète Do Trung Quan à la BBC [1]. Selon VietNamNet, le grand compositeur Pham Duy est décédé le 27 janvier 2013 à 14h30 à l’âge de 93 ans [2]. Considéré comme un génie de la musique vietnamienne, il fit entrer celle-ci dans la modernité. Après 70 ans d’une carrière musicale exceptionnelle, il laisse à la postérité plus d’un millier de compositions.

Celles-ci démontrent le fort attachement du compositeur à son pays qui, depuis 1942, n’eut de cesse de créer des œuvres musicales reflétant l’évolution du Viêt-Nam en révolution puis plongé dans une guerre fratricide. Tout au long de sa longue carrière, Pham Duy composa, chanta, interpréta mais fit également des recherches en musicologie. Il amena tout un répertoire traditionnel et populaire (âm nhạc cổ truyền, dân ca) dans la nouvelle musique (tân nhạc) qu’il justifiait ainsi : « Je devais commencer ma création par des chansons véhiculant l’esprit du Viêt-Nam et, de plus, avec les ingrédients du Viet-Nam » [3].

Pham Duy naquit le 5 octobre 1921 à Hanoi sous le nom de Pham Duy Can. Il était un des trois fils de l’écrivain Pham Duy Ton (1881-1924), un lettré moderniste réputé pour être le premier « romancier social » de la littérature du XXe siècle [4]. Pendant la guerre d’Indochine, Pham Duy rejoignit le Viêt-Minh « une guitare à la main » puis abandonna les rangs de la résistance afin d’assurer sa propre sécurité, certaines de ces chansons étant jugées trop « sentimentales » [5].

© VietNamNet

En se réfugiant au Sud, il rallia de fait le camp de Saigon pour lequel il continua à composer. Comme des centaines de milliers de Vietnamiens, Pham Duy quitta son pays en 1975 à la suite de la chute de la République du Viêt-Nam. Il composa de nombreuses chansons pour ses compatriotes réfugiés et les boat people. Sa chanson patriotique « Viêt Nam Viêt Nam » fut souvent interprétée dans les spectacles musicaux de la communauté vietnamienne exilée. Il revint régulièrement dans son pays à partir de 2000 avant de s’installer définitivement à Ho Chi Minh-Ville en 2005. Son retour provoqua des débats au Viêt-Nam où une partie de son répertoire musical est toujours considéré comme « réactionnaire ». Il participa alors à de nombreux concerts à Ho Chi Minh-Ville ou Hanoi. Dernièrement très affecté par la mort de son fils aîné Duy Quang (survenue le 19/12/2012) aux États-Unis, sa santé se dégrada, il s’éteignit à l’hôpital un mois après.

L’ensemble de sa création constitue un patrimoine considérable pour la musique vietnamienne du XXe siècle. Une œuvre musicale qui, tour à tour, fut à la fois héroïque, bucolique ou romantique. Les textes de ses chansons forment également un corpus qui mérite d’être étudié en profondeur tant ils épousent le destin du Viêt-Nam au cours du vingtième siècle.

FG, 27/01/2013.

Notes

[1] « Nhạc sĩ Phạm Duy qua đời« , BBC, 27/01/1993.

[2] « Nhạc sĩ Phạm Duy qua đời ở tuổi 93« , VietNamNet, 27/01/1993.

[3] BBC, art. cit.

[4] VietnamNet, art. cit. Voir l’entrée en vietnamien Pham Duy Ton sur Wikipedia.

[5] Mặc Lâm, « Nhạc sĩ Phạm Duy: những bộc bạch cuối đời« , RFA, 23/06/2012.

  • A parcourir : L’album de famille (Tập Ảnh Gia Ðình) sur le site de Pham Duy.
  • A relire : les Mémoires de Pham Duy (Hồi ký Phạm Duy) en 3 volumes sur la période 1945-1975, publiés entre 1989 et 1991 chez Pham Duy Cuong Musical Productions.

 

* * *

Việt Nam Việt Nam – chung khúc trường ca Mẹ Việt Nam của Phạm Duyphần hòa âm của nhạc sĩ Lê Văn Khoa hòa âm Ban hợp xướng Ngàn Khơi trình bày cùng với Festival Orchestra do nhạc trưởng Trần Chúc điều khiển.

* * *

La version traduite en français sur des images extraites d’une ancienne vidéo de Thuy Nga Paris (1987)

Việt Nam Việt Nam – Hợp Ca


VietNam – VietNam – Hop Ca par HongTuyet

Nguyễn Khánh (1927-2013) : le général « barbichu » au destin pittoresque

Le général Nguyen Khanh est décédé le 11 janvier 2013 en Californie à l’âge de 86 ans. L’information a été divulguée par Nguyen Huu Chanh, le dirigeant du Parti du Peuple Vietnamien (Đảng Dân tộc Việt Nam) et fondateur du « Gouvernement du Viêt-Nam libre » (1995-2008), un gouvernement en exil dont Nguyen Khanh avait pris la tête en tant que « Chef d’Etat » en 2005. Ce militaire de carrière fut propulsé Chef d’Etat de la République du Viêt-Nam le 30 janvier 1964 à la suite du renversement de la Junte militaire qui avait elle-même renversée Ngo Dinh Diem, le Président de la Première République du Viêt-Nam.

Originaire de Tra Vinh, Nguyen Khanh naquit le 8 novembre 1927 et embrassa très jeune une carrière militaire. Diplômé de l’École militaire de Saumur puis de l’École Militaire Inter-Armes de Dalat (EMIAD), il devint officier au sein de l’armée nationale sous Bao Dai. En 1955, il participa à la campagne Hoang Dieu qui éradiqua les forces armées Binh Xuyen à Saigon-Cholon alors opposées à Ngo Dinh Diem. Il fut promu colonel (dai ta) pendant la Première République (1955-1963) puis gravit rapidement les échelons de l’armée après s’être chargé de la protection du pouvoir diemiste lors de la tentative de coup d’Etat militaire du 11 novembre 1960 à l’instigation du colonel Nguyen Chanh Thi. Ce fait d’arme lui valut d’accéder au grade de major-général, de devenir le chef d’Etat-major interarmées et enfin de commander le Deuxième corps d’armée de la RVN.

Le gouvernement « Dai Viet » de Nguyen Khanh en février 1964. On reconnaît de gauche à droite : Nguyen Van Thieu (2e), Do Mau, Tran Thien Khiem, Nguyen Khanh, Nguyen Ton Hoan, Nguyen Xuan Oanh, Phan Huy Quat et deux autres ministres. © Life

Comme de nombreux officiers supérieurs mécontents sous la Première République, il prit part au coup d’Etat contre Ngo Dinh Diem le 2 novembre 1963 à la suite duquel il fut promu lieutenant général. Cette montée en puissance au sein de l’armée l’amena à vouloir jouer un rôle politique après le renversement de Ngo Dinh Diem. Méfiant envers les officiers putschistes qui venaient de renverser le pouvoir diemiste, notamment Duong Van Minh jugé « neutraliste », Nguyen Khanh imposa un « remaniement » (chinh ly) de l’équipe de Minh en s’autoproclamant Président du Conseil militaire révolutionnaire et Commandant en chef de l’ARVN. La nuit du 30 au 31 janvier 1964, il mit aux arrêts les quatre généraux de la première junte (Duong Van Minh, Tran Van Don, Le Van Kim et Ton That Dinh) qui furent assignés à résidence à Dalat. Cependant, Duong Van Minh toujours très populaire, fut maintenu et c’est un triumvirat de généraux rivaux (Nguyen Khanh, Duong Van Minh, Tran Thien Khiem qui prit provisoirement la direction de la République) en de début d’année 1964. (voir photo ci-dessous)

Triumvirate giving press conference. Nguyen Khanh in civilian clothes, acting chief of state, Duong Van Minh, Commander in Chief General Tran Thien Khiem. © 1964 François Sully

Sur le plan politique, Nguyen Khanh poursuivit son épuration. Il évinça Nguyen Ngoc Tho, ancien Premier ministre et vice-Président de Ngo Dinh Diem, pour s’autoproclamer Premier ministre. Il fit appel aux chefs du parti Dai Viet, exilés ou en sommeil, pour organiser un nouveau pouvoir fort en lieu et place du vide créer par l’appareil diemiste. Cependant, également méfiant envers les ambitions secrètes du Dai Viet – ce parti revenant au pouvoir espérait fort s’y maintenir – il voulut au cours de l’année 1964 renforcer sa position de leader suprême de la République du Viêt-Nam. Le 16 août 1964, il prit une décision qui le mena à sa perte. Il tenta d’imposer la « Charte de Vung Tau », une disposition qui renforçait encore plus sa position à la Présidence (cumulant les postes de Chef d’Etat et de Premier ministre) et au commandement de l’armée. Il se heurta rapidement au refus de son cabinet Dai Viet ainsi qu’à l’agitation bouddhiste à Saigon et dans le centre du pays.

General Khanh addressing student mob in front of his palace. Saigon 25 Aug. 1964. © 1964 François Sully

Le 13 septembre 1964, ce fut au tour du colonel Huynh Van Ton, de confession catholique et d’obédience Dai Viet, de tenter le coup de force mais, faute du soutien espéré des autres généraux, il échoua. Les rivalités au sein de l’armée affaiblirent considérablement la République et agaça les Américains pendant que la résistance armée du Front National de Libération du Sud Viêt-Nam, le bras armé de Hanoi au Sud, renforçait ses positions. A Saigon, la réconciliation entre toutes les parties et clans (militaires, religieux, étudiants, politiciens) devient l’enjeu majeur de la survie de Nguyen Khanh qui s’appuya désormais sur ceux que l’on dénommait déjà les « Jeunes Turcs », les aspirants généraux Nguyen Cao Ky, Nguyen Chanh Thi, Le Nguyen Khang, Nguyen Van Thieu… Sous pression, il céda place à Phan Khac Suu au mois d’octobre 1964, un politicien respecté qui mit en place un gouvernement civil pendant une courte période pendant que Nguyen Khanh maintenait en tant que commandant en chef de l’armée. Nguyen Khanh fut d’ailleurs promu général à quatre étoiles (dai tuong / full general) par Phan Khac Suu en personne en février 1965. (voir photo ci-dessous).

The commander in chief of South’s Vietnam armed forces, Lt. Gen. Nguyen Khanh, receives his country’s medal of honor in a ceremony at the Gia Long Palace in Saigon. Pinning the award on Khanh’s uniform is Vietnamese Chief of State Phan Khac Suu. AP Radiophoto.

Le conflit au sein de l’armée n’en fut pas réglé (entre la vieille garde incarnée par Duong Van Minh et la nouvelle) pour autant et le 20 décembre 1964, les « Jeunes Turcs » imposèrent un nouveau gouvernement civil dirigé par Tran Van Huong qui rencontra très vite l’opposition bouddhiste à la suite d’une directive maladroite sur les affaires religieuses. L’armée intervint de nouveau le 27 janvier 1965 par un coup d’Etat « pacifique ». Il fut illustré par le retour de Phan Khac Suu comme chef d’Etat et la promotion de Phan Huy Quat, connu pour être affilié au « Dai Viet mandarinal » en tant que Président du conseil. Le 19 février 1965, Nguyen Khanh qui présidait le Conseil des Forces armées fut victime d’une nouvelle tentative de coup d’Etat. Celui-ci émanait du colonel Pham Ngoc Thao, catholique mais conservant des attaches avec le Nord et soupçonné de jouer un double-jeu voire d’être un agent du FNL infiltré, et du général Lam Van Phat, tous deux soutenus par le rigide général Tran Thien Khiem. Les « Jeunes Turcs » intervinrent de nouveau pour mettre un terme à ce jeu dangereux entre anciens militaires diemistes, anti-diemistes ou neutralistes en mettant définitivement fin à la prédominance de Nguyen Khanh. Ce dernier fut « délogé » par un autre jeune militaire ambitieux nommé Nguyen Cao Ky (1930-2011) en février 1965 et fut désormais astreint au rôle d’ambassadeur itinérant (le 25 février 1965), un rôle pratique pour l’évincer du pouvoir.

La couverture du Time le 7 août 1964.

Du côté du pouvoir politique, les jeunes chefs militaires Nguyen Cao Ky et Nguyen Van Thieu (1923-2001) décidèrent également de sceller le sort du gouvernement civil de Phan Huy Quat prisonnier des rivalités politiques internes entre le Dai Viêt et le VNQDD, les deux anciens partis nationalistes. Les manifestations de catholiques, de bouddhistes, d’étudiants rythmaient alors la vie de Saigon et tout cela devait cesser. Le duo « Ky-Thieu » écarta d’abord le général Nguyen Chanh Thi, en totale dissidence et qui faisait cause commune avec les bouddhistes, allergiques au pouvoir militaire, dans le Centre du Viêt-Nam. Mais, faute d’unification entre les différentes formations bouddhistes, le printemps de safran de 1966 fut rapidement écrasé. Pour revenir à une certaine stabilité et bénéficier du soutien américain, un processus soutenu de démocratisation du régime fut mis en place. Celui-ci fut organisé autour d’un calendrier électoral et la construction d’une nouvelle administration civile. Pendant ces trois années de tumultes (1963-1966), le FNL Sud Viêt-Nam, véritable bénéficiaire du désordre, se reconstitua.

Qu’advint-il de Nguyen Khanh après 1965 ? Son rôle politique éclair et controversé terminé, il rejoignit la France en 1966 puis les Etats-Unis en 1975 où il vécut en exil jusqu’à sa mort. Cette carrière ambitieuse faite de complots militaires ne lui porta pas chance. Sa vision d’un Sud Viêt-Nam conquérant prêt à reconquérir le Nord (Bac Tien et Oplan-34A) ne tint pas la route malgré l’espoir que cela pouvait susciter en 1965 avec le renforcement de l’intervention militaire américaine et le début des bombardements aériens sur le Nord. Son nationalisme outrancier anti-français d’abord puis anti-américain lui amena plus que problèmes que de soutiens. Surgi des rangs de l’armée de façon inattendue, surnommé le général « barbichu » (Tuong rau de), il reste une figure au destin pittoresque, improbable, dans la série des généraux de Saigon. Mais ce passage éclair dans l’histoire (janvier 1964 – février 1965) mérite beaucoup d’attention parce que révélateur des faiblesses intrisèques à la République du Viêt-Nam après l’éradication du pouvoir fort de Ngo Dinh Diem.

« Jour de honte nationale » manifestation nationale contre la séparation du pays dix ans plus tôt. Pantins en carton de De Gaulle et d’Ho Chi Minh aux côtés du pavillon Dai Viet. © 1964 Gilbert L. Meyers

Depuis 1965, on n’avait guère entendu la parole de Nguyen Khanh même en exil et, à notre connaissance, il n’a pas publié de Mémoires comme bon nombre d’officiers et de généraux de l’ARVN. Il a cependant  laissé un témoignage vidéographique en juin 2009 (voir Phong Van Tim Hieu). Il réapparut brusquement sur la scène politique des organisations en exil en 2005, soit 40 ans après ses déboires au Viêt-Nam. Il se rallia à la cause de Nguyen Huu Chanh, le responsable du Parti du Peuple et fondateur d’une organisation étiquetée « terroriste » en RSVN. Il faut dire que le « Gouvernement en exil » que Nguyen Khanh présida jusqu’à sa mort prônait de vive voix le renversement du régime communiste. Le journal de la Police populaire vietnamienne consacra en 2006 et en 2007 deux articles dénonçant les liens de Nguyen Khanh avec Nguyen Huu Chanh. Selon la BBC, le temps qu’il passa en exil fut involontaire car Nguyen Khanh après avoir quitté le Viêt-Nam espérait y revenir dans les années 1990 mais il en fut empêché. Ce qui explique peut-être sa reconversion dans un mouvement d’opposition radicale en exil. C’est d’ailleurs le Parti du Peuple du Viêt-Nam qui organisa ses funérailles le 19 janvier 2013 à Garden Grove en Californie (voir Nguoi Viet, 20/01/2013).

FG, 23/01/2013

Sources principales :

Nos informations biographiques reposent sur l’article de Wikipedia en langue vietnamienne très complet, l’article du 15/01/2013 de la BBC), l’article de Nguoi Viet Online du 13/01/2013, les deux articles sur le site de Thy Nga et Han Trinh sur le site Cong An Nhan Dan.com et les deux ouvrages suivants :

  • Lam Vinh The, Viet Nam Cong Hoa 1963-1967. Nhung nam xao tron, Hamilton, Ontario : Hoai Viet, 2010 / en langue anglaise : Vinh-The Lam, Republic of Vietnam 1963-1967. Years of Political Chaos, Hamilton, Ontario : Hoai Viet, 2010.
  • Mme Nguyen Anh Tuan, Les forces politiques au Sud Viêt-Nam depuis les accords de Genève 1954, Louvain :Université Catholique de Louvain, Faculté des sciences économiques, sociales et politiques, Nouvelle série n° 31, 1967.

Voir le texte des services de propagande de la RDVN qui démontrent qu’ils suivaient de très près ce qui se passait à Saigon : Hai Thu – Binh Thanh, Saigon à l’heure des coups d’Etat, Hanoi, Editions en Langues étrangères, 1964 (IAO, Fonds Boudarel).

Voir également la galerie de photographies dans les collections de Manh Hai : Tướng râu dê Nguyễn Khánh.

Un grand témoin de l’histoire nous a quitté: Nguyen Van Thanh (1921-2012)

[ndlr] Message de Pierre Daum du 4 décembre 2012.

Chers amis

C’est avec beaucoup de tristesse que je vous informe que mon vieil ami

NGUYEN Van Thanh

nous a quitté hier, dimanche 2 décembre. Il avait 91 ans.

Il était l’un des tout derniers anciens travailleurs indochinois encore en vie.

Ceux qui ont lu son merveilleux livre de mémoires, Saïgon Marseille Aller simple (Elytis 2012), savent que Thanh est né le 8 novembre 1921 près de Vinh, au Vietnam. Son père était mandarin, et sa mère descendante de princes et d’empereurs. Engagé en 1939 pour servir comme ouvrier dans les usines d’armement en métropole, Thanh fit partie des 20 000 travailleurs indochinois de la seconde guerre mondiale. En 1942, il ose porter la main sur son commandant français qui le frappait. Avec son cousin Shan, il se retrouve enfermé pendant 3 mois au camp de redressement disciplinaire de Sorgues, dans le Vaucluse. Envoyé en 1943 avec sa compagnie à Lattes, dans l’Hérault, pour travailler à la coopérative vivrière, il fait la connaissance de Juliette, jeune paysanne française de 16 ans. Le couple, qui fêta l’année dernière ses 65 ans de mariage (!) a deux fils, Pierre et Jean-Paul, et de très nombreux petits-enfants et arrière-petits-enfants.

Depuis trois ans, Thanh a participé inlassablement à toutes les actions organisées en hommage aux travailleurs indochinois. Comme par exemple à Saint-Chamas (BdR) le 10 décembre 2011 (voir la vidéo ci-dessous).

Thanh occupe aussi une place importante dans le film de Lam Lê, Công Binh, la longue nuit indochinoise, qui sortira en salle le 30 janvier 2013 (http://www.congbinh.net/)

* * *


Immigrés malgré eux par provencetv

Nous assistons à un hommage rendu aux Travailleurs Indochinois, immigrés malgré eux, qui furent employés à la Poudrerie de Saint-Chamas en Provence de 1939 à 1945. Ce fut un grand moment d’émotion, où fut dévoilée une plaque commémorative et une remise de médailles faite aux anciens ouvriers présents ainsi qu’aux descendants d’ouvriers absents ou disparus.

Pour en savoir plus :

  • Daum, Pierre, « Saïgon-Marseille aller simple : le récit d’une page d’histoire oubliée » [recension d’ouvrage], Mémoires d’Indochine [carnet de séminaire] : https://indomemoires.hypotheses.org/85. Article initialement publié sur Rue 89.

 

Tưởng nhớ Trung Tá Nguyễn Văn Tố – Nguyên Tỉnh Trưởng kiêm Tiểu Khu Trưởng Phú Yên

[ndlr] A l’occasion de la disparition du Lieutenant-Colonel Nguyen Van To (1930-2012) le 22 octobre dernier en Californie, son camarade de prison Ho Dac Huan livre ici une page émouvante de souvenirs. Il revient sur l’itinéraire de Nguyen Van To, sa carrière militaire et la rude période passée dans les camps de rééducation après la chute de Saigon. Un témoignage d’amitié pour cet ancien chef de la province de Phu Yen, officier de l’ARVN et membre du comité central du DVQDD qu’il considérait « comme un frère, comme un maître ».

L’article fut publié initialement dans le quotidien Vien Dong le 24-10-2012.

Trung Tá Nguyễn Văn Tố và Thiếu Tá Hồ Đắc Huân
© 2009 ảnh tài liệu của tác giả.

Trung Tá Nguyễn Văn Tố đã trút hơi thở cuối cùng vào lúc 7 giờ sáng ngày Thứ Hai 22-10-2012 tại Moncliar, California, Hoa Kỳ, hưởng thọ 83 tuổi. Ông ra đi để lại sự thương yêu quí mến của một đại gia đình gồm các con, dâu, rể, cháu, chắt, cùng bao nhiêu người thân, chiến hữu và bằng hữu.

Tôi và Trung Tá Nguyễn Văn Tố có thời gian ở chung trong trại tập trung khổ sai Cộng Sản qua các trại tù Kỳ Sơn và Tiên Lãnh thuộc tỉnh Quảng Nam, Đà Nẵng.

Cơ duyên đặc biệt: Trung Tá Tố, Trung Tá Nguyễn Văn Chước và tôi ở chung một nhà khoảng 8 tháng nên chúng tôi quen biết từ đây. Ba chúng tôi nằm kề nhau, tôi ở giữa, ông Tố bên phải, ông Chước bên trái. Cả ba cùng ăn cơm chung, cùng khổ nhọc trong lao động.

Những lúc chờ chợp mắt trong giấc ngủ chúng tôi thường kể cho nhau nghe về cuộc đời mình từ lúc nhỏ đến khi vào tù, kể cả mọi chuyện trên đời mỗi người biết đến để khuây khỏa hầu lấp khoảnh trống thời gian vì mệt mỏi trong lao động ban ngày. Chúng tôi thân và mến nhau từ dạo ấy của 37 năm về trước. Có lúc trong tù tôi nghĩ vợ con xa không bằng bạn tù gần là vậy.

Từ ngày định cư tại Hoa Kỳ, ông Tố và tôi thường liên lạc với nhau qua điện thoại thường nhật vào mỗi sáng ngoại trừ những lúc ông viếng thăm con cháu ở nơi xa. Nội dung hàn huyên thì nhiều chuyện lắm, nhất là tin tức thời sự trong ngày, sinh hoạt cộng đồng mọi nơi… những năm tháng gần đây theo dõi sát về mục tin tức bạn bè, chiến hữu ai còn, ai mất!

Thường mỗi tháng có dịp đi Bolsa ông thích thú gặp tôi, để được tay bắt mặt mừng rồi dùng cơm trưa, hàn huyên tâm sự. Người già chúng tôi thường hay nhắc bạn bè trong quá khứ.

Đối với ông Tố, ngoài tình bạn đồng tù tôi quý mến kính trọng, ông như một người anh, người thầy.

Cảm mến một người anh thân thương tôi xin viết lại đôi nét về ông, đặc biệt những giờ phút cuối qua hai lần thăm viếng vào các ngày 28-8 và 8-9-2012 khi tôi được ngồi cạnh ông. Rồi mới đây, tôi tiếp xúc ông qua điện thoại một ngày trước khi ông giã từ cõi đời. Nghe ông nói và dặn dò như những lời trăn trối làm tôi xúc động tột cùng. Thương tiếc và tưởng nhớ ông, xin ghi đôi dòng về ông để bạn đọc cùng các chiến hữu quen biết ông cảm thương ông hơn nữa.

Chiều dài binh nghiệp và cực hình trong lao tù cộng sản

Ông Nguyễn Văn Tố sinh năm 1930 tại Hương Thủy, Thừa Thiên, Huế, trong một gia đình Nho giáo theo đạo Phật. Hết nửa cuộc đời của ông đã gắn bó với Quảng Nam, Đà Nẵng. Tháng 8-1950, vừa tròn 20 tuổi ông nhập ngũ vào Trung Đoàn Võ Tánh Bộ Chỉ Huy, lúc bấy giờ đóng tại khuôn viên villa Vạn Hòa ở Hội An. Ông được đơn vị gởi theo học Khóa 2 Sĩ Quan Võ Bị Địa Phương Huế. Qua thời gian binh nghiệp ông theo học các Khóa Đại Đội Trưởng Chỉ Huy Tham Mưu Trung Cấp, Cao Cấp, du học ngoại quốc, phục vụ tại các Tiểu Đoàn 254, 44, Quận Thường Đức, Đại Lộc, Tiểu Khu Quảng Nam, Thừa Thiên, Phú Yên, Sư Đoàn 1, Sư Đoàn 3 rồi Bộ Tư Lệnh Quân Đoàn I cho đến ngày 29-3-1975, khi Cộng Sản Bắc Việt cưỡng chiếm Đà Nẵng.

Từ đây ông rơi vào vòng lao lý tủi hận tại các trại tù Kỳ Sơn, Tiên Lãnh, sau đó chuyển đến các trại biệt giam: Đồng Mộ, Nhà Trắng, Thôn 5 (biệt giam từ 1978-1983). Tháng 2-1988 ông ra tù trở về Đà Nẵng sum họp gia đình, nhưng Công An Phường Hải Châu ghi vào giấy ra trại: không giải quyết chỗ ở tại Đà Nẵng. Ông đành rời Quảng Nam, Đà Nẵng, để vào Sài Gòn!

Đêm kinh hoàng đến với Trung Tá Nguyễn Văn Tố tại trại Kỳ Sơn

Thời gian tôi ở tại trại tù Kỳ Sơn, Tiên Lãnh, có nhiều chiến hữu đã bị Cộng Sản sát hại rất dã man như Trung Tá Võ Vàng và Ngô Hoàng. Đến Hoa Kỳ tôi có viết lại với tựa bài “Dưới Tầng Địa Ngục” đã được nhiều báo đăng tải. Trong các nhân vật được kể có Trung Tá Nguyễn Văn Tố thoát chết trong đêm tối. Nhân viết bài tưởng nhớ Trung Tá Tố tôi xin trích đăng lại phần nói về Trung Tá Tố nơi bài viết trên.

* * *

Trung Tá Nguyễn Văn Tố và Hải Quân Thiếu Tá Nguyễn Công Anh Kiệt thoát chết trong đêm tối

Trung Tá Nguyễn Văn Tố sinh tháng 5-1930 tại Thừa Thiên. Số quân 50/201.605, Khóa 2 VBĐP Huế.
– Tham Mưu Trưởng Tiểu Khu Thừa Thiên.
– Phó Thị Trưởng thành phố Huế.
– Tỉnh Trưởng kiêm Tiểu Khu Trưởng Phú Yên.
– Trung Tâm Phó Trung Tâm Điều Hợp Bình Định Phát Triển Quân Khu I.

Hải Quân Thiếu Tá Nguyễn Công Anh Kiệt sinh tháng 6-1940 tại Sài Gòn. Số quân 60/701.173, Khóa 13 Đệ Nhị Dương Cựu trường HQNT.
– Phân Cuộc Trưởng Hải Cảng Sâu Tiên Sa Đà Nẵng (con rể ông Nguyễn Văn Kiểu, nguyên Đại Sứ VNCH tại Đài Loan, bào huynh cố Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu).

Khai cung trong tù: Trong đời binh nghiệp Trung Tá Nguyễn Văn Tố đã đảm nhận qua nhiều chức vụ khác nhau, tuy nhiên khi bị giam giữ tại trại Kỳ Sơn, cán bộ thẩm cung nghi ngờ anh là Sĩ Quan Tình Báo Cao Cấp, nhân viên CIA hạng nặng và am tường kế hoạch hậu chiến của chính phủ Việt Nam Cộng Hòa nên đã đặc biệt khai thác anh rất nhiều lần về 4 điểm mà họ cần biết rõ:

1. Anh Tố đã tham dự ba khóa học về tình báo:
– Khóa tình báo tại trường Cây Mai.
– Khóa tình báo tại Singapore.
– Khóa hướng dẫn tình báo cao cấp tại Okinawa.

2. Việc thám sát Xuyên Sơn:
Vào năm 1956, Tổng Thống Ngô Đình Diệm chỉ thị cho Trung Tướng Trần Văn Đôn (Tư Lệnh Quân Đoàn I) và Thiếu Tướng Nguyễn Giác Ngộ (đặc trách về du kích và phản du kích thuộc Bộ Quốc Phòng) có nhiệm vụ thành lập đoàn Thám Sát. Tiểu Khu Quảng Nam chỉ định Thiếu Tá Nguyễn Ngọc Bích (Tiểu Khu Trưởng) làm Trưởng Đoàn Thám Sát Xuyên Sơn và Trung Úy Nguyễn Văn Tố (Trưởng Phòng 2 Tiểu Khu) làm Phó Đoàn. Nhiệm vụ của đoàn là thám sát về thời tiết, địa thế giao thông bằng đường bộ, đường mòn, sông, suối, đời sống của dân Thượng Du, kinh tế, xã hội.

Sau hai năm thám sát, Tổng Thống Diệm xét duyệt lại để căn cứ vào đó thành lập 4 quận miền núi là Hiếu Đức, Thượng Đức, Hiệp Đức và Hậu Đức. Bốn quận này có trọng trách kiểm soát mọi hoạt động của quân du kích và ngăn chận sự xâm nhập của quân Cộng Sản Bắc Việt qua vùng rừng núi Trường Sơn.

3. Với chức vụ Tham Mưu Trưởng Tiểu Khu Thừa Thiên, Trung Tá Tố đã lập kế hoạch cố thủ và phản công tại Huế trong trận tổng tấn công Mậu Thân. Với chiến công đạt được, sau khi giải tỏa Huế, Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu đã gắn cấp bậc Trung Tá tại mặt trận cùng tưởng thưởng Đệ Tứ Đăng Bảo Quốc Huân Chương kèm Anh Dũng Bội Tinh với Nhành Dương Liễu cho ông.

4. Khai rõ kế hoạch điều hành về lãnh vực chính trị, quân sự, kinh tế thời hậu chiến khi Trung Tá Tố làm Tỉnh Trưởng Phú Yên vào năm 1970.

Đêm kinh hoàng: Vào lúc 12 giờ 30 một đêm đầu tháng 7-1976 tại Trại 1 Kỳ Sơn, một vệ binh mang súng AK vào nhà 9 gọi anh Nguyễn Văn Tố và sang nhà 6 gọi anh Nguyễn Công Anh Kiệt đi nhanh ra ngoài rồi dẫn đến phía ngoài vọng gác cổng chính của trại. Nơi đây có sẵn vệ binh Trương tức Bốn tay cầm AK chờ sẵn. Anh Tố và Kiệt đoán chúng sắp đem mình đi bắn rồi vì trước đây vệ binh Bốn đã được chọn bắn Trung Tá Võ Vàng vào ngày 13-4-1976 tại khu Cò Bay, Bông Miêu. Sau khi Bốn nhận hai anh Tố và Kiệt xong chỉ tới ngồi nơi tảng đá gần đó. Tại đây anh Tố nói nhỏ với anh Kiệt: “Chắc chúng đưa mình ra bờ rào bắn rồi hô hoán là trốn trại. Sự tù tội chắc còn lâu dài lắm. Thôi chết sớm khỏe xác mình, vợ con bớt khổ trong việc lặn lội lên rừng sâu, núi thẳm thăm nuôi”. Qua lời anh Tố, anh Kiệt thở dài!

Thời gian lo lắng lần đến 2 giờ 30 sáng, thấy đèn pin lập lòe sáng rồi lần hồi một cán bộ từ Bộ Chỉ Huy xuống nói nhỏ gì với tên Bốn xong về lại. Lúc này hai anh Tố và Kiệt rất hồi hộp, chắc chúng sắp đem mình đi bắn rồi. Hai anh thầm cầu nguyện theo tôn giáo của mỗi người. Năm phút sau, tên Bốn gọi anh Tố và Kiệt đến rồi bảo hai anh về lại nhà ngủ để mai tiếp tục lao động.

Suốt đêm này hai anh không sao ngủ được và cứ lo lắng mãi. Kể từ sáng hôm sau hai anh Tố và Kiệt luôn được Quản Giáo theo dõi sát cho đến khi chuyển qua Trại 4 rồi đến Trại Tiên Lãnh.

Đến ngày 28-9-1978, toàn bộ tù nhân Kỳ Sơn được chuyển đến Trại Tiên Lãnh. Ba ngày sau khi đến Tiên Lãnh, hai anh Tố và Kiệt liền vào nhà cùm cùng với một số sĩ quan khác chúng cho là nguy hiểm.

Hai tháng sau khi đến Tiên Lãnh, một buổi chiều qua âm thanh rùng rợn của hai tiếng kẻng, tất cả mọi tù nhân vào phòng đóng cửa sắt. Công an trang bị vũ khí rải ra, canh giữ từng phòng một. Các cửa nhà cùm được mở ra, khoảng 100 tù nhân từ các phòng biệt giam được đưa ra ngoài trói lại bằng dây dù cột vào nhau với 5 người một do một công an canh giữ rồi chuyển đến Trại Đồng Mộ, Nhà Trắng để giam tiếp, trong số tù trên có hai anh Tố và Kiệt bị giam cho đến năm 1983.

Đến năm 1988, cả hai anh Tố và Kiệt mới nhận giấy ra trại sum họp cùng gia đình. Ngày 24-6-1992, anh Tố cùng vợ và bốn người con được các con cháu cùng đông thân hữu vui mừng chào đón tại phi trường Los Angeles theo chương trình H.O. 10. Anh Kiệt đã sang Hoa Kỳ và định cư tại Houston, Texas.

Chồng bị tù, vợ lo gia đình

Trong lúc ông Tố nằm trong lao tù, bà vợ bên ngoài lo chạy mọi thứ việc, phần lo cuộc sống gia đình, phần thăm nuôi ông mỗi hai tháng. Việc khó nhất là phải thu xếp để cho các con được vượt thoát khỏi Việt Nam. Bà suy tính, cuối cùng đã quyết định cho vượt biển bốn lần được 9 người con đều thành công, tuy có lần bà cũng bị Công An gọi đi làm việc nhưng qua sáng kiến xoay xở, sự rối rắm cũng qua đi.

Định mệnh gặp nhau tại Sài Gòn

1998 [1988] tôi từ Nha Trang vào Sài Gòn để nhận chút quà do con gái từ Canada gởi về. Sáng sớm, tôi và người bạn là Thiếu Tá Lê Quang Trang vừa xuống xe, đang đi bộ trên đường Pasteur thì thấy một người đang chạy bộ sát gần rồi gọi “Huân”. Tôi quay nhìn thì té ra là ông Tố. Trông ông ốm teo. Tôi liền hỏi:
– Anh về khi nào? Sao ốm quá vậy?
– Vừa mới ra tù, ở nhà cùm lâu quá.
Anh tiếp:
– Thôi về nhà mình gần đây nói chuyện.
Đến căn nhà số 50 Pasteur, bấm chuông, cửa mở. Chúng tôi tâm sự cùng anh qua chung trà ấm, toàn là những chuyện đau buồn trong lao tù. Kế đó anh mời chúng tôi ăn điểm tâm sáng. Sau đó có việc, tôi xin phép chia tay anh.

Xa nhau từ nửa vòng trái đất

Ngày 16-12-1991, còn một ngày nữa tôi cùng gia đình rời Sài Gòn qua Hoa Kỳ (H.O. 9). Ghé thăm anh lần này thấy da thịt anh có phần đầy đặn, tinh thần vui vẻ vì anh đang lo thủ tục xuất cảnh. Trong bữa cơm gia đình, anh mời tôi dùng rượu Martel. Nhìn qua chai rượu tôi liền hồi tưởng lại khi trong tù qua chuyến thăm nuôi vào dịp Tết, chị Mai vợ anh cũng tìm cách mang vào cho anh nửa chai rượu Martel nhưng ghi nơi vỏ chai là rượu thuốc xoa bóp để qua mặt tụi quản giáo. Khó khăn lắm trong tù mới uống được rượu Martel.

Trước khi chia tay, tôi nắm tay anh thật chặt. Anh nói:
– Chúc Huân và gia đình lên đường bình an.
Tôi cám ơn, đáp lời cũng chúc anh chị và các cháu ở lại mạnh giỏi, mong sớm gặp nhau tại Hoa Kỳ.

Tôi rời nhà anh trên chiếc xe Honda do con tôi chở. Chiếc xe mỗi lúc mỗi xa. Nhìn anh Tố lần nhớ lại cánh tay nhìn chào tạm biệt tôi mỗi lúc mỗi thêm nhạt dần. Trên đường xe gắn máy chạy ào ào bóp còi inh ỏi. Ngày mai chúng tôi rời Sài Gòn, tâm trí tôi nghĩ: “Sông có khúc, người có lúc”, “ngày mai trời lại sáng”.

Khi viết bài này tôi chợt nhớ: mới đây gia đình tôi đến Mỹ đã tròn 21 năm (22-10-1991 — 22-10-2012). Thời gian qua mau thật!

17 năm sau đoàn tụ gia đình

Sau 13 năm tù trong, thêm 4 năm tù ngoài, ông bà Tố cùng 3 người con (2 gái, 1 trai) và cháu đích tôn đã đáp chuyến bay từ Bangkok sang Hoa Kỳ vào ngày 24-6-1992 trong chương trình H.O.10. Đúng 2 giờ chiều phi cơ đáp xuống phi trường Los Angeles.

Tại phòng khách có hàng trăm người đi đón, phần đông các con cháu, dâu, rể, sui gia, thêm chiến hữu, bằng hữu và bạn tù. Bạn tù gồm có các ông Phùng Ngọc Bang, Nguyễn Văn Chước, Tôn Thất Thuyên và người viết.

Xong thủ tục nhập cảnh, giờ đoàn tụ đã đến. Mọi người đứng lên, kẻ ôm chầm, người siết chặt tay, những lời chúc mừng vang lên, những đóa hoa tươi được trao cho người đến. Tiếng cười nghe thật rộn rã. Cùng chuyến bay có nhạc sĩ Huỳnh Nhâm cùng vợ và bốn con. Anh Nhâm là bạn tù chúng tôi tại trại Kỳ Sơn, Tiên Lãnh. Dịp này sự vui mừng của chúng tôi càng tăng thêm.

Sau đó, một đoàn xe nối đuôi về nhà con ông Tố. Buổi cơm đoàn tụ bắt đầu. Thực đơn không còn cóc nhái, củ mì (sắn) độn cơm, canh “Thái Bình Dương” như những món ăn trong tù Cộng Sản. Ngày hôm ấy mới thật là vui niềm vui đoàn tụ sum vầy của một đại gia đình xa nhau qua những năm dài thống trị của Cộng Sản!

Vui buồn nơi xứ người

Tạm ổn định cuộc sống nơi xứ người, ông bà Tố lần lượt đi thăm viếng sui gia, con cái và bạn bè. Tìm hiểu cuộc sống nơi xứ người để hòa nhập được nhanh chóng.

Cuộc sống của ông bà thật êm đềm, vui thú cùng con cháu. Nhưng buồn thay, con người sống chết có mạng. Mới sang Mỹ được ba năm thì bà Tố ngã bệnh rồi mãn phần vào ngày 31-1-1995, hưởng thọ 64 tuổi. Từ đó ông Tố quá buồn, cuộc sống hàng ngày gắn liền với kinh kệ nhà Phật. Cứ mỗi Thứ Năm hàng tuần ông đều đến viếng mộ bà với một bó hoa.

Cái phước của ông là có được 13 người con gồm 7 trai và 6 gái. Cho đến nay 13 người con hiện đều định cư ở Hoa Kỳ, cộng thêm các nàng dâu và các chàng rể cùng 23 cháu nội, ngoại và 4 chắt.

Tin buồn chợt đến

Sáng ngày 27-8-2012, anh Kiểm điện thoại sớm hỏi tôi có biết tin tức gì về ông Tố không. Nghe qua tôi đâm lo vì cách đây bốn ngày tôi không còn nghe anh Tố điện thoại mỗi ngày như trước đây. Anh Kiểm cho biết anh Tố từ bệnh viện mới về, sụt ký nhiều lắm. Anh định mai đi thăm rồi hỏi tôi nếu tôi muốn đi thì anh sẽ ghé đón luôn. Tôi nói vậy mai anh cứ ghé đón tôi đi luôn.

Ba người chúng tôi gồm anh Kiểm nguyên Tiểu Khu Phó Phú Yên, anh Võ Văn Tùng nguyên Quận Trưởng Tuy Hòa và tôi đến thăm anh Tố. Anh ra tận nơi văn phòng đón chúng tôi, trên tay chống gậy, người rất tiều tụy. Vào nhà, nghe qua bệnh tình, sức khỏe, hàn huyên hơn một giờ thì chúng tôi cáo từ ra về. Trước khi về có chụp cùng nhau một tấm hình kỷ niệm. Khi đứng lên anh Tố có trao cho tôi một bì thư xem ra là anh ghi lại chương trình đón tiếp Tổng Thống Thiệu khánh thành cầu Đà Rằng năm 1971 khi anh làm Tỉnh Trưởng để giúp tôi có tài liệu viết bài “Cầu Đà Rằng”.

Đậm tình chiến hữu

Nghe tin sức khỏe ông Tố có phần mỗi ngày yếu dần, chúng tôi tám người từng phục vụ dưới quyền ông hoặc quen biết liền ghé thăm.

10 giờ sáng ngày 8-9-2012, chúng tôi đến tận tư gia thăm ông. Ông rất vui mừng tiếp đón chúng tôi. Trong chúng tôi có người bốn thập niên sau mới gặp lại ông. Câu chuyện hàn huyên với hồi tưởng xưa. Rất tiếc lần thăm này cổ họng ông đau không nói được nên ông cám ơn chúng tôi bằng chữ viết thay lời nói, tôi xin ghi lại dưới đây: “Các anh đến thăm, tôi rất cảm động và cám ơn rất nhiều”.

Tiếp đến ông nhìn tôi rồi viết tiếp ba chữ “Cầu Đà Rằng”, ý ông nhắc tôi viết bài “Cầu Đà Rằng” để gởi cho Đặc San Phú Yên. Tôi nói với ông tôi sẽ gởi trước Tết này.

Trước khi ra về tôi mời anh em chụp chung với ông một tấm hình. Ông bịn rịn bắt tay từng người thật chặt. Cái bắt tay đậm tình chiến hữu không ngờ cái bắt tay hôm ấy là lần bắt tay cuối cùng của ông cùng đám anh em chúng tôi.

Ông Tố mất rồi

Tôi đang ngủ ngon vì đêm rồi thức khuya thì 7 giờ 15 sáng ngày 22-10-2012 điện thoại reo, nghe qua máy là tiếng nói của anh Đoàn Ngọc Đa. Anh nói:
– Anh Huân. Ông Tố mất rồi!
Tôi không tin, cố hỏi lần nữa. Anh Đa tiếp:
– Ông Tố mới mất hồi 7 giờ sáng nay. Có tin gì tôi gọi tiếp cho anh.
Tôi liền gọi chú Trung con ông Tố thì Trung xác nhận:
– Ba con đã ra đi hồi 7 giờ sáng. Trước đó có đầy đủ chị em hiện ở Cali có mặt và những người ở xa đều biết qua màn ảnh.
Nghe qua tôi thật sự đau buồn rồi nói:
– Thôi chú gởi lời chia buồn cùng các chị em Trung. Xin cầu nguyện cho ông sớm về cõi Phật.
Tôi viết bài tưởng nhớ về ông Tố tuy có phần dài song nội dung chính trong tâm tôi muốn ghi lại những gì tôi đã biết về ông, mục đích:
– Tưởng nhớ lại qua những vui buồn giữa ông và tôi.
– Để con cháu ông biết thêm những sự hy sinh suốt cuộc đời người cha, người ông mình.
– Để các chiến hữu, bằng hữu thân quen ông Tố biết tin ông đã xa rời gia đình, thân quyến và bạn bè.
– Để đồng bào Việt, nhất là các thế hệ sau biết qua ông Tố một sĩ quan QLVNCH đã hy sinh cả cuộc đời cho Tổ Quốc.
Sau cùng, xin có lời chia buồn cùng các cô, chú, con ông Tố và tang quyến.
Nguyện cầu xin Đức Phật A Di Đà sớm tiếp dẫn Hương Linh ông Nguyễn Văn Tố, pháp danh Quảng Chơn, về cõi Tây Phương Cực Lạc.

Kính lời vĩnh biệt anh Tố – vĩnh biệt anh!

Westminster ngày buồn nhất.
22 tháng 10 năm 2012

Hồ Đắc Huân (gửi riêng cho Viễn Đông)

PHÂN ƯU

ĐẠI VIỆT QUỐC DÂN ĐẢNG ĐAU BUỒN VÀ THƯƠNG TIẾC

Đồng Chí NGUYỄN VĂN TỐ

Pháp Danh QUẢNG CHƠN

Trung Tá Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa

Đệ Tứ Đẳng Bảo Quốc Huân Chương

(Kèm Anh Dũng Bội Tinh với Nhành Dương Liễu)

Nguyên Tỉnh Trưởng kiêm Tiểu Khu Trưởng Phú Yên

Ủy Viên Trung Ương Đại Việt Quốc Dân Đảng

Đã mãn phần lúc 7 giờ sáng ngày 22 tháng 10 năm 2012 tại Nam California Hoa Kỳ

Hưởng Thọ 83 tuổi  

Hội Đồng Lãnh Đạo Đại Việt Quốc Dân Đảng và

Toàn thể Đảng Viên trong và ngoài nước thành kính

chia buồn cùng Đại gia đình Đồng Chí.

  Nguyện Cầu Hương Linh Đồng Chí sớm vãng sanh Tịnh Độ.

   

ĐẠI VIỆT QUỐC DÂN ĐẢNG

Source : Dai Viet Quoc Dan Dang.net

Mort de l’ancien roi du Cambodge Norodom Sihanouk – RFI

© AP

Par RFI – Norodom Sihanouk est décédé lundi 15 octobre 2012 [1] à Pékin à l’âge de 89 ans. La nouvelle a été délivrée par l’agence Chine-Nouvelle, qui n’a pas donné plus de précision. L’ancien souverain venait régulièrement en Chine pour y recevoir des soins. dans un communiqué, Pékin déplore le décès d’un «grand ami». Sihanouk, dont le règne avait été l’un des plus longs d’Asie, est considéré comme l’un des pères fondateurs de la Francophonie et du Mouvement des non-alignés.

C’est un monument de l’histoire du XXe siècle qui vient de s’éteindre. « Sihanouk est le Cambodge », considère tout bonnement son biographe officiel Julio Jeldres. Cinéaste, journaliste, compositeur, poète, demi-dieu pour les siens, Norodom Sihanouk était en fait et surtout un animal politique, le souverain qui aura perdu et retrouvé son trône à deux reprises. Un personnage déroutant et ambigu.

Pour l’Agence France-Presse, « pendant plus de 50 ans, le petit homme au caractère souvent déconcertant et à la voix haut perchée, grand amateur de champagne et de foie gras, (…) s’est déployé inlassablement sur la scène diplomatique internationale en dépit d’une carrière à éclipses ».

Né le 31 octobre 1922 à Phnom-Penh, il n’a pas 20 ans lorsque la France coloniale, en 1941, le choisit pour succéder à son grand-père. Il obtient sa couronne de roi avec l’aval du gouverneur général d’Indochine, l’amiral Jean Decoux.

Dans les années 1950, après la brève incursion japonaise dans les affaires indochinoises puis le retour des Français, le jeune monarque goûte à la gestion politique à proprement parler, en véritable chef de gouvernement. Il se lance alors dans la première œuvre de sa vie : la « croisade royale pour l’Indépendance », qui porte enfin ses fruits en 1953, sans violence.

Libérateur de son peuple, Norodom Sihanouk consacre alors le reste de sa vie à la politique. En 1955, il cède sa couronne à son père mais garde le pouvoir, et peaufine sa stratégie de neutralité entre les deux blocs. Il est en première ligne entre 1955 et 1956, au côté de l’Egyptien Nasser, du Yougoslave Tito, de l’Indonésien Soekarno et de l’Indien Nehru, pour lancer le Mouvement des pays non-alignés. Il dirige son pays sans opposition jusqu’en 1969, sur la base d’un vaste rassemblement royaliste et socialiste.

Les années 1960 constituent une période d’alliances plus affirmées. Le monarque se rapproche d’abord du bloc de l’URSS, puis de la Chine à la fin de la décennie. Le général de Gaulle est reçu à Phnom-Penh en 1966. C’est également au début des années 1960, au côté des colonies africaines fraîchement libérées (la Tunisie de Habib Bourguiba, le Niger de Hamani Diori et le Sénégal de Léopold Sédar Senghor) que le Cambodgien milite pour que la communauté linguistique francophone, auquel il attache une grande importance, se dote d’institutions intergouvernementales durables.

La suite de l’histoire de Norodom Sihanouk est digne d’un roman, tandis que le pays s’enfonce dans l’instabilité. Le roi perd son trône en 1970, s’installe en Chine, récupère le titre de chef d’Etat en 1975 au côté des Khmers rouges (dans une alliance improbable avec Pol Pot), avant de démissionner un an plus tard, d’être placé en résidence surveillée par ses alliés, puis de fuir en Corée du Nord à leur chute.

Dix ans plus tard, après plusieurs années d’activisme international, il revient au pays en héros, fort d’avoir obtenu la signature des accords de paix de Paris en 1991. Il reprend sa place en 1993. Et en 2004, Norodom Sihanouk abdique une dernière fois, en faveur de son fils Sihamoni, invoquant son âge et des raisons de santé.

Pendant les onze dernières années de son règne, il aura vu grandir, impuissant, l’influence du Premier ministre Hun Sen et de son fils Norodom Ranariddh, président de l’Assemblée nationale. Après son retrait, il continuera de donner de ses nouvelles et publie ses observations sur la vie publique par internet. Parfois avec humour, comme le pointe notre correspondant à Pékin, Stéphane Lagarde. Ainsi Norodom Sihanouk déclarait, en 2005 sur internet, «se porter de mieux en mieux», tout en présentant «ses plus humbles excuses à toutes les personnes qui souhaitent sa mort». Ses proches faisaient alors l’objet de vives attaques de la part du Premier ministre Hun Sen.

En 2009, après six mariages, une nombreuse progéniture (dont une partie décimée par les Khmers rouges) Norodom Sihanouk écrit : « cette trop longue longévité me pèse comme un poids insupportable ».

Source : RFI (Radio France Internationale)

A lire dans les archives de RFI : « Sihanouk : l’histoire du roi qui abdiqua deux fois »

  • Lire son portrait sur TV5 Monde : « Norodom Sihanouk : père de l’indépendance cambodgienne… et de la francophonie »

[1] France Info annonce le décès dans une nouvelle publiée le dimanche 14 octobre à 23:53.

* * *

Le Cambodge en deuil après la mort de N. Sihanouk (Euronews 15-10-2012)

Nguyễn Chí Thiện (1939-2012) : L’auteur des « Fleurs de l’enfer » s’en est allé

Nguyen Chi Thien, l’auteur des Fleurs de l’enfer est décédé le 2 octobre à l’âge de 73 ans en Californie. Pour son attitude critique vis-à-vis du régime, il passa 27 ans de sa vie dans les geôles du Viêt Nam communiste. A l’occasion de sa disparition, Mémoires d’Indochine reproduit ci-après sa fiche biographique parue dans The Viet Nam Literature Project. Composés de mémoire pendant les différentes périodes d’incarcérations de Nguyen Chi Thien entre 1960 et 1991, les poésies du receuil les Fleurs de l’enfer ont été traduites en langue anglaise et éditées à plusieurs reprises. Elles furent interprétées au Théâtre du Ranelagh à Paris en 1987 par Stanislas de la Tousche et Katharina Wittkowska. Une façon pour les éditions Đường Mới La voie nouvelle de rendre hommage au poète contestataire alors qu’il était encore emprisonné au Viêt-Nam.

FG

 

Nguyen Chi Thien

There is nothing beautiful about my poetry
It’s like highway robbery, oppression, TB blood cough
There is nothing noble about my poetry
It’s like death, perspiration, and rifle butts
My poetry is made up of horrible images
Like the Party, the Youth Union, our leaders, the Central Committee
My poetry is somewhat weak in imagination
Being true like jail, hunger, suffering
My poetry is simply for common folks
To read and see through the red demons’ black hearts

1975 – from Flowers of Hell by Nguyen Chi Thien translated by Nguyen Ngoc Bich

Nguyen Chi Thien was born in 1939 in Ha Noi.  His father worked as an official in the municipal court and his mother sold small necessities in the neighborhood.  At the end of 1946, when the war between France and Vietnam broke out, his family fled to their native village in the countryside.

The family returned to a more stable Ha Noi in 1949 and Thien started school in private academies. After the defeat of the French in 1954 he cheered the Viet Minh revolutionaries as they also returned to the city, proud to invite soldiers home to supper.

The drama of Nguyen Chi Thien’s life begins in Haiphong, the strongly Communist port city of northern Viet Nam.  When Thien contracted tuberculosis in 1956 his parents sold their house for money to treat their son and moved with him near his sister and her family there.

The authorities already held Thien in suspicion, because his brother had joined the National Army moving to South Vietnam.  One day in December, 1960 Thien unwittingly stepped over the line while covering the high school class of a sick friend.

Thien noticed the history textbook taught that the Soviet Union had defeated the Imperial Army of Japan in Manchuria, bringing an end to World War II.  Oh no, he told his students, the United States defeated Japan when they dropped the atomic bomb on Hiroshima and Nagasaki.

Nguyen Chi Thien paid for this remark with three years and six months in labor camps, on a sentence of two years.  He met other literary men in jail, composed poems in his head and learned them by heart.  In 1966 he was returned to prison after a short release.

This time the police charged him with composing politically irreverent poems that circulated in Ha Noi and Hai Phong.  He denied it, and spent another eleven years and five months in labor camps.

Authorities never brought him to trial, for lack of evidence, but they had the right man.  The tubercular youth had become an outlaw whose every step and breath counted the beat of verses, poetry against oppression.

In 1977, two years after Saigon fell, Thien and other political prisoners were released to make room for officers of the Republic of Viet Nam.   He had been composing poems all the while, and now seized the opportunity of freedom to write them down and bring his art to the world.

Two days after Bastille Day, on July 16, 1979, Thien dashed into the British Embassy at Ha Noi with his manuscript of four hundred poems.  He had prepared a cover letter in French, but the embassy of France was too closely guarded.

British diplomats welcomed him and promised to send his manuscript out of the country. When he got out of the Embassy, security agents waited for him at the gate.  Dragged to Hoa Lo prison, the famous Ha Noi Hilton now empty of US flyers, he spent another twelve years in jail and prison camps, often in stocks in solitary darkness.

It came to a total of twenty-seven years’ imprisonment.  But meanwhile, the British diplomats kept their word.  Nguyen Chi Thien’s manuscript collection Flowers of Hell appeared in Vietnamese in two separate editions overseas.

Nguyen Chi Thien had the great satisfaction of seeing a copy of his book waved in his face by his angry captors.  He didn’t know that his poems also were translated into English, French, German, Dutch, Chinese, Spanish, and Korean.  They were set to music by the great Pham Duy and sung around the world.

While their author lay in irons, Thien’s poems won the International Poetry Award in Rotterdam in 1985.  Six years later the poet was released from jail, as the socialist world collapsed in 1991.  He lived in Ha Noi under close watch by the authorities, but his international following also kept an eye on Thien.

Human Rights Watch honored him in 1995.  That year he emigrated to the United States, due to the intervention of Noburo Masuoka, retired Air Force colonel, a career military officer who was drafted into the U.S. Army from an internment camp for Japanese Americans in 1945.

After the normalization of relations with Viet Nam, Masuoka was able to arrange special asylum for the poet in the United States.  Thien went to Virginia, the home of his brother, Nguyen Cong Gian, whom he had not seen for forty-one years.

Gian himself had lived America only since 1993.  A lieutenant colonel in the Army of the Republic of Viet Nam, he had been taken to a re-education camp in the North right after the fall of Saigon in 1975, to remain for thirteen years.

As if released from prison once more, Thien wrote down another book’s worth of poems from memory.  The three hundred Vietnamese poems and some select English translations were published in 1996.

In 1998, The International Parliament of Writers awarded Nguyen Chi Thien a three-year fellowship in France.  He lectured around Europe while he wrote and published a collection of short stories, rooted in the reality of his years in Hoa Lo prison.

Nguyen Chi Thien returned from France to Orange County, California, where he took the oath of American citizenship in 2004.  He continues to improve his health and speaks regularly on humanitarian issues of interest to the Vietnamese community.

Source : Fiche Nguyen Chi Thien sur VNLP

 

* * *

En 1987, Stanislas de la Tousche et Katharina Wittkowska interprétaient une sélection de poèmes des Fleurs de l’Enfer traduits par Jean Maïs et Bui Xuan Quang.


Voir aussi l’article que lui a consacré Radio Free Asia : Defiant Vietnamese Poet Dies