Archives de catégorie : Lectures / Readings

Peter Zinoman : Thấy gì từ tập đầu phim Vietnam War?

[ndlr] L’analyse par Peter Zinoman du premier épisode de la série The Vietnam War, documentaire en dix épisodes de Ken Burns et de Lynn Novick. Lire sur le site de la BBC (en vietnamien) les remarques pertinentes de cet historien, professeur d’histoire à l’Université de Berkeley, Californie.

Vietnam War (Chiến tranh Việt Nam) khác tất cả các phim tài liệu mà Ken Burns/Lynn Novicks đã làm xưa nay. Các bộ phim đó đều kể về một câu chuyện đặc trưng và rõ ràng với quan điểm « nước Mỹ trên hết. » Ngoài người Mỹ ra thì còn ai có thể là diễn viên chính trong các bộ phim trước đây của Burns/Novick, chẳng hạn như The Brooklyn Bridge (Cây cầu Brooklyn), The Statue of Liberty (Tượng thần Tự do), The Civil War (Nội chiến), Baseball (Bóng chày), The West (Miền Tây), Thomas Jefferson, Lewis and Clark (Lewis và Clark), Jazz (nhạc Jazz), Mark Twain, Prohibition (Luật cấm đồ cồn) and The Dust Bowl (Một vùng cát bụi).

Nhưng với cuộc chiến ở Việt Nam, chúng ta có thể biện luận rằng người Việt xứng đáng đóng vai chính trong câu chuyện. Xét cho cùng, từ 1 đến 3 triệu người Việt đã bỏ mạng trong chiến tranh, lớn hơn rất nhiều (gấp từ 20 đến 60 lần) con số khoảng 58.000 người Mỹ chết trong cuộc xung đột.

Những thiệt hại kinh khủng cả về vật chất và môi trường do bom đạn, chất khai quang, chiến tranh ở các vùng đô thị, chiến tranh du kích và chống du kích ở vùng nông thôn đã ảnh hưởng trầm trọng đến riêng vùng lãnh thổ Đông Nam Á, cũng như vấn nạn khổng lồ của tình trạng người dân trong nước buộc phải tản cư, di cư.

Hệ quả của cuộc chiến đối với người Việt lớn hơn so với người Mỹ cũng được thể hiện rõ qua khoảng thời gian trung bình mà mỗi bên phải trải nghiệm. Trong khi phần lớn người Mỹ tham chiến ở Việt Nam khoảng trên dưới 1 năm trong giai đoạn giữa 1965 và 1973, thì người Việt sinh ra sau Thế chiến thứ Hai phải sống trong thời chiến suốt ba mươi năm ròng rã từ 1945 đến 1975. Xét sự nổi trội cả về con số người Việt lẫn tầm mức thiệt hại không thể sánh được mà họ là nạn nhân, việc đặt người Việt vào vai trò trung tâm trong thời đoạn lịch sử đen tối này, ít ra, cũng phải là một mệnh lệnh đạo đức khiêm tốn.

Lire la suite : BBC Vietnamese, 19/09/2017.

Lien-Hang Nguyen : North Vietnam Had an Antiwar Movement, Too [Aug. 25, 2017]

[ndlr] Dans la série Vietnam ’67 du New York Times, un article de l’historienne Lien-Hang Nguyen sur la dissidence en RDVN pendant la guerre.

When we think back to the signal events of the antiwar movement in 1967, we recall the Rev. Dr. Martin Luther King Jr.’s powerful April 4 speech denouncing the war, the thousands of returned registration cards during the “Stop the Draft” week, and the March on the Pentagon that brought record numbers of demonstrators to the nation’s capital.

That year also witnessed global protests condemning the war, as demonstrations in European capitals and the International War Crimes Tribunal issued powerful rebukes against American intervention in Southeast Asia. News coverage of the war also shifted that year, including the first call by The New York Times for a halt to the bombing and the initiation of peace talks.

Less well known, but just as significant, was the antiwar “movement” in North Vietnam. Less a movement than a heterogenous array of voices, it included a wide swath of North Vietnamese society, within the government and among the general public.

Some had never wanted to go to war to liberate the South in the first place, and had sought instead to build the North and reunify the country through political means. Educated in the Soviet Union, some of these individuals even occupied prominent positions in the Vietnamese Communist Party. By 1967, these officials were calling on their government to begin negotiations to put an end to the devastating war. When one such party member, Hoang Minh Chinh, disseminated his political views in an essay he called “Dogmatism in Vietnam,” he became the ruling clique’s No. 1 enemy.

Lire la suite : New York Times

Lien-Hang Nguyen is a professor of history at Columbia and the author of the forthcoming “Tet 1968: The Battles That Changed the Vietnam War and the Global Cold War.”

Image « à la une » : The North Vietnamese Communist Party leader Le Duan strengthened the “counter counterrevolutionary” campaign to quell dissent against the war. © Nehon Denpa News/Associated Press

Carie Uyen Nguyen : Whose War Was It? [Aug. 18, 2017]

[ndlr] Poursuite des publications du New York Times sur la guerre du Viêt-Nam dans la série Vietnam ’67 (Historians, veterans and journalists recall 1967 in Vietnam, a year that changed the war and changed America).

Perhaps no one came out of the Vietnam War with a reputation as tarnished as the Army of the Republic of Vietnam. Since well before the war ended, ARVN soldiers were made an easy and ready scapegoat for America’s losses, a stereotype that found its way into academia and popular culture. We’re told they were incompetent cowards who often shirked their duties, leaving the hard work to the Americans.

As a Vietnamese student at an American university with an extensive archive of Vietnam-era oral histories, both written and tape-recorded, I’ve had a unique opportunity to dig deeper, to find all the ways that this story is flimsy and unfair. Unique because it’s not about showing that American soldiers were wrong — rather, I’ve come across account after account from American veterans talking about the courage and effectiveness of their allied brothers, the South Vietnamese soldiers.

Of course, I’ve come across many Americans with negative attitudes about ARVN. But a lot of them were rear-area personnel, people who never fought alongside ARVN and, I imagine, drew inaccurate conclusions from secondhand accounts they’d hear on base. Other negative accounts focused more on cultural differences than anything else. More than one talked about ARVN soldiers’ penchant for walking hand in hand as they headed out to battle. An American radio specialist who served in Binh Duong in 1967 could not understand it, even many years later: “That was kind of strange to us. I don’t think it was any more than they were just good friends, and that’s what they did over there, but it just seemed kind of strange.”

Other American veterans found it strange that the families of ARVN soldiers would often follow them to camp. As one G.I. contemplated: “So these troops were largely draftees. They went into the field with their wives and kids along with them in trail. When they set up the night defensive position, it was like the extended family was there. They did not want to go out and fight in many cases. They just wanted to survive and take care of their families.”

But in my research, the Americans’ critical assessments are easily matched, and then some, by sympathetic, positive accounts of ARVN. For example, many veterans actually liked having ARVN families nearby and praised the willingness of some wives to risk their lives to get fresh produce from nearby villages to cook hearty meals for their husbands and American soldiers. Others recognized that having family members nearby could be a solid source of moral support for ARVN soldiers, a reminder of what they were fighting for.

Lire la suite : New York Times

Carie Uyen Nguyen is a doctoral student in military history at Texas Tech University.

Image « à la une » : Marines of E Company, Second Battalion, with soldiers of the Army of the Republic of Vietnam (ARVN) during a break from patrolling near Da Nang in 1965. © U.S. Marine Corps, via Getty Images

Vers une nouvelle approche du passé contemporain vietnamien ?

[ndlr] Signalement de deux nouvelles approches du passé récent vietnamien dans le volume 15 d’une histoire globale du Viêt-Nam des origines à l’an 2000 (plus de 10.000 pages) dirigée par l’Institut d’Histoire.

  • La guerre sino-vietnamienne de 1979 bénéficie de plus de place dans l’histoire officielle et prend désormais l’appellation de « guerre d’invasion » (chiến tranh xâm lược) ;
  • Les États non communistes respectivement État du Viêt-Nam (Quốc gia Việt Nam, 1948-1955) et République du Viêt-Nam (Việt Nam cộng hòa, 1955-1975) ne sont plus qualifiés de « pouvoir fantoche » (ngụy quyền), d’armée fantoche (ngụy quân) », termes discriminants récurrents dans de nombreux ouvrages édités en RSVN. Les appellations autorisées sont  « régime de Saigon » (chính quyền Sài Gòn), « armée de Saigon » (quân đội Sài Gòn) et plus généralement les appellations officielles de ces deux États.

Ce changement d’appréciation qui peut paraître anodin a pourtant deux avantages selon l’historien Le Trung Tinh : atténuer les blessures vietnamiennes après la guerre et avoir un impact positif dans la reconnaissance sur le plan international des revendications vietnamiennes sur les Paracels et les Spratleys.

Pourtant, les organes de presse tenus par l’Armée et le Parti n’ont pas mis un arrêt à l’utilisation de l’ancienne terminologie « ngụy quân, ngụy quyền » dans les articles consacrés à la guerre de réunification du pays. Il faudra sans doute du temps pour déshabituer les auteurs de cette pratique discriminatoire pour bien des familles. Nommer l’ennemi dans les situations de guerre civile ou de guerres coloniales est souvent une affaire délicate qui peut prendre des décennies (en France nous avons les exemples de l’État français de Vichy et de la guerre d’Algérie). Plus de quarante ans après le conflit, une partie influente au sein du Parti communiste vietnamien soutient la politique de réconciliation, considérant qu’elle est une des clés du développement du pays.

Ce premier pas vers une meilleure considération du passé est un signe positif. Un geste politique officiel du Politburo vietnamien se fait désormais attendre…

FG, MàJ 24/08/2017

Việc từ bỏ cách gọi « ngụy quân », « ngụy quyền » và công nhận Việt Nam cộng hòa như một chính quyền độc lập là một bước tiến quan trọng trong việc hàn gắn những vết thương của người Việt sau chiến tranh.

Mặt khác điều này có những tác động tích cực đối với việc giải quyết tranh chấp trên Biển Đông, cụ thể là hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa bằng công pháp quốc tế.

TS Lê Trung Tĩnh

Voir les articles :

Lê Trung Tĩnh, « Thừa nhận Việt Nam cộng hòa là bước tiến quan trọng », Tuổi Trẻ, 20/08/2017. TTO – “Việt Nam cộng hòa và trước đó là Quốc gia Việt Nam là một thực thể chính trị mà Hiệp định Genève 1954 có nhiều nước trong đó Trung Quốc và Việt Nam dân chủ cộng hòa đã ký, công nhận ».

Lire la suite : Tuổi Trẻ

Hoàng Phương, « Chiến tranh xâm lược của Trung Quốc được đưa trong sách Lịch sử Việt Nam », VnExpress, 19/08/2017. Cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc được nói đến nhiều hơn trong bộ sử đồ sộ mới công bố với tên gọi chiến tranh xâm lược.

Ngày 18/8, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam giới thiệu, phát hành các bộ sách trọng tâm về lịch sử, văn hoá, biển đảo. Đồ sộ và gây chú ý nhất là bộ Lịch sử Việt Nam bao quát nền lịch sử nước ta từ khởi thuỷ đến năm 2000 do Viện Sử học Việt Nam biên soạn, trên cơ sở Chương trình nghiên cứu trọng điểm cấp Bộ.

Chia sẻ với báo giới bên lề buổi giới thiệu, PGS TS Trần Đức Cường, nguyên Viện trưởng Viện Sử học, Chủ tịch Hội khoa học lịch sử Việt Nam, tổng chủ biên bộ sách chia sẻ đây là tâm huyết của nhiều thế hệ cán bộ sử học. Hơn 30 nhà nghiên cứu sử học mất 9 năm để biên soạn bộ sử 15 tập, dày gần 10.000 trang này.

Lire la suite : VnExpress

Lire l’analyse du journaliste indépendant Pham Chi Dung :

Image « à la une » : sortie officielle de la collection de l’Histoire du Viêt-Nam en 15 volumes publiée par les éditions des Sciences sociales (Nhà xuất bản Khoa học Xã hội ) © 2017 H. P.

Report of the second annual civil society conference in 2017 [document en ligne]

{ndlr] Publication en ligne du rapport annuel sur la société civile vietnamienne.

Dear colleagues and friends,
PPWG would like to share the report of the second annual civil society conference, organized in 2017. The report was developed based on combination of all ideas and opinions at the conference. We want to express our sincere thanks to all participants for their open-minded contribution and listening. Full report in English can be downloaded at: Content/Home/Documents/second- annual-civil-society- conference-report.pdf


Liu Xiaobo (1955-2017)

[ndlr] Au sujet de la mort du dissident Liu Xiaobo (1955-2017), prix Nobel de la paix en 2010.

Compilation d’écrits choisis de Liu Xiaobo publiée en France en 2011.

Comité Nobel. La Chine porte «une lourde responsabilité» dans la mort «prématurée» de Liu Xiaobo en l’ayant privant de soins médicaux adaptés, a estimé jeudi le comité Nobel norvégien, qui avait distingué le dissident en 2010. «Nous trouvons profondément troublant que Liu Xiaobo n’ait pas été transféré dans un établissement où il aurait pu recevoir un traitement médical adéquat avant que sa maladie n’entre en phase terminale», a déclaré la présidente du comité, Berit Reiss-Andersen.

Deux anciens prisonniers de conscience vietnamiens lui rendent hommage :

Paulus Lê Sơn : Lưu Hiểu Ba đi xa nhưng tinh thần còn mãi, CTM Media, 15/07/2017.

Phạm Minh Hoàng, Từ Lưu Hiểu Ba nhớ về Đinh Đăng Định, FB Phạm Minh Hoàng, 14/07/2017.

Image « à la une » : Le livre de condoléances à la mémoire de Liu Xiaobo, installé à l’extérieur du Bureau de liaison chinois à Hongkong, le 13 juillet 2017 © ISAAC LAWRENCE / AFP

Tủ sách Tiếng Việt [ressources en ligne]

[ndlr] Signalement d’un site fondé en 2017 compilant des copies numérisées d’ouvrages en vietnamien publiés avant 1975. Le portail localisé à Little Saigon en Californie n’offre pas d’informations sur le projet. Près de deux millions de visiteurs à ce jour (10/07/2017) et un peu plus de 350 documents en ligne. A suivre.

Cliquer sur l’image pour accéder au site

Ebooks at IEAS UC Berkeley online

[ndlr] Ouvrages épuisés en téléchargement libre sur le site de l’Université de Californie, Berkeley (Institute of East Asian Studies).

The following titles are no longer being printed in hard copy. We are now making them available as free pdfs. To download a copy of any publication below, click on the title. For unlisted titles, please check our current catalogue or our out-of-print list.

Indochina Research Monographs

IRM 1 Book Cover

Indochina Research Monograph 1
China and Vietnam: The Roots of Conflict
William J. Duiker
1986 — 136 pages


IRM 2 Book Cover


Indochina Research Monograph 2
The Search for a Negotiated Settlement of the Vietnam War
Goodman, Allan E.
1986 — 123 pages

IRM 3 Book Cover


Indochina Research Monograph 3
Lost Years: My 1632 Days in Vietnamese Reeducation Camps
Tran Tri Vu
1988 — 381 pages

IRM 4 Book Cover


Indochina Research Monograph 4
The Vietnamese Tradition of Human Rights
Tạ Văn Tài
1988 — 292 pages

IRM 5 Book Cover


Indochina Research Monograph 5
The Bunker Papers: Reports to The President From Vietnam, Volume 1
The Bunker Papers: Reports to The President From Vietnam, Volume 2
The Bunker Papers: Reports to The President From Vietnam, Volume 3
Pike, Douglas ed.
1990 — 3 volumes

IRM 6 Book Cover


Indochina Research Monograph 6
Vietnam Population Dynamics and Prospects
Judith Banister
1993 — 105 pages


Source : IEAS

Christopher Goscha : The Penguin History of Modern Vietnam

[ndlr] Parution en paperback de l’ouvrage de Christopher Goscha chez Penguin à un prix abordable pour les étudiants, les voyageurs, les passionnés… Une lecture à ne pas manquer.

Notre avis : en 14 chapitres (688 p.) et basé sur une historiographie récente et nouvelle, cet ouvrage rebat les cartes de notre compréhension de l’histoire du Viêt-Nam. Au fil de son analyse multiscalaire l’auteur prend « de la hauteur » pour considérer cette histoire sous un jour nouveau. La hauteur de vue est un point clé de cette étude à la fois attractive, détachée des vieilles problématiques vietnamo-centrées ou téléologiques, et ouvrant sur de nouvelles perspectives de recherche. Pour démêler cet écheveau complexe « des Viêt Nams » entrelacés qui ont marqué l’histoire moderne et contemporaine, il fallait ce regard à la fois profond et distancié. FG

‘This is the finest single-volume history of Vietnam in English. It challenges myths, and raises questions about the socialist republic’s political future’ Guardian

‘Powerful and compelling. Vietnam will be of growing importance in the twenty-first-century world, particularly as China and the US rethink their roles in Asia. Christopher Goscha’s book is a brilliant account of that country’s history.’ – Rana Mitter

‘A vigorous, eye-opening account of a country of great importance to the world, past and future’ – Kirkus Reviews

Over the centuries the Vietnamese have beenboth colonizers themselves and the victims of colonization by others. Their country expanded, shrunk, split and sometimes disappeared, often under circumstances far beyond their control. Despite these often overwhelming pressures, Vietnam has survived as one of Asia’s most striking and complex cultures.

As more and more visitors come to this extraordinary country, there has been for some years a need for a major history – a book which allows the outsider to understand the many layers left by earlier emperors, rebels, priests and colonizers. Christopher Goscha’s new work amply fills this role. Drawing on a lifetime of thinking about Indo-China, he has created a narrative which is consistently seen from ‘inside’ Vietnam but never loses sight of the connections to the ‘outside’. As wave after wave of invaders – whether Chinese, French, Japanese or American – have been ultimately expelled, we see the terrible cost to the Vietnamese themselves. Vietnam’s role in one of the Cold War’s longest conflicts has meant that its past has been endlessly abused for propaganda purposes and it is perhaps only now that the events which created the modern state can be seen from a truly historical perspective.

Christopher Goscha draws on the latest research and discoveries in Vietnamese, French and English. His book is a major achievement, describing both the grand narrative of Vietnam’s story but also the byways, curiosities, differences, cultures and peoples that have done so much over the centuries to define the many versions of Vietnam.

Source : Penguin

Nguyen Thuy Phuong : L’école française au Vietnam de 1945 à 1975 [parution]

[ndlr] Parution de l’ouvrage issu de la thèse de Nguyen Thuy Phuong. Présentation de l’éditeur, préface d’Eric Jennings, Professeur d’histoire contemporaine, Université de Toronto : « un travail rigoureux, nuancé et subtil ».

Nguyen Thuy Phuong
Un volume broché, 15,5 × 23 cm, 286 pages — mars 2017
ISBN 978-2-36058-077-4 — Prix public 29.00 €

Cet ouvrage fait revivre la saga de l’école française au Vietnam de 1945 à 1975, ouvrant une fenêtre sur une histoire encore largement méconnue. Pendant trois décennies, des milliers de jeunes vietnamiens suivent un enseignement en langue française au sein d’établissements toujours prestigieux malgré leur passé colonial, havres de savoirs et de paix qui offrent à leurs élèves un véritable avenir dans un pays plongé dans la guerre. Dans cette étude richement documentée à partir de nombreuses archives et témoignages recueillis en France et au Vietnam, Nguyen Thuy Phuong met en lumière les circonstances politiques et idéologiques qui ont façonné cet enseignement à une époque de mutations profondes. Elle trace avec finesse comment la « mission civilisatrice » française se mue en diplomatie culturelle face aux défis que représentent l’arrivée des communistes au pouvoir dans le Nord et celle des Américains dans le Sud du Vietnam. Cette histoire vue du haut est appréhendée aussi par le bas. Le livre décrit, de façon sensible, un univers multiculturel complexe et fragmenté qui a laissé, au-delà des salles de classe, une empreinte profonde sur plusieurs générations d’élèves qui se ressent encore dans les mémoires recueillis.

Ce livre d’une jeune chercheuse talentueuse montre à quel point l’éducation est au cœur des enjeux diplomatiques, culturels et identitaires dans un monde bouleversé par la décolonisation. Une histoire à découvrir et à méditer à l’ère de la mondialisation.

Rebecca Rogers

Premier Prix de l’Histoire de l’éducation Robert Mallet (2015)

Source : Encrage